Տրիտոն (արբանյակ)
   (Նեպտուն I) հին հուն.՝ Τρίτων |
|
.jpg) Տրիտոնի լուսանկարը, կատարված է «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ից |
|
| Հիմնական տվյալներ | |
|---|---|
| Հայտնաբերվել է | 10 հոկտեմբերի 1846թ. թ. (Ուիլիամ Լասսելի կողմից) |
| Բացարձակ մեծություն (H) | 13,47[1] |
| Հեռավորությունը Նեպտուն | 354 759 կմ |
| Ուղեծրային տվյալներ | |
| Մեծ կիսաառանցք | 354 759 կմ |
| Էքսցենտրիսիտետ | 0,000016[2] |
| Սիդերիկ պարբերություն | −5,876854 օր (հակադարձ)[2] |
| Թեքվածություն | 129,812° (խավարածրի նկատմամբ) 156,885° (Նեպտունի հասարակածի նկատմամբ)[3][4] 129,608° (Նեպտունի ուղեծրի նկատմամբ) |
| Ֆիզիկական հատկանիշներ | |
| Շառավիղ | 1353,4 ± 0,9 կմ[5] (0,2122 Երկիր) |
| Մակերևույթի մակերես | 23 018 000 կմ² |
| Ծավալ | 10 384 000 000 կմ³ |
| Զանգված | 2,14×1022 կգ (0,00359 Երկիր) |
| Միջին խտություն | 2,061 գ/սմ³ ենթադրված[5] |
| Հասարակածային մակերևութային ձգողություն | 0,779 մ/վ² |
| 2-րդ տիեզերական արագություն | 1,455 կմ/վ |
| Պտույտի պարբերություն | 5 օր 21 ժ 2ր 53վ (Սինքրոն)[6] |
| Առանցքի թեքում | 0 |
| Ալբեդո | 0,76[5] |
| Մթնոլորտային տվյալներ | |
| Քիմիական կազմ | ազոտ, մեթանի հետքեր[7] |
| Մթնոլորտի ջերմաստիճան | 38 Կ [6] |
| Մթնոլորտային ճնշում | 1,4–1,9 Պա[6] (1/70 000 Երկրի մակերևույթի ճնշման համեմատ)[8] |
Տրիտոն (հին հուն.՝ Τρίτων), Նեպտուն մոլորակի ամենամեծ բնական արբանյակն է, հայտնաբերվել է Ուիլիամ Լասսելի կողմից 1846 թվականի հոկտեմբերի 10-ն: Անվանվել է հունական դիցաբանության ծովի խորքերի աստվածի՝ Տրիտոնի պատվին։
Տրիտոնը Արեգակնային համակարգի միակ մեծ արբանյակն է, որն ունի հակադարձ ուղեծիր, այսինքն այն պտտվում է մոլորակի պտույտին հակառակ ուղղությամբ: Այն ունի 2 700 կմ տրամագիծ, այն մեծությամբ յոթերորդ արբանյակն է Արեգակնային համակարգում: Իր հակադարձ շարժման, ինչպես նաև իր կառուցվածքի Պլուտոնին նմանության պատճառով, հավանական է որ Տրիտոնը որսացվել է Նեպտունի կողմից Կոյպերի գոտուց[9]: Տրիտոնի մակերևույթը հիմնականում կազմված է սառած ազոտից, հիմնականում ջրային սառույցի կեղևով[10], այն ունի սառցե մանտիա և նրա ներոսում քարե և մետաղական միջուկ[6]: Միջուկը կազմում է արբանյակի զանգվածի մոտավորապես երրորդ մասը: Տրիտոնի միջին խտությունը կազմում է 2,061 գ/սմ³[5], և բաղկացած է մոտավորապես 15–35%-ով ջրային սառույցից[6]:
Տրիտոնը Արեգակնային համակարգի այն քիչ թվով արբանյակներից է, որը երկրաբանորեն ակտիվ է: Որպես հետևանք, նրա մակերևույթը համեմատաբար երիտասարդ է, բարդ երկրաբանական պատմությամբ, պայմանավորված կրիոհրաբուխների գործունեությամբ և տեկտոնիկ լանդշաֆտներով[6]: Տրիտոնի կեղևի մի մասը ծածկված է ազոտ ժայթքող գեյզերներով[8]: Տրիտոնը ունի նոսր ազոտական մթնոլորտ, որի ճնշումը կազմում է Երկրի ծովի մակարդակին մթնոլորտային ճնշման 1/70000 մասը[8]:
Բովանդակություն |
Հայտնաբերումը և անվանումը [խմբագրել]
Արբանյակը հայտնաբերվել է բրիտանացի աստղագետ Ուիլիամ Լասսելի կողմից 1846 թվականի հոկտեմբերի 10-ին[11], ընդամենը 17 օր գերմանացի աստղագետներ Յոհան Գալլեի և Հենրիխ դ՛Արեստի կողմից Նեպտունի հայտնաբերումից հետո:
Տես նաև [խմբագրել]
Ծանոթագրություններ [խմբագրել]
- ↑ «Արեգակնային համակարգի դասական արբանյակները»։ ԱՌՎԱԼ աստղադիտարան։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-25-ին։ http://www.webcitation.org/61Cvx6xRx։ Վերցված է 2007-09-28։
- ↑ 2,0 2,1 Դևիդ Ռ. Ուիլյամս (23 նոյեմբեր 2006)։ «Նեպտունի արբանյակների փաստերի թերթիկ»։ ՆԱՍԱ։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-10-05-ին։ http://www.webcitation.org/62D2lopA1։ Վերցված է 2008-01-18։
- ↑ Ջակոբսոն Ռ. Ա. (2009-04-03)։ «Մոլորակների արբանյակների միջին ուղեծրային պարամետրները»։ ՌՇԼ արբանյակների էֆեմերիդներ։ Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիա (Արեգակնային համակարգի դինամիկան)։ http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_elem#neptune։ Վերցված է 2011-10-26։
- ↑ Ջակոբսոն, Ռ. Ա. (2009 թ. ապրիլի 3). «Նեպտունի արբանյակների ուղեծրորը և Նեպտունի բևեռի ուղղվածությունը». Աստղագիտական ամսագիր 137 (5): 4322–4329. doi:. Bibcode: 2009AJ....137.4322J.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 «Մոլորակների արբանյակների ֆիզիկական տվյալները»։ Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիա (Արեգակնային համակարգի դինամիկան)։ Արխիվացված օրիգինալից 2010-01-18-ին։ http://www.webcitation.org/5msK7adC4։ Վերցված է 2011-10-26։
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 ՄաքԿինոն, Ուիլյամ Բ.; Կիրկ, Ռենդոլֆ Լ. (2007). «Արեգակնային համակարգի հանրագիտարան». in Լյուսի Էնն Ադամս ՄաքՖադեն, Լյուսի Էնն Ադամս, Պոլ Ռոբերտ Վեյսման, Տորենս Վ. Ջոնսոն. Արեգակնային համակարգի հանրագիտարան (2-րդ տպ.). Ամստերդամ; Բոստոն: Ակադեմիկ Փրեսս. pp. 483–502. ISBN 978-0-12-088589-3.
- ↑ Ա. Լ. Բրոադֆուտ, Ս. Կ. Բերտուս, Ջ. Ե. Դեսլեր, Բլամոնտ, Ջ. Ե., Դեսլեր, Ա. Ջ., Դոնահյու, Տ. Մ., Ֆորեստեր, Վ. Տ., Հոլ, Դ. Տ. և այլոք։ (15 դեկտեմբերի 1989). «Նեպտունի և Տրիտոնի ուլտրամանուշակագույ սպեկտրի հետազոտությունները». Սայենս 246 (4936): 1459–1466. doi:. PMID 17756000. Bibcode: 1989Sci...246.1459B.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 «Նեպտուն. Արբանյակներ. Տրիտոն»։ ՆԱՍԱ։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-10-05-ին։ http://www.webcitation.org/62D2mVxWX։ Վերցված է 2007-09-21։
- ↑ Քրեյգ Բ. Ագնոր, Դուգլաս Պ. Համիլտոն (մայիս 2006). «Նեպտունի կողմից Տրիտոնի որսալը». Նեյչր 441 (7090): 192–194. doi:. PMID 16688170. Bibcode: 2006Natur.441..192A.
- ↑ Պրոկտեր, Լ. Մ.; Նիմո, Ֆ.; Պապալարդո, Ռ. Տ. (2005-07-30). «Տրիտոնի լանջերին տաքության պատճառները». Երկրաֆիզիկական հետազոտությունների նամակներ 32 (14): L14202. doi:. Bibcode: 2005GeoRL..3214202P. http://www.es.ucsc.edu/~fnimmo/website/Prockter_et_al.pdf։ Վերցված է 2011-10-09.
- ↑ Ուիլիամ Լասսել (12 նոյեմբերի 1847). «Լասսելի Նեպտունի արբանյակը». Թագավորական աստղագիտական միության ամսեկան նոթեր 8 (1): 8. Bibcode: 1847MNRAS...8....9B.
Արտաքին հղումներ [խմբագրել]
- Տրիտոնի էջը ՆԱՍԱ-ի Արեգակնային համակարգի հետազոտություների կայքում
- Տրիտոնի էջը The Nine Planets կայքում
- Տրիտոնի էջը (ներառված Տրիտոնի քարտեզը) Views of the Solar System կայքում
- Տրիտոնի լուսանկարները ՆԱՍԱ-ի Մոլորակների ֆոտոալբոմից
- Տրիտոնի անվանումները
|
||||||||||||||||||||||
