Գիսաստղ

Այս եզրի այլ գործածումների համար տես՝ Գիսաստղ (այլ կիրառումներ)

Հեյլ-Բոպպի գիսաստղը

Գիսաստղ կամ գիսավոր (հունարեն՝ κομήτης, komḗtēs — մազավոր, անգլերեն՝ comet) — ոչ մեծ երկնային մարմին, որը ունի մշուշոտ տեսք, սովորաբար պտտվում է Արեգակի շուջ շատ ձգված ուղեծրով։ Արեգակին մոտենալու հետ զուգընթաց գիսաստղի շուրջ առաջանում է վարս և որոշ դեպքերում գազից և փոշուց կազմված պոչ։

Ընդհանուր տեղեկություններ

Ենթադրաբար, երկար պարբերությամբ գիսաստղերերը հասնում են մեզ Օորտի ամպից, որում գտնվում են հսկայական քանակով գիսաստղային միջուկներ։ Արեգակնային համակարգի ծայրամասերում գտնվող մարմինները որպես կանոն բաղկացած են ցնդող նյութերից (ջրային, մեթանային և այլ սառույցներ), որոնք ցնդում են Արեգակին մոտենալիս։

Այս պահի դրությամբ հայտնի են մոտ 400 կարճ պարբերությամբ գիսաստղեր։ Որոնցից մոտ 200-ը դիտարկվել են պերիհելիի ավելին քան երկու անցումների ժամանակ։ Նրանցից շատերը մտնում են այսպես կոչված ընտանիքների մեջ։ Օրինակ, ամենակարճ պարբերությամբ գիսաստղերի մեծամասնությունը (նրանց ամբողջական պտույտի պարբերությունը կազմում է 3-10 տարի) մտնում է Լուսնթագի ընտանիքի մեջ։ Ավելի փոքրաթիվ են Երևակի, Ուրանի և Նեպտունի ընտանիքները, մասնավորապես վերջինի մեջ է մտնում հանրահայտ Գալլեյի գիսաստղը։

Տիեզերքի խորքից ժամանող գիսաստղերը, երևում են որպես մշուշոտ մարմիններ, որոնց հետևից ձգվում է պոչ, որը երբեմն հասնում է մի քանի միլիոն կիլոմետրի։ Գիսաստղի միջուկը իրենից ներկայացնում է պինդ մասնիկներից և սառույցից կազմված մարմին, այն շրջապատված է մշուշոտ ծածկույթուվ, որը կոչվում է վարս։ Մի քանի կիլոմետր տրամագծով միջուկը կարող է ունենալ շուրջ 80 հազար կմ տրամագծով վարս։ Արեգակնային լույսի հոսքերը դուրս են մղում գազի մասնիկները վարսից և մղում են դեպի ետ, ձևավորելով մեծ մշուշոտ պոչ, որը շարժվում է գիսաստղի հետևից տարածության մեջ։

Գիսաստղների պայծառությունը մեծապես կախված են նրանց Արեգակից հեռավորությունից։ Բոլոր գիսաստղներից միայն մի փոքր մասն է մոտենում Արեգակին ու Երկրագնդին այնքան, որպիսզի նրանք դառնան տեսանելի անզեն աչքով։ Նրանցից առավել նկատելիները, երբեմն անվանում են «Մեծ գիսաստղներ»։

Տես նաև

• Մեծ գիսաստղ
• Կարճ պարբերությամբ գիսաստղերի ցանկ
• Երկար պարբերությամբ գիսաստղերի ցանկ

Արտաքին հղումներ

• Կոիտիրո Տոմիտա / Զրույցներ գիսաստղերի մասին
• Հանրամատչելի հոդված գիսաստղերի մասին
• Հոդված «Գիսաստղեր — տիեզերական ուղիների էջերը»
• Գիսաստղաբանություն
• Շումեյկեր-Լևի 9 գիսաստղի ընդհարումը Լուսնթագի հետ: ինչ մենք տեսանք (Մեր օրերի ֆիզիկան)
• Статья «Тайны межзвёздных облаков» — Սթարդաստ ծրագրի մասին
• Уильям Нейпьер. Опасность комет и астероидов
• Кометы в Солнечной системе, Որոշ գիսաստղերի ուղեծրերի սխեման
• Каталог орбитальной эволюции малых тел Солнечной системы