Ուոլթ Դիսնեյ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox cinema.png
Ուոլթ Դիսնեյ
Walt Disney
Walt disney portrait.jpg
Ուոլթ Դիսնեյ
Ընդհանուր տեղեկություններ

Բնօրինակ անուն ազգանուն

Walt Disney
Ծնվել է 1901 թ., դեկտեմբերի 5 (1901-12-05)
Չիկագո, Իլիանոյս Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Մահացել է դեկտեմբերի 15, 1966 (65 տարեկան)
Լոս Անջելես, Կալիֆորնիա ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ
Ազգություն ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ
Քաղաքացիություն ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ
Ոճ(եր) Մուլտֆիլմ,
Ընտանեկան
Ամուսին Լիլիեն Դիսնեյ
(2 երեխա)
IMDb ID 0000370
ԿինոՊոիսկ ID 180600
Պաշտոնական կայքէջ

Վալտեր Էլիաս Ուոլթ Դիսնեյ (դեկտեմբերի 5, 1901դեկտեմբերի 15, 1966), ամերիկացի ֆիլմարտադրող, ռեժիսոր, կինոսցենարիստ, հնչյունավորող, մուլտիպլիկատոր, ձեռնարկատեր, մշակութային բրենդ և բարերար։

Իր եղբոր՝ Ռոյ Դիսնեյի հետ համատեղ Ուոլթ Դիսնեյ Պրոդաքշնի համահիմնադիրն է, որը հետագայում դարձավ աշխարհի ամենահայտնի ֆիլմարտադրող ընկերություններից մեկը։ Այժմ այն հայտնի է որպես Ուոլթ Դիսնեյ ընկերություն, որի տարեկան եկամուտը կազմում է 36 միլիարդ դոլար (2010 ֆինանսական տարվա տվյալներով)։ [1]

Որպես մուլտիպլիկատոր և գործարար՝ Դիսնեյը մասնավորապես նշվում է որպես հայտնի ռեժիսոր և հայտնի շոումեն, ինչպես նաև որպես անիմացիայում զվարճությունների այգու դիզայնի նորարար: Նա իր անձնակազմի հետ ստեղծել է տարատեսակ մտացածին կերպարներ՝ այդ թվում և Միկի Մաուսին, Դոնալդ Դաքին և Գուֆիին: Դիսնեյն ինքն է հնչյունավորել Միկի Մաուսին: Իր կյանքի ընթացքում նա ստացել է Օսկարի պատվավոր շքանշան և ընդհանուր 59 առաջադրումից հաղթել 22-ը: Նա ռեկորդ է սահմանել՝ 1 տարում ստանալով 4 Օսկար: Նա ավելի շատ առաջադրումներ և մրցանակներ ունի, քան որևէ այլ անհատ պատմության մեջ: Ինչպես նաև, Դիսնեյը ստացել է 7 Էմմի մրցանակ: Դիսնեյի անունով են կոչվել Դիսնեյլենդին և Ուոլթ Դիսնեյի համաշխարհային առողջարանը ԱՄՆ-ում, ինչպես նաև Տոկիոյի, Փարիզի և Հոնկ Կոնգի համաշխարհային առողջարանները և Կալիֆորնիայի արվեստի ինստիտուտը:

Դիսնեյը մահացել է 1966 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Բուրբանկում թոքերի քաղցկեղից: Նա թողել է հսկայական ժառանգություն, այդ թվում, բազմաթիվ անիմացիոն մուլտֆիլմեր և գեղարվեստական ֆիլմեր՝ արտադրված իր կյանքի ընթացքում: Թողել է իր կազմակերպությունը, այգիներ և անիմացիոն ստուդիա, որ կրում էր իր անունը:

1901-1920 թվականներ[խմբագրել]

Մանկություն[խմբագրել]

Դիսնեյը ծնվել է 1901 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Չիկագոյի Հերմոսա համայնքում՝ իռլանդական ծագումով կանադացի Էլիաս Դիսնեյի և գերմանական և անգլիական արմատներ ունեցող Ֆլորա Դիսնեյի ընտանիքում:[2] Նրա պապը՝ Արունդել Դիսնեյը, գաղթել է Իռլանդիայից՝ Կիլկեննիից, որտեղ նա ծնվել է 1801 թվականին: Արունդել Դիսնեյն էլ, իր հերթին, ֆրանսիացի Ռոբերտ դե Իզինյիի ժառանգն է, ով գաղթել է Անգլիա Վիլհելմ I Նվաճողի հետ 1066 թվականին:[3]

1878 թվականին Դիսնեյի հայր Էլիասը Կանադայից տեղափոխվում է ԱՄՆ և բնակություն հաստատում Կանսասում մինչև 1884 թվականը: Էլիասն ամուսնանում է Ֆլորայի հետ 1888 թվականի հունվարի 1-ին: 1890 թվականին ընտանիքը տեղափոխվում է Չիկագո՝ Էլիասի եղբայր Ռոբերտի մոտ, ով ֆինանսապես օգնում է Էլիասին: 1906 թվականին, երբ Ուոլթը 4 տարեկան էրԷլիասն իր ընտանիքի հետ տեղափոխվում է Մարսելին, որտեղ նրա մեծ եղբայրը՝ Ռոյը, այդ ժամանակ գնել էր դաշտեր: Մարսելինում Դիսնեյը սկսում է նկարչությամբ զբաղվել իր հարևաններից մեկի հետ, և պաշտոնաթող եղած բժիշկ Շհերվուդը վճարում է Դիսնեյին իր ձիուն՝ Ռուփերթին նկարելու համար: Էլիասը «Appeal to Reason» թերթի բաժանորդ էր, իսկ Ուոլթը կրկնօրինակում էր Ռայան Ուոլքերի մուլտֆիլմների առաջին էջերը:[4] Նրա սերը դեպի գնացքները նույնպես ծնվել է Մարսելինում:

10 տարեկան Ուոլթը Կանսասում 1912 թվականին

Ուոլթը հաճախում էր Մարսելինի դպրոց 1909 թվականին: Նա և իր փոքր քույրիկը՝ Ռութը միասին են սկսել հաճախել դպրոց: Նախքան այդ նա կանոնավոր կերպով չէր հաճախել դպրոց: Դիսնեյները մնացին Մարսելինում 4 տարի, այնուհետև ստիպված եղան վաճառել իրենց ագարակը 1910 թվականի նոյեմբերի 28-ին: Այդ ժամանակ Ուոլթի երկու մեծ եղբայրները սնվում էին իրենց աշխատանքով և 1906 թվականի աշնանը հեռացան այդտեղից: Այնուհետև ընտանիքը 1911 թվականին տեղափոխվում է Կանսաս:[5] Դպրոցում Ուոլթը հանդիպում է Ուոլթեր Փֆեիֆերին, ով ծագում էր թատրոնի երկրպագուների ընտանիքից: Նա ծանոթացնում է Ուոլթին շարժանկարների և զավեշտախաղերի աշխարհին: Ուոլթը ժամանակն անցկացնում էր ավելի շատ Փֆեիֆերի, քան իրենց տանը, ինչպես և շաբաթ օրերին նա հաճախում էր Կանսասի արվեստի համալսարան: Դիսնեյները զբաղվում էին Կանսասում առավոտյան թերթեր բաժանելով մոտ 700 գնորդների: Գնորդների քանակը աստիճանաբար ավելանում էր: Ուոլթն արթնանում էր առավոտյան ժամը 4:30 և զբաղվում էր թերթեր բաժանելով մինչ կհնչեր դպրոցական զանգը: Նա շարունակում էր իր գործը ժամը 16:00-ից հետո: Նա իր գործը շատ հոգնեցնող էր համարում և երբեմն էլ ննջում էր հենց դպրոցում: Նա զբաղվել է այդ գործով ավելի քան 6 տարի:[6]

Պատանեկություն[խմբագրել]

1917 թվականին Էլիասը ձեռք է բերում Չիկագոյի «O-Zell» ժելեի գործարանի բաժնետոմսերը և իր ընտանիքի հետ տեղափոխվում այնտեղ:[7] Աշնանը Դիսնեյը սկսում սովորել ՄաքՔինլիի ավագ դպրոցում, իսկ երեկոյան՝ հաճախում Չիկագոյի գեղարվեստի ակադեմիա: Նա դառնում է դպրոցի թերթի ծաղրանկարիչ՝ նկարելով հայրենասիրական թեմաներով առաջին համաշխարհային պատերազմի վերաբերյալ: Բանակ գնալու հույս ունենալով՝ Դիսնեյը լքում է դպրոցը 16 տարեկանում, սակայն մերժվում է անչափահաս լինելու պատճառով:[8] Այնուհետև Դիսնեյն ու իր ընկերները միանում են Կարմիր խաչին:[9] Շուտով նրան մեկ տարով ուղարկում են Ֆրանսիա, որտեղ նա շտապ օգնության մեքենա է վարում, սակայն դրանից անմիջապես հետո զինադադար է կնքվում 1918 թվականի նոյեմբերի 11-ին:[10]

Ուոլթ Դիսնեյը՝ շտապ օգնության մեքենայի վարորդ

Հույս ունենալով աշխատել Չիկագոյի «O-Zell» գործարանից դուրս՝ Ուոլթը տեղափոխվում է Կանսաս 1919 թվականին, որ սկսի իր՝ արտիստի կարիերան:[11] Նա մտադիր էր դառնալ դերասան, սակայն որոշեց նկարել քաղաքական ծաղրանկարներ կամ զավեշտական պատկերներ թերթերի համար: Երբ ոչ ոք չցանկացավ վարձել նրան ո՛չ որպես արտիստ, ո՛չ որպես շտապ օգնության մեքենայի վարորդ, նրա եղբայր Ռոյը, ով աշխատում էր տեղական բանկում, Ուոլթին ժամանակավոր աշխատանք տվեց «Pesmen-Rubin Art Studio» ընկերությունում բանկային գործընկերոջ միջոցով, որտեղ նա ստեղծում էր գովազդներ թերթերի, խանութների և կինոթատրոնների համար: Այստեղ նա հանդիպում է ծաղրանկարիչ Աբ Այվերկսին և երբ նրանց ժամանակը սպառվում է ստուդիայում, նրանք որոշում են բացել իրենց սեփական կոմերցիոն ընկերությունը միասին:[12]

1920-1937 թվականներ[խմբագրել]

1920 թվականի հունվարին Դիսնեյը և Այվերքսը ստեղծեցին "Iwerks-Disney Commercial Artists" ընկերությունը, որը կարճ կյանք ունեցավ: Շուտով նա աշխատանքի է անցնում, սակայն չի կարողանում կառավարել իր բիզնեսը միայնակ:[13] Երբ նա աշխատում էր մի ընկերությունում, որտեղ նա կարճ անիմացիաների համար գովազդ էր պատրաստում, Դիսնեյը սկսեց հետաքրքրվել անիմացիայով և որոշեց դառնալ անիմատոր:[14] «A.V. Cauger» գովազդային ընկերության սեփականատերը թույլատրեց նրան պարտքով վերցնել ֆոտոխցիկ տանը փորձելու համար: Էդվին Գ. Լութզի «անիմացիոն մուլտֆիլմներ. Ինչպես են դրանք ստեղծվում, դրանց ծագումը և զարգացումը» գիրքը կարդալուց հետո Դիսնեյը մտածում էր, որ «cel» անիմացիան ավելի խոստումնալից կարող է լինել, քան կարճ անիմացիաները, որ նա ստեղծում էր «Cauger» ընկերությունում: Ի վերջո նա որոշեց բացել իր սեփական անիմացիոն բիզնեսը և ընդունեց իր հետ համատեղ աշխատողի՝ Ֆրեդ Հարմենին, ով նրա առաջին ծառայողն էր:[15] Դիսնեյը և Հերմանը այդ ժամանակ սկսեցին մուլտֆիլմեր ստեղծել, որոնք կոչվում էին «Laugh-O-Grams»: Դիսնեյը սովորեց «Aesop's Fables»-ում: Դիսնեյն ու Հերմանը էկրանավորում էին իրենց մուլտֆիլմերը տեղական թատրոնում, որը Ֆրանկ Նյումենի ղեկավարության տակ էր, ով Կանսաս քաղաքի ամենահայտնի հաղորդավարներից մեկն էր:

«Laugh-O-Gram» ստուդիա[խմբագրել]

Newman Laugh-O-Gram (1921)

Ներկայացված որպես «Laugh-O-Gram»՝ Դիսնեյի մուլտֆիլմերը լայնորեն տարածված դարձան Կանսաս քաղաքի տարածքում: Չնայած նրանց հաջողությանը՝ նա կարողացավ ձեռք բերել իր սեփական ստուդիան, որը նոյնպես կոչվեց «Laugh-O-Gram»,[16] որի համար նա վարձեց մի շարք հավելյալ անիմատորների՝ այդ թվում և Ֆրեդ Հերմանի եղբորը՝ Հյու Հերմանին, Ռուդոլֆ Այսինգին և նրա մտերիմ ընկերոջը՝ Աբ Ավերքսին: Այն բացվեց 1922 թվականի մայիսիս 18-ին: Ինչևէ, ստուդիայի շահույթը անբավարար էր աշխատողների աշխատավարձը վճարեու համար: Չկարողանալով հաջողակ կերպով կառավարել փողը՝ [17] Դիսնեյի ստուդիան ծանրաբեռնվեց պարտքով և սնանկացավ, որից հետո նա որոշեց ստեղծել ստուդիա ֆիլմերի հայրենիքում՝ Հոլիվուդում:[18]

Հոլիվուդյան կարիերա և ամուսնություն[խմբագրել]

Ուոլթն ու Լիլիանը 1946 թվականին

Նրանց ժամանումից 2 ամիս հետո Դիսնեյը և իր եղբայր Ռոյը ներդրեցին իրենց գոմարը և ստեղծեցին մուլտֆիլմային ստուդիա Հոլիվուդում: Վիրջինիա Դևիսը՝ Ալիսան հրաշքների աշխարհում-ի կենդանի դերակատարը, իր ընտանիքի հետ տեղափոխվեցին Հոլիվուդ: Նույնը արեց և Այվերքսը: Սա Դիսնեյ եղբայրների ստուդիայի սկիզբն էր, որ գտնվում էր Արծաթե լճի շրջանում: 1925 թվականին Դիսնեյը վարձեց մի երիտասարդ կնոջ՝ Լիլիան Բաունդս անունով, ով թանաքով ցելյուլոիդներ էի նկարում: Կարճ շփումից հետո Դիսնեյը և Լիլիանը ամուսնացան 1925 թվականի հուլիսի 25-ին:[19]

«Alice Comedies»[խմբագրել]

Դիսնեյը սկսեց արտադրել այս անիմացիոն ֆիլմը մինչ ապրում էր Կանսասում: Դիսնեյն ուղարկեց անավարտ տարբերակը Նյու Յորք՝ Մարգըրեթ Ուինքլերին, ով անհապաղ հետ ուղարկեց պատասխան, որում ասվում էր, որ նա կցանկանար գործարք կնքել «Ալիսան հրաշքների աշխարհում»-ի համար:[20] Ուոլթն ինքնուրույն պատրաստեց անիմացիան և ղեկավարեց կենդանի գործողություններով տեսարանները, մինչ Ռոյը ստանձնեց իրեն մինչ այդ անծանոթ օպերատորի դերը: «Alice Comedies»-ի առաջին սերիան թողարկվեց 1923 թվականի դեկտեմբերի 26-ին և պարգևեց Դիսնեյներին իրենց առաջին շահույթը՝ $1,500: Հաջորդ սերիաները նույնպես հաջողվեցին: Ժամանակի ընթացքում սերիալը հասավ իր վերջին 1927 թվականին, այն կորցրեց իր հայտնիությունը: Պատմաբան Ջ. Կաուֆմենն ասում է, որ այն ավելի շատ կենտրոնացված էր անիմացված կերպարների, քան կենդանի գործողությունների վրա՝ մինչ գաղափարը ուժասպառ էր անում իրեն:[21]

Նապաստակ Օսվալդը[խմբագրել]

Չարլզ Մինթսը կարգադրեց արտադրել նոր, ամբողջովին անիմացված սերաներ «Universal Pictures» ընկերությունում: Նոր սերաները՝ «Նապաստակ Օսվալդը» անունով, ունեցան ակնթարթային հաջողություն՝ ստանալով միայն «բացառապես խելացի» և «մուլտֆիլմային լավ սրամտություն» մեկնաբանություններ: Դրա հիմնական կերպարը Օսվալդն էր՝ ստեղծված և նկարված Այվերքսի կողմից:[22]

Դիսնեյը 1928 թվականի փետրվարին մեկնեց Նյու Յորք՝ ավելի բարձր վճարով աշխատանք ունենալու համար: Նա ուղղակի ցնցվեց, երբ Մինցն ասաց նրան, որ միայն նա չէր ուզում կրճատել Դիսնեյի վճարը, նա ուներ իր հիմնական անիմատորներին, որոնցից էին Հերմանը, Այսինգը, Մաքսվելլը և Ֆրելենգը: Սակայն Այվերքսը այդ խմբում չէր, նա հրաժարվեց Դիսնեյին թողնելուց: «Universal»-ը սկսեց ղեկավարել Օսվալդի ապրանքանիշը և կարող էր ֆիլմեր ստեղծել առանց Ուոլթի: Դիսնեյը մերժեց Մինցի առաջարկը և, որպես արդյունք, կորցրեց իր անիմացիոն աշխատակազմի մեծ մասին: [23]

Այնուհետև 78 տարի պահանջվեց իր ընկերությունից, որպեսզի այն ունենա Օսվալդի կերպարն օգտագործելու թույլտվությունը: 2006 թվականին Ուոլթ Դիսնեյ կազմակերպությունը վերականգնեց Օսվալդի կերպարն օգտագործելու թույլտվությունը «NBC Universal» ընկերությունից` Ալ Միքելսից:[24]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «2010 Form 10-K, Ուոլթ Դիսնեյ ընկերություն»։ ԱՄՆ արժեթղթեր ու բիրժաներ։ http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1001039/000119312510268910/d10k.htm։ 
  2. https://web.archive.org/web/20091003001653/http://www.suntimes.com/lifestyles/1790811,disney-walt-museum-san-francisco-092709.article
  3. https://web.archive.org/web/20091003001653/http://www.suntimes.com/lifestyles/1790811,disney-walt-museum-san-francisco-092709.article
  4. «Barrier» (2007), էջ 13
  5. «Gabler» 2006, էջ 18
  6. «Barrier» (2007), էջ 18–19
  7. «Gabler» 2006, էջ 30
  8. «Gabler» 2006, էջ 36
  9. «Gabler» 2006, էջ 37
  10. «Gabler» 2006, էջ 38
  11. «Gabler» 2006, էջ 40
  12. «Gabler» 2006, էջ 48
  13. «Gabler» 2006, էջ 51
  14. «Gabler» 2006, էջ 52
  15. «Gabler» 2006, էջ 56
  16. «Gabler» 2006, էջ 64
  17. «Gabler» 2006, էջ 68
  18. «Gabler» 2006, էջ 75
  19. waltdisney.org կայքի տվյալներ
  20. «Gabler» 2006, էջ 80
  21. http://www.waltdisney.org/content/alice-hits-skids
  22. http://www.waltdisney.org/content/secret-talks
  23. «Gabler» 2006, էջ 109
  24. http://sports.espn.go.com/nfl/news/story?id=2324417