Լույս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Արեւի լույս:
Նկարում պատկերված են տարբեր երկարության ալիքներ, որոնք աչքն ընկալում է որպես տարբեր գույներ:
Ամենաերկարը կարմիր գույնի ալիքներն են

Լույս, էլեկտրամագնիսական ճառագայթում, որն արձակվում է տաքացած կամ գրգռված վիճակում գտնվող մարմինների կողմից: Հաճախ, լույս նշանակում է ոչ միայն տեսանելի լույսը, այլ նաև նրան հարող սպեկտրի լայն հատվածները: Պատմաբանորեն հայտնվել է անտեսանելի լույս տերմինը` ուլտրամանուշակագույն լույս, ինֆրակարմիր լույս, ռադիոալիք: Տեսանելի լույսի սահմաններն են 380-ից մինչև 780 նանոմետրը, որը համապատասխանում է համապատասխանաբար 790 մինչև 385 տերահերց հաճախություններին:

Ֆիզիկայի այն բաժինը, որտեղ ուսումնասիրվում է լույսը, կոչվում է օպտիկա:

Ծիածանը, օրինակ, սպիտակ լույսը կազմող ճառագայթների համադրություն է:

Լույսը ճառագայթման տեսակներից է: Լուսարձակում են Արեգակը, էլեկտրական լամպը և շիկացած այլ առարկաներ: Լույսը կարող է թափանցել ապակու և ջրի միջով, սակայն բազմաթիվ այլ նյութերից այն անդրադառնում է: Լույսի շնորհիվ մենք տեսնում ենք, այն օգնում է մեզ հաղորդակցվելու մեզ շրջապատող միջավայրի հետ:

Արեգակը, էլեկտրական լամպը, հեռուստացույցը կամ պարզապես կրակը լուսարձակում են իրենց սեփական լույսը: Սակայն առարկաների մեծ մասը չունի սեփական լույս. մենք դրանք տեսնում ենք միայն այն բանի շնորհիվ, որ նրանց անդրադարձրած լույսն ընկնում է մեր աչքերի մեջ: Լույսի ամենամեծ քանակությունն անդրադարձնում են սպիտակ մակերեվույթները, այդ պատճառով դրանք այդպես վառ են երևում: Սև մակերեվույթներն իրենց վրա ընկնող լույսը գրեթե չեն անդրադարձնում: Հայելուց լույսն անդրադառնում է գրեթե ամբողջությամբ, և մենք հայելում տեսնում ենք առարկաների արտացոլումը:

Սովորաբար լույսը տարածվում է ուղիղ գծով: Եթե ճանապարհին այն հանդիպում է արգելքի, ապա այնտեղ, որտեղ լույսը չի թափանցում, առաջանում է ստվեր:

Լույսի աղբյուրները[խմբագրել]

Լույսի ամենատարածված աղբյուրները ջերմայիններն են: Ամենապարզ ջերմային աղբյուրն է Արեգակը: Երկրին հասնող Արեգակի լույսի էներգիայի մոտավորապես 44%-ը տեսանելի է: Ջերմային աղբյուրի մի այլ օրինակ է շիկացման լամպը, որը որպես տեսանելի լույս արձակում է իր էներգիայի ընդամենը 10%-ը, իսկ մնացածը` որպես ինֆրակարմիր:

Լույսի արագությունը[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Լույսի արագություն
Երկրից Լուսին լույսի հասնելու ժամանակը կազմում է 1.26 վրկ:







Լույսի արագությունը բնության ամենամեծ արագությունն է եւ անօդ տարածությունուն հավասար է 300 000 կմ/վրկ:
Այդ արագության հետ կապված աստղագիտության մեջ օգտագործվում է լուսատարի հեռավորության միավորը, որը հավասար է մեկ տարի ժամանակահատվածում լույսի անցած ճանապարհի երկարությանը:

Լույսի բեկումը[խմբագրել]

Լույսի բեկման օրինակ:

Ապակու, ջրի կամ ցանկացած այլ թափանցիկ միջավայրի մեջ 90°-ից տարբերվող անկյան տակ ընկնելով լույսը փոխում է իր ուղղությունը: Այս երևույթին ասում են բեկում կամ ռեֆրակցիա: Պատճառն այն է, որ օդից տարբեր այլ թափանցիկ միջավայրերում լույսն ավելի դանդաղ է տարածվում, քան օդում: Հենց բեկման շնորհիվ է, որ ջրով լի բաժակի մեջ ընկղմված ծղոտը կոտրված է երևում:
Բեկման հատկության շնորհիվ լույսը երկու (նաեւ` ավելի) միջավայրերով անցնելով սկզբնակետից մինչեւ վերջնակետ հասնելու համար «ընտրում է» ամենաարագ ճանապարհը:

Լույսի բեկումը նկարագրվում է Սնելիուսի օրենքով`

n1sinθ1 = n2sinθ2

որտեղ θ1-ը եւ θ2-ը համապատասխանաբար, 1-ին եւ 2-րդ միջավայրերով անցնող լույսի ճառագայթի եւ այդ միջավայրերի հատման գծին տարած ուղղահայացի հետ կազմած անկյուններն են, իսկ n1-ն ու n2-ը` համապատասխանաբար, նույն այդ միջավայրերի բեկման ցուցանիշները: Ընդ որում, վակուումի համար n=1 եւ թափանցիկ միջավայրերի համար n>1:

Լույսի հատկությունները բնորոշող մեծությունները[խմբագրել]

Մեծությունը Նշանակումը Միավորը Միավորի նշանակումը
Լուսային էներգիա Qv Լյումեն վայրկյանում լմ·վրկ
Լույսի հոսք Φv Լյումեն լմ
Լուսային ուժ Iv Կանդելա կդ
Պայծառություն Lv Կանդելա քառակուսի մետրի վրա կդ/մ2
Լուսավորվածություն Ev Լյուքս լքս