Փայլածու

Այս հոդվածը Փայլածու մոլորակի մասին է։ Այլ գործածությունների համար, այցելեք Փայլածու (երկիմաստության փարատում)։

Մերկուրի (Mercury)
Հիմնական տվյալներ
Հայտնաբերվել է	թ.
Հեռավորությունը Արեգակից	57 909 068 կմ (0,38709821 ա. մ.)
Արբանյակներ	չունի
Ուղեծրային տվյալներ
Ապոհելին	69 816 927 կմ (0,46669733 ա. մ.)
Մեծ կիսաառանցք	57 909 068 կմ (0,38709821 ա. մ.)
Էքսցենտրիսիտետ	0,20530294
Սիդերիկ պարբերություն	87,969 օր
Ուղեծրային արագություն	47,87 կմ/վ
Թեքվածություն	7,00° (Խավարածրի նկատմամբ) 3,38° (Արեգակի հասարակածի նկատմամբ)
Ծագման անկյան երկայնություն	48,330541°
Պերիկենտրոնի արգումենտ	29,124279°
Ֆիզիկական հատկանիշներ
Սեղմվածություն	< 0,0006
Շառավիղ	2439,7 ± 1,0 կմ
Հասարակածային շառավիղ	2439,7 կմ
Մակերևույթի մակերես	7,48 × 107 կմ²
Ծավալ	7,48 × 1010 կմ3
Զանգված	3,33022 × 1023 կգ
Միջին խտություն	5,427 գ/սմ³
Հասարակածային մակերևութային ձգողություն	3,7մ/վ²
Հասարակածային պտույտի արագություն	10,892 կմ/ժ
2-րդ տիեզերական արագություն	4,25 կմ/վ
Պտույտի պարբերություն	58,646 օր (1407,5 ժ)
Առանցքի թեքում	0,01°
Ալբեդո	0,119
Մթնոլորտային տվյալներ
Քիմիական կազմ	42,0 % - Թթվածին 29,0 % - Նատրիում 22,0 % - Ջրածին 6,0 % - Հելիում 0,5 % - Կալիում 0,5 % - մնացածը, (ջուր, ազոտ, քսենոն, կրիպտոն, նեոն, կալցիում, մագնիում)
Մթնոլորտի ջերմաստիճան	67 °C (340 K)

Փայլածու կամ Մերկուրի (լատիներեն՝ Mercury), Արեգակնային համակարգի ամենափոքր և Արեգակին ամենամոտ մոլորակն է։ Այն պտտվում է Արեգակի շուրջ 87,969 երկրային օրվա ընթացքում: Փայլածուի ուղեծիրը ունի Արեգակնային համակարգի մոլորակներից ամենամեծ էքսցենտրիսիտետը և ամենափոքր ուղեծրային թեքումը: Փայլածուն կատարում է երեք պտույտ սեփական առանցքի շուրջ Արեգակի շուրջ երկու պտույտների ընթացքում: Փայլածուի ուղեծրի պերիհելին պտտվում է (պրեցեսիա) Արեգակի շուրջ 43 կորի վայրյանով մեկ հարյուրամյակի ընթացքում, այս ֆենոմենը բացատրվել է 20-րդ դարում Ալբերտ Այնշտայնի Հարաբերականության ընդհանուր տեսությունում: Փայլածուի տեսանելի աստղային մեծությունը Երկրից դիտելիս կազմում է 2,3 – 5,7, սակայն այն դժվար է դիտարկել, քանի որ նրա ամենամեծ անյունային հեռավորությունը Արեգակից կազմում է ընդամենը 28,3°: Այդ պատճառով Փայլածուն հիմնականում կորում է Արեգակի թագի փայլի մեջ: Եթե չլինի Արեգակի խավարում, Փայլածուն կարելի է դիտարկել միայն արևամուտի ժամանակ եթե այն լինի իր ուղեծրի ամենաարևմտյան կետում կամ արևածագի ժամանակ եթե այն լինի իր ուղեծրի ամենաարևելյան կետում: Երկրագնդի հասարակածին մոտ Փայլածուն կարելի է դիտարկել ավելի հեշտությամբ, քանի որ նրա բարձրությունը հորիզոնից հասնում է մինչև 28°: Սա պայմանավորված է նրանով, որ Արեգակը հասարակածում մայր է մտնում և ծագում ավելի արագ, այսինքն մթնշաղի ժամանակահատվածը ավելի փոքր է, ինչպես նաև խավարածիրը հատում է հորիզոնը հասարակածում ավելի սուր անկյան տակ: Փայլածուի մասին համեմատաբար քիչ բան է հայտնի, երկրի վրա տեղակայված աստղադիտակներով հնարավոր է եղել դիտարկել միայն նրա լուսավորված մասը, սահմանափակ մանրամասնություններով: Մոլորակի մանրակրկիտ հետազոտությունները առաջ շարժվեցին երկու ավտոմատ միջմոլորակային կայանների օգտագործմամբ: Նրանցից առաջինը ՆԱՍԱ-ի կողմից արձակված Մարիներ-10 սարքն էր, որը նկարահանեց և փոխանցեց մոլորակի մակերևույթի մոտ 45%-ը 1974-1975 թվականներին: Երկրորդը Մեսենջեր ԱՄԿ-ն է, որը մուտք գործեց Փայլածուի ուղեծիր 2011 թվականի մարտի 17-ին:

Փայլածուն նման է Լուսնին՝ նրա մակերևույթը ծածկված է բազմաթիվ խառնարաններով, կան նաև հարթ տարածքներ: Նա չունի բնական արբանյակ և զգալի մթնոլորտ: Ի տարբերություն Լուսնի, Փայլածուն ունի մեծ երկաթյա միջուկ, որը ստեղծում է մագնիսական դաշտ, որը մոտավորապես կազմում է Երկրի մագնիսական դաշտի 1 %-ը: Մոլորակը չափազանց խիտ է, ինչը պայմանավորված է միջուկի համեմատաբար մեծ չափերով: Մակերևույթի ջերմաստիճանը տատանվում է −183 °C-ից մինչև 427 °C (90 - 700 Կ):

Պատմության մեջ գրառումներ Փայլածուի մասին կան արդեն Ք.Ծ.Ա. առաջին հազարամյակում: Ք.Ծ.Ա. 4-րդ հարյուրամյակում հույն աստղագետները կարծում էին, որ մոլորակը երկու առանձին մարմիններ են՝ առաջինը, երևում էր Արեգակի ծագման ժամանակ և կոչվում Ապոլոն, և երկրորդը, որը երևում էր մայրամուտից հետո, կոչվում էր Հերմես: Անգլերեն Մերկուրի անվանումը եկել է հռոմեացիներից, ովքեր անվանում էին այս մոլորակը հռոմեական աստված Մերկուրիի անունով: Փայլածուի աստղագիտական նշանն է Հերմեսի (կամ Մերկուրիի) կադուցեուսը:

Փայլածուի միջին հեռավորությունը Արեգակից 0,38 ա. մ. է կամ 58 մլն. կմ: Շառավիղը` 2440 կմ է, զանգվածը կազմում է երկրի զանգվածի 0,055-րդ մասը:

2008 թվականի ամերիկյան Մեսենջեր ավտոմատ միջմոլորակային կայանի կողմից արված լուսանկարներում դիտվել է հրաբխային ակտիվության հետքեր: