(50000) Կվավար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Logo stars (green).png
Spacer-133x3.gif
CD 2c.png
CD 2c.png
Կվավար
(Quaoar)
Quaoar PRC2002-17e.jpg
Հիմնական տվյալներ
Հայտնաբերվել է 4 հունիսի 2002 թ. (Մայքլ Բրաունի կողմից)
Հեռավորությունը Արեգակից 43,405 ա. մ.
Արբանյակներ 1
Ուղեծրային տվյալներ
Պերիհելին 41,695 ա. մ.
Ապոհելին 45,116 ա. մ.
Մեծ կիսաառանցք 43,405 ա. մ.
Էքսցենտրիսիտետ 0,0394
Սիդերիկ պարբերություն 104 451,3 օր (285,97 տարի)
Ուղեծրային արագություն 4,52 կմ/վ
Թեքվածություն 7,996° (Արեգակի հասարակածի նկատմամբ)
Ծագման անկյան երկայնություն 189,033°
Պերիկենտրոնի արգումենտ 155,624°
Ֆիզիկական հատկանիշներ
Շառավիղ 890 ± 70 կմ
Զանգված (1,6 ± 0,3) × 1021 կգ
Միջին խտություն 4,2 ± 1,3 գ/սմ3
Հասարակածային մակերևութային ձգողություն 0,276–0,376 մ/վ2
2-րդ տիեզերական արագություն 0,523–0,712 կմ/վ
Պտույտի պարբերություն 17,6788 ժամ
Ալբեդո 0,199
Մթնոլորտային տվյալներ

Կվավար (անգլ.՝ Quaoar), տրանսնեպտունային մարմիններից մեկն է, Կոյպերի գոտու մեծագույն մարմիններից մեկը, հավանաբար հանդիսանում է գաճաճ մոլորակ: Հայտնաբերվել է 2002 թվականի հունիսի 4-ին Մայքլ Բրաունի կողմից Պալոմարյան աստղադիտարանում: Իր անունը ստացել է հնդկացիների տոնգվա ցեղի (Հարավային Կարոլինա, որտեղ և տեղակայված է Պալոմարյան աստղադիտարանը) առասպելների արարող ուժի անվամբ:

Չափերը[խմբագրել]

Կվավարի սկավառակը (լուսանկարը «Հաբբլ»-ից)

Հայտնաբերման պահին, Կվավարի չափերը գնահատվել են 1260 ± 190 կմ: Որոշ ժամանակ հայտնաբերումից հետո, այն հանդիսանում էր Արեգակնային համակարգում հայտնաբերված խոշորագույն մարմինը Պլուտոնից հետո: Հետագայում Կոյպերի գոտում հայտնաբերվեցին ավելի մեծ մարմիններ, սակայն Կվավարը մնում է այս մարմինների առաջին տասնյակում:

Կվավարը տրանսնեպտունային մարմիններից առաջինն էր, որի տրամագիծը գնահատվել է անմիջականորեն լուսանկարով: Մարմնի սկավառակի չափերը լուսանկարի վրա ընդամենը մի քանի պիքսել է, այդ պատճառով տրամագծի չափման ճշգրտությունը բավականին ցածր է:

2007 թվականին Կվավարի տրամագիծը գնահատվել է «Սպիտցեր» տիզերական աստղադիտակով: Կվավարի ալբեդոն ստացվեց ավելին քան ենթադրվում էր (0,19), այսպիսի ալբեդոյի պայմաններում Կվավարի տրամագիծը պետք է լինի ավելի փոքր, մոտ 850 կմ:

Արբանյակի հայտնաբերումից հետո հնարավոր եղավ նաև գնահատել Կվավարի զանգվածը և խտությունը: Ավելին քան 1100 կմ չափերի պայմաններում, Կվավարի զանգվածը հաշվարկվեց մոտ 0,19 ± 0,03 Պլուտոնի զանգված, իսկ խտությունը` - 2,8 - 3,5 գ/սմ³:

Ուղեծիրը[խմբագրել]

Կվավարը պատկանում է Կոյպերի գոտու դասական մարմիններին, նրա ուղեծիրը գտնվում է Նեպտունից այն կողմ և գտնվում է այդ մոլորակի հետ ուղեծրային ռեզոնանսում: Կվավարի ուղեծիրը, մեծ մոլորակների ուղեծրերի նման, համարյա շրջանաձև է, և նրա պտույտի հարթությունը մոտ է խավարածրի հարթությանը: Կվավարը խոշորագույնն է տրանսնեպտունային մարմիններից, որի ուղեծիրը մոլորականման է:

Պլուտոնի և Կվավարի ուղեծրերը` տեսարանը խավարածրից
Կվավարի (կապույտ) և Պլուտոնի (կարմիր) ուղեծրերը` տեսարանը վերևից

Ֆիզիկական տվյալները[խմբագրել]

Կվավարը հավանաբար կազմված է հիմնականում քարային ապարներից և ջրային սառույցից: Բավականին ցածր ալբեդոն և Կվավարի կարմրավուն գույնը թույլ են տալիս ենթադրել, որ նրա մակերևույթի վրա սառույց ավելի քիչ կա քան կարող էր լինել: 2004 թվականին Կվավարի մակերևույթին հայտնաբերվել են ամորֆ սառույցի հետքեր: Սառույցի այսպիսի տեսակը առաջանում է −160 °C-ից պակաս ջերմաստիճանների դեպքում: Սակայն այս պահին Կվավարի վրա ջերմաստիճանը ավելի ցածր է` մոտ −220 °C, և առայժմ պարզ չէ, ինչը կարող էր տաքացնել Կվավարը ամբողջ 60 աստիճանով: Ամենահավանական պատճառներ են համարում երկնաքարային ռմբակոծումները կամ ծանր տարրերի ռադիոակտիվ տրոհումը Կվավարի միջուկում:

Արբանյակները[խմբագրել]

Կվավարի արբանյակը, որի տրամագիծն է մոտ 100 կմ հայտնաբերվել է 2007 թվականի փետրվարին և անվանվել է Վեյվոտ (անգլ.՝ Weywot):

Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]