Արեգակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Nuvola single chevron right.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Արեգակ (այլ կիրառումներ)
Արեգակ Sun symbol.svg
The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg
Դիտարկումների տվյալներ
Միջին հեռավորություն
Երկրից
1,496 ×108 կմ
Պայծառություն (V) −26,74[1]
Բացարձակ մեծություն 4,83[1]
Սպեկտրալ դասակարգում G2V
Մետաղականություն Z = 0,0122[2]
Անկյունային չափ 31,6′ – 32,7′[3]
Ածական Արեգակնային
Ուղեծրի տվյալներ
Միջին հեռավորությունը
Ծիր Կաթինի միջուկից
~2,5 ×1017 կմ
26000 լ.տ.
Գալակտիկական պարբերությունը (2,25 – 2,50)×108 a
Արագությունը ~ 220 կմ/վ (գալակտիկայի կենտրոնի նկատմամբ)
~20 կմ/վ (աստղային հարևանության այլ աստղերի համեմատ)
~370 կմ/վ[4] (տիեզերական միկրոալիքային ֆոնի հանդեպ)
Ֆիզիկական տվյալներ
Միջին տրամագիծը 1,392684 ×106 կմ[5]
Հասարակածային շառավիղը 6,96342 ×105 կմ[5]
109 × Երկրինը[6]
Հասարակածային պարագիծը 4,379 ×106 կմ[6]
109 × Երկրինը[6]
Սեղմումը 9 ×10−6
Մակերևույթի մակերեսը 6,0877 ×1012 կմ²[6]
11990 × Երկրինը[6]
Ծավալը 1,412 ×1018 կմ³[6]
1 300 000 × Երկրինը
Զանգվածը 1,9891 ×1030 կգ[1]
333 000 × Երկրինը[1]
Միջին խտությունը 1,408 ×103 կգ/մ³[1][6][7]
Խտությունը Կենտրոնի (մոդել)՝ 1,622 ×105 կգ/մ³[1]
Ներքին ֆոտոսֆերա՝ 2 ×10−4 կգ/մ³
Ներքին քրոմոսֆերա՝ 5 ×10−6կգ/մ³
Պսակ (միջին)՝ 1 ×10−12 կգ/մ³[8]
Հասարակածային մակերևույթի ձգողությունը 274,0 մ/վ²[1]
27,94 g[6]
Երկրորդ տիեզեական արագությունը
(մակերևույթից)
617,7 կմ/վ[6]
55 × Երկրինը[6]
Ջերմաստիճանը Կենտրոն (մոդել)՝ ~1,57 ×107 Կ[1]
Ֆոտոսֆերա՝ 5778 Կ[1]
Պսակ՝ ~5 ×106 Կ
Լուսատվությունը (Lsol) 3,846 ×1026 Վտ[1]
~3,75 ×1028 լմ}}
Պայծառությունը (Isol) 2,009 ×107 Վտ/մ²/սռ
Տարիքը 4,57 միլիարդ տարի[9]
Պտույտի տվյալները
Կոնայնություն 7,25°[1]
(խավարածրի նկատմամբ)
67,23°
(գալակտիկական հարթության նկատմամբ)
Ուղիղ ծագում
(հյուսիսային բևեռի)[10]
286,13°
19 ժ 4 ր 30 վ
Թեքումը
(հյուսիսային բևեռի)
+63,87°
63° 52' Հյուս
Սիդերիկ պտույտի պարբերությունը
(հասարակածի վրա)
25,05 օր[1]
(16° լայնության վրա) 25,38 օր[1]
25 օր 9 ժ 7 ր 12 վ[10]
(բևեռներում) 34,4 օր[1]
Պտույտի արագությունը
(հասարակածի վրա)
7,189 ×103 կմ/ժ[6]
Ֆոտոսֆերային կազմությունը (ըստ զանգվածի)
Ջրածին 73,46%[11]
Հելիում 24,85%
Թթվածին 0,77%
Ածխածին 0,29%
Երկաթ 0,16%
Նեոն 0,12%
Ազոտ 0,09%
Սիլիցիում 0,07%
Մագնեզիում 0,05%
Ծծումբ 0,04%

Արեգակ (Արև), Արեգակնային համակարգի կենտրոնում գտնվող աստղ։ Այն համարյա կատարյալ գունդ է և կազմված է մագնիսական դաշտերով միահյուսված տաք պլազմայից։[12][13] Արեգակն ունի մոտավորապես 1 392 684 կմ տրամագիծ,[5] որը մոտավորապես 109 անգամ մեծ է երկրի տրամագծից, իսկ զանգվածը (2×1030 կգ՝ Երկրինի 330000-ապատիկը) կազմում է Արեգակնային համակարգի ընդհանուր ծանգվածի մոտ 99.86%-ը։

Արեգակի ճառագայթումը պահպանում է Երկրի կյանքը (լուսամասնիկներն անհրաժեշտ են լուսասինթեզի գործընթացի սկզբնական շրջանների համար), կանխորոշում է կլիման։
Արեգակը բաղկացած է ջրածնից (զանգվածի ≈73 %-ը և ծավալի ≈92 %-ը), հելիումից (զանգվածի ≈25 %-ը և ծավալի ≈7 %-ը[14]) և հետևյալ, չնչին քանակության քիմիական տարրերից՝ երկաթ, նիկել, թթվածին, ազոտ, սիլիցիում, ծծումբ, մագնեզիում, ածխածին, նեոն, կալցիում և քրոմ։[15]
Ըստ սպեկտրալ դասակարգման՝ Արեգակը պատկանում է G2V աստղերի տեսակին՝ («դեղին թզուկ»)։ Արեգակի մակերեսի ջերմությունը հասնում է 6000 K, դրա շնորհիվ Արեգակն արձակում է գրեթե սպիտակ լույս, սակայն, ավելի ուժեղ ցրման պատճառով և Երկրի մթնոլորտի կողմից կարճալիք ճառագայթների կլանման պատճառով, Արևի ուղիղ լույսը մոլորակի մակերեսի մոտ ստանում է դեղին երանգ։

Արեգակը կազմավորվել է 4.6 միլիարդ տարի առաջ՝ հսկայական մոլեկուլային ամպի գրավիտացիոն փլուզման հետևանքով։ Արևային լուսակը պարունակում է իոնացված և չեզոք մետաղների և նաև իոնացված ջրածինի գծեր։
Ծիր Կաթին գալակտիկայում կա G2 կարգի ավելի քան 100 միլիոն աստղ։ Ընդ որում, Ծիր Կաթինի աստղերի 85 %-ն ունեն ավելի նվազ պայծառություն, քան Արեգակը (մեծամասամբ կարմիր թզուկներ են)։ Ինչպես և գլխավոր հաջորդականության բոլոր աստղերը, Արեգակն էներգիա է արտադրում հելիումի և ջրածինի ջերմամիջուկային սինթեզի միջոցով։

Արեգակը գտնվում է Ծիր Կաթինի կենտրոնից 26 000 լուսատարի հեռավորության վրա և պտտվում է նրա շուրջ, անելով մեկ պտույտը 225 - 250 միլիոն տարվա ընթացքում։ Արեգակի ուղեծրային արագությունը հավասար է 217 կմ/վ՝ այսպիսով, այն անցնում է մեկ լուսատարին 1400 երկրային տարում, իսկ մեկ աստղագիտական միավորը՝ 8 երկրային օրում։[16]
Ներկայումս, Արևը գտնվում է Ծիր Կաթինի Հայկի ձեռքի ներքին ծայրում Պերսևսի ձեռքի և Աղեղնավորի ձեռքի միջև, այսպես կոչված «Տեղային միջաստղային ամպում»  - բարձր խտության գոտում, որը, իր հերթին, գտնվում է նվազ խտություն ունեցող «Տեղային պղպջակում»  - ցրված բարձրաջերմ միջաստղային գազի գոտում։ 50 ամենամոտիկ աստղային համակարգերի աստղերից՝ 17 լուսային տարվա սահմաններում՝ Արեգակը հանդիսանում է չորրորդ պայծառության աստղ (նրա բացարձակ աստղային մեծությունն է +4,83m

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 Ուիլյամս, Դ. Ռ. (2004)։ «Արեգակի տվյալները»։ ՆԱՍԱ։ http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html։ Վերցված է 2010-09-27։ 
  2. Ասպլունդ, Մ.; Ն. Գրիվես և Ա. Ջ. Սաուվալ (2006). «Արեգակի նոր կազմությունը - Մաս I. դիտարկումներ». Հաղորդակցություն և Տիեզերական սեյսմոլոգիա 147: 76–79. doi:10.1553/cia147s76. Bibcode2006CoAst.147...76A. 
  3. «Խավարում 99. Հաճախ տրվող հարցեր»։ ՆԱՍԱ։ http://education.gsfc.nasa.gov/eclipse/pages/faq.html։ Վերցված է 2010-10-24։ 
  4. Հայնշոու, Ջ.; և ընկ. (2009). «Վիլկինսոնի միկրոալիքային անիզոտրոպ զոնդի հինգ-տարվա դիտարկումները. տվյալների մշակում, երկնային քարտեզներ և նախնական արդյունքներ». Աստղաֆիզիկական ամսագրի հավելված 180 (2): 225–245. doi:10.1088/0067-0049/180/2/225. Bibcode2009ApJS..180..225H. 
  5. 5,0 5,1 5,2 Էմիլիո, Մարսելո; Կուն, Ջեֆ Ռ.; Բուշ, Ռոք Ի.; Շոլ, Իզաբել Ֆ. (մարտի 5, 2012 թ.), 2003 և 2006 թվականների Մերկուրիի անցման ժամանակ Արեգակի շառավղի չափումը, http://arxiv.org/abs/1203.4898, վերցված է մարտ 28, 2012 
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 «Արեգակնային համակարգի հետազոտություն. Մոլորակներ. Արեգակ. Փաստեր և թվեր»։ ՆԱՍԱ։ Արխիվացված օրիգինալից 2008-01-02-ին։ http://web.archive.org/web/20080102034758/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric։ 
  7. Կո, Մ. (1999)։ «Արեգակի խտությունը»։ in Էլերտ, Ջ.։ Ֆիզիկայի փաստերի գիրք։ http://hypertextbook.com/facts/1999/MayKo.shtml։ 
  8. «Սպեկտրոսկոպիայի սկզբունքները»։ Միչիգանի համալսարան, Աստղագիտության բաժին։ 30 օգոստոս 2007։ http://www.astro.lsa.umich.edu/undergrad/Labs/spectro/short_spectro.html։ 
  9. Բոնանո, Ա.; Շլատլ, Հ.; Պատերնո, Լ. (2008). «Արեգակի տարիքը և հարաբերական ճշգրտումները». Աստղագիտություն և աստղաֆիզիկա 390 (3): 1115–1118. doi:10.1051/0004-6361:20020749. Bibcode2002A&A...390.1115B. 
  10. 10,0 10,1 Սեյդելման, Պ. Կ.; և ընկ. (2000)։ «Մոլորակների և արբանյակների քարտեզագրական կոորդինատների և պտույտի տվյալների ՄԱՄ աշխատանային խմբի հաշվետվությունը. 2000»։ http://www.hnsky.org/iau-iag.htm։ Վերցված է 2006-03-22։ 
  11. «Արեգակի վիճակագրությունը»։ Սթենֆորդի Արեգակի կենտրոն։ http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html։ Վերցված է 2008-07-29։ , ցիտելով Էդի, Ջ. (1979)։ Նոր Արեգակը. Սքայլաբի Արեգակի տվյալները։ ՆԱՍԱ, 37։ NASA SP-402։ 
  12. «How Round is the Sun?». NASA. 2 October 2008. http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/02oct_oblatesun/։ Վերցված է 7 March 2011. 
  13. «First Ever STEREO Images of the Entire Sun». NASA. 6 February 2011. http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2011/06feb_fullsun/։ Վերցված է 7 March 2011. 
  14. Basu, Sarbani; Antia, H. M. (2007). «Helioseismology and Solar Abundances». Physics Reports. http://front.math.ucdavis.edu/0711.4590։ Վերցված է 2008-09-02. 
  15. Manuel O. K. and Hwaung Golden (1983), Meteoritics, հատոր 18, թիվ 3, սեպտեմբերի 30 1983, pp 209—222. Առգիծ՝ http://web.umr.edu/~om/archive/SolarAbundances.pdf (Վերստածվ է դեկտեմբերի 7 2007 20:21 UTC).
  16. Kerr F. J.; Lynden-Bell D. (1986). «Review of galactic constants» (PDF). Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 221: 1023—1038. http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1986MNRAS.221.1023K&data_type=PDF_HIGH&type=PRINTER&filetype=.pdf.