Փայլածու
|
(Mercury) |
|
| Հիմնական տվյալներ | |
|---|---|
| Հայտնաբերվել է | թ. |
| Հեռավորությունը Արեգակից | 57 909 068 կմ (0,38709821 ա. մ.) |
| Արբանյակներ | չունի |
| Ուղեծրային տվյալներ | |
| Ապոհելին | 69 816 927 կմ (0,46669733 ա. մ.) |
| Մեծ կիսաառանցք | 57 909 068 կմ (0,38709821 ա. մ.) |
| Էքսցենտրիսիտետ | 0,20530294 |
| Սիդերիկ պարբերություն | 87,969 օր |
| Ուղեծրային արագություն | 47,87 կմ/վ |
| Թեքվածություն | 7,00° (Խավարածրի նկատմամբ) 3,38° (Արեգակի հասարակածի նկատմամբ) |
| Ծագման անկյան երկայնություն | 48,330541° |
| Պերիկենտրոնի արգումենտ | 29,124279° |
| Ֆիզիկական հատկանիշներ | |
| Սեղմվածություն | < 0,0006 |
| Շառավիղ | 2439,7 ± 1,0 կմ |
| Հասարակածային շառավիղ | 2439,7 կմ |
| Մակերևույթի մակերես | 7,48 × 107 կմ² |
| Ծավալ | 7,48 × 1010 կմ3 |
| Զանգված | 3,33022 × 1023 կգ |
| Միջին խտություն | 5,427 գ/սմ³ |
| Հասարակածային մակերևութային ձգողություն | 3,7մ/վ² |
| Հասարակածային պտույտի արագություն | 10,892 կմ/ժ |
| 2-րդ տիեզերական արագություն | 4,25 կմ/վ |
| Պտույտի պարբերություն | 58,646 օր (1407,5 ժ) |
| Առանցքի թեքում | 0,01° |
| Ալբեդո | 0,119 |
| Մթնոլորտային տվյալներ | |
| Քիմիական կազմ | 42,0 % - Թթվածին 29,0 % - Նատրիում 22,0 % - Ջրածին 6,0 % - Հելիում 0,5 % - Կալիում 0,5 % - մնացածը, (ջուր, ազոտ, քսենոն, կրիպտոն, նեոն, կալցիում, մագնիում) |
| Մթնոլորտի ջերմաստիճան | 67 °C (340 K) |
Փայլածու կամ Մերկուրի (լատիներեն՝ Mercury), Արեգակնային համակարգի ամենափոքր և Արեգակին ամենամոտ մոլորակն է։ Այն պտտվում է Արեգակի շուրջ 87,969 երկրային օրվա ընթացքում: Փայլածուի ուղեծիրը ունի Արեգակնային համակարգի մոլորակներից ամենամեծ էքսցենտրիսիտետը և ամենափոքր ուղեծրային թեքումը: Փայլածուն կատարում է երեք պտույտ սեփական առանցքի շուրջ Արեգակի շուրջ երկու պտույտների ընթացքում: Փայլածուի ուղեծրի պերիհելին պտտվում է (պրեցեսիա) Արեգակի շուրջ 43 կորի վայրյանով մեկ հարյուրամյակի ընթացքում, այս ֆենոմենը բացատրվել է 20-րդ դարում Ալբերտ Այնշտայնի Հարաբերականության ընդհանուր տեսությունում: Փայլածուի տեսանելի աստղային մեծությունը Երկրից դիտելիս կազմում է 2,3 – 5,7, սակայն այն դժվար է դիտարկել, քանի որ նրա ամենամեծ անյունային հեռավորությունը Արեգակից կազմում է ընդամենը 28,3°: Այդ պատճառով Փայլածուն հիմնականում կորում է Արեգակի թագի փայլի մեջ: Եթե չլինի Արեգակի խավարում, Փայլածուն կարելի է դիտարկել միայն արևամուտի ժամանակ եթե այն լինի իր ուղեծրի ամենաարևմտյան կետում կամ արևածագի ժամանակ եթե այն լինի իր ուղեծրի ամենաարևելյան կետում: Երկրագնդի հասարակածին մոտ Փայլածուն կարելի է դիտարկել ավելի հեշտությամբ, քանի որ նրա բարձրությունը հորիզոնից հասնում է մինչև 28°: Սա պայմանավորված է նրանով, որ Արեգակը հասարակածում մայր է մտնում և ծագում ավելի արագ, այսինքն մթնշաղի ժամանակահատվածը ավելի փոքր է, ինչպես նաև խավարածիրը հատում է հորիզոնը հասարակածում ավելի սուր անկյան տակ: Փայլածուի մասին համեմատաբար քիչ բան է հայտնի, երկրի վրա տեղակայված աստղադիտակներով հնարավոր է եղել դիտարկել միայն նրա լուսավորված մասը, սահմանափակ մանրամասնություններով: Մոլորակի մանրակրկիտ հետազոտությունները առաջ շարժվեցին երկու ավտոմատ միջմոլորակային կայանների օգտագործմամբ: Նրանցից առաջինը ՆԱՍԱ-ի կողմից արձակված Մարիներ-10 սարքն էր, որը նկարահանեց և փոխանցեց մոլորակի մակերևույթի մոտ 45%-ը 1974-1975 թվականներին: Երկրորդը Մեսենջեր ԱՄԿ-ն է, որը մուտք գործեց Փայլածուի ուղեծիր 2011 թվականի մարտի 17-ին:
Փայլածուն նման է Լուսնին՝ նրա մակերևույթը ծածկված է բազմաթիվ խառնարաններով, կան նաև հարթ տարածքներ: Նա չունի բնական արբանյակ և զգալի մթնոլորտ: Ի տարբերություն Լուսնի, Փայլածուն ունի մեծ երկաթյա միջուկ, որը ստեղծում է մագնիսական դաշտ, որը մոտավորապես կազմում է Երկրի մագնիսական դաշտի 1 %-ը: Մոլորակը չափազանց խիտ է, ինչը պայմանավորված է միջուկի համեմատաբար մեծ չափերով: Մակերևույթի ջերմաստիճանը տատանվում է −183 °C-ից մինչև 427 °C (90 - 700 Կ):
Պատմության մեջ գրառումներ Փայլածուի մասին կան արդեն Ք.Ծ.Ա. առաջին հազարամյակում: Ք.Ծ.Ա. 4-րդ հարյուրամյակում հույն աստղագետները կարծում էին, որ մոլորակը երկու առանձին մարմիններ են՝ առաջինը, երևում էր Արեգակի ծագման ժամանակ և կոչվում Ապոլոն, և երկրորդը, որը երևում էր մայրամուտից հետո, կոչվում էր Հերմես: Անգլերեն Մերկուրի անվանումը եկել է հռոմեացիներից, ովքեր անվանում էին այս մոլորակը հռոմեական աստված Մերկուրիի անունով: Փայլածուի աստղագիտական նշանն է Հերմեսի (կամ Մերկուրիի) կադուցեուսը:
Փայլածուի միջին հեռավորությունը Արեգակից 0,38 ա. մ. է կամ 58 մլն. կմ: Շառավիղը` 2440 կմ է, զանգվածը կազմում է երկրի զանգվածի 0,055-րդ մասը:
2008 թվականի ամերիկյան Մեսենջեր ավտոմատ միջմոլորակային կայանի կողմից արված լուսանկարներում դիտվել է հրաբխային ակտիվության հետքեր:
| Արեգակնային համակարգ |
|---|
|
|
| Արեգակ |
| Մոլորակներ · Գաճաճ մոլորակներ : · Փայլածու · Արուսյակ · Երկիր · Հրատ · Սերես · Լուսնթագ · Երևակ · Ուրան · Նեպտուն · Պլուտոն · Հոմեա · Մակեմակե · Էրիս · |
| Գաճաճ մոլորակի թեկնածուներ: Սեդնա · Օրկ · Կվավար · 2007 OR10 |
| Մոլորակների խոշոր արբանյակներ։ Լուսին · Կալիստո · Գանիմեդ · Եվրոպա · Իո · Տիտան · Էնցելադ · Միմաս · Հաբեթ · Տեֆիյա · Դիոնա · Ռեա · Օբերոն · Տիտանիա · Արիել · Ումբրիել · Միրանդա · Տրիտոն · Քարոն |
| Արբանյակներ / Օղակներ: Երկրի · Հրատի · Լուսանթագի/∅ · Երևակի/∅ · Ուրանի/∅ · Նեպտունի/∅ · Պլուտոնի · Հոմեայի · Էրիսի |
| Աստղաքարեր · Փոքր մոլորակներ · Աստերոիդներ/Աստերոիդի լուսիններ · Տրոյացիներ · Կենտավրոսներ · Տրանսնեպտունյան մարմիններ (Պլուտինոներ · Քյուբիվանոներ) · Դամոկլոիդներ · Գիսաստղներ |
| Տիեզերական փոշի · Փոքր մարմիններ · Երկրային խմբի մոլորակներ · Աստերոիդների գոտի · Գազային հսկաներ · Կոյպերի գոտի · Ցրված սկավառակ · Օորտի ամպ |