Արեգակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Արեգակ (այլ կիրառումներ)
Արեգակ Sun symbol.svg
The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg
Դիտարկումների տվյալներ
Միջին հեռավորություն
Երկրից
1,496 ×108 կմ
Պայծառություն (V) −26,74[1]
Բացարձակ մեծություն 4,83[1]
Սպեկտրալ դասակարգում G2V
Մետաղականություն Z = 0,0122[2]
Անկյունային չափ 31,6′ – 32,7′[3]
Ածական Արեգակնային
Ուղեծրի տվյալներ
Միջին հեռավորությունը
Ծիր Կաթինի միջուկից
~2,5 ×1017 կմ
26000 լ.տ.
Գալակտիկական պարբերությունը (2,25 – 2,50)×108 a
Արագությունը ~ 220 կմ/վ (գալակտիկայի կենտրոնի նկատմամբ)
~20 կմ/վ (աստղային հարևանության այլ աստղերի համեմատ)
~370 կմ/վ[4] (տիեզերական միկրոալիքային ֆոնի հանդեպ)
Ֆիզիկական տվյալներ
Միջին տրամագիծը 1,392684 ×106 կմ[5]
Հասարակածային շառավիղը 6,96342 ×105 կմ[5]
109 × Երկրինը[6]
Հասարակածային պարագիծը 4,379 ×106 կմ[6]
109 × Երկրինը[6]
Սեղմումը 9 ×10−6
Մակերևույթի մակերեսը 6,0877 ×1012 կմ²[6]
11990 × Երկրինը[6]
Ծավալը 1,412 ×1018 կմ³[6]
1 300 000 × Երկրինը
Զանգվածը 1,9891 ×1030 կգ[1]
333 000 × Երկրինը[1]
Միջին խտությունը 1,408 ×103 կգ/մ³[1][6][7]
Խտությունը Կենտրոնի (մոդել)՝ 1,622 ×105 կգ/մ³[1]
Ներքին ֆոտոսֆերա՝ 2 ×10−4 կգ/մ³
Ներքին քրոմոսֆերա՝ 5 ×10−6կգ/մ³
Պսակ (միջին)՝ 1 ×10−12 կգ/մ³[8]
Հասարակածային մակերևույթի ձգողությունը 274,0 մ/վ²[1]
27,94 g[6]
Երկրորդ տիեզեական արագությունը
(մակերևույթից)
617,7 կմ/վ[6]
55 × Երկրինը[6]
Ջերմաստիճանը Կենտրոն (մոդել)՝ ~1,57 ×107 Կ[1]
Ֆոտոսֆերա՝ 5778 Կ[1]
Պսակ՝ ~5 ×106 Կ
Լուսատվությունը (Lsol) 3,846 ×1026 Վտ[1]
~3,75 ×1028 լմ}}
Պայծառությունը (Isol) 2,009 ×107 Վտ/մ²/սռ
Տարիքը 4,57 միլիարդ տարի[9]
Պտույտի տվյալները
Կոնայնություն 7,25°[1]
(խավարածրի նկատմամբ)
67,23°
(գալակտիկական հարթության նկատմամբ)
Ուղիղ ծագում
(հյուսիսային բևեռի)[10]
286,13°
19 ժ 4 ր 30 վ
Թեքումը
(հյուսիսային բևեռի)
+63,87°
63° 52' Հյուս
Սիդերիկ պտույտի պարբերությունը
(հասարակածի վրա)
25,05 օր[1]
(16° լայնության վրա) 25,38 օր[1]
25 օր 9 ժ 7 ր 12 վ[10]
(բևեռներում) 34,4 օր[1]
Պտույտի արագությունը
(հասարակածի վրա)
7,189 ×103 կմ/ժ[6]
Ֆոտոսֆերային կազմությունը (ըստ զանգվածի)
Ջրածին 73,46%[11]
Հելիում 24,85%
Թթվածին 0,77%
Ածխածին 0,29%
Երկաթ 0,16%
Նեոն 0,12%
Ազոտ 0,09%
Սիլիցիում 0,07%
Մագնեզիում 0,05%
Ծծումբ 0,04%

Արեգակ (Արև), Արեգակնային համակարգի կենտրոնում գտնվող աստղ։ Այն համարյա կատարյալ գունդ է և կազմված է մագնիսական դաշտերով միահյուսված տաք պլազմայից։[12][13] Արեգակն ունի մոտավորապես 1 392 684 կմ տրամագիծ,[5] որը մոտավորապես 109 անգամ մեծ է երկրի տրամագծից, իսկ զանգվածը (2×1030 կգ՝ Երկրինի 330000-ապատիկը) կազմում է Արեգակնային համակարգի ընդհանուր ծանգվածի մոտ 99.86%-ը։

Արեգակի ճառագայթումը պահպանում է Երկրի կյանքը (լուսամասնիկներն անհրաժեշտ են լուսասինթեզի գործընթացի սկզբնական շրջանների համար), կանխորոշում է կլիման։
Արեգակը բաղկացած է ջրածնից (զանգվածի ≈73 %-ը և ծավալի ≈92 %-ը), հելիումից (զանգվածի ≈25 %-ը և ծավալի ≈7 %-ը[14]) և հետևյալ, չնչին քանակության քիմիական տարրերից՝ երկաթ, նիկել, թթվածին, ազոտ, սիլիցիում, ծծումբ, մագնեզիում, ածխածին, նեոն, կալցիում և քրոմ։[15]
Ըստ սպեկտրալ դասակարգման՝ Արեգակը պատկանում է G2V աստղերի տեսակին՝ («դեղին թզուկ»)։ Արեգակի մակերեսի ջերմությունը հասնում է 6000 K, դրա շնորհիվ Արեգակն արձակում է գրեթե սպիտակ լույս, սակայն, ավելի ուժեղ ցրման պատճառով և Երկրի մթնոլորտի կողմից կարճալիք ճառագայթների կլանման պատճառով, Արևի ուղիղ լույսը մոլորակի մակերեսի մոտ ստանում է դեղին երանգ։

Արեգակը կազմավորվել է 4.6 միլիարդ տարի առաջ՝ հսկայական մոլեկուլային ամպի գրավիտացիոն փլուզման հետևանքով։ Արևային լուսակը պարունակում է իոնացված և չեզոք մետաղների և նաև իոնացված ջրածինի գծեր։
Ծիր Կաթին գալակտիկայում կա G2 կարգի ավելի քան 100 միլիոն աստղ։ Ընդ որում, Ծիր Կաթինի աստղերի 85 %-ն ունեն ավելի նվազ պայծառություն, քան Արեգակը (մեծամասամբ կարմիր թզուկներ են)։ Ինչպես և գլխավոր հաջորդականության բոլոր աստղերը, Արեգակն էներգիա է արտադրում հելիումի և ջրածինի ջերմամիջուկային սինթեզի միջոցով։

Արեգակը գտնվում է Ծիր Կաթինի կենտրոնից 26 000 լուսատարի հեռավորության վրա և պտտվում է նրա շուրջ, անելով մեկ պտույտը 225 - 250 միլիոն տարվա ընթացքում։ Արեգակի ուղեծրային արագությունը հավասար է 217 կմ/վ՝ այսպիսով, այն անցնում է մեկ լուսատարին 1400 երկրային տարում, իսկ մեկ աստղագիտական միավորը՝ 8 երկրային օրում։[16]
Ներկայումս, Արևը գտնվում է Ծիր Կաթինի Հայկի ձեռքի ներքին ծայրում Պերսևսի ձեռքի և Աղեղնավորի ձեռքի միջև, այսպես կոչված «Տեղային միջաստղային ամպում»  - բարձր խտության գոտում, որը, իր հերթին, գտնվում է նվազ խտություն ունեցող «Տեղային պղպջակում»  - ցրված բարձրաջերմ միջաստղային գազի գոտում։ 50 ամենամոտիկ աստղային համակարգերի աստղերից՝ 17 լուսային տարվա սահմաններում՝ Արեգակը հանդիսանում է չորրորդ պայծառության աստղ (նրա բացարձակ աստղային մեծությունն է +4,83m

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 Ուիլյամս, Դ. Ռ. (2004)։ «Արեգակի տվյալները»։ ՆԱՍԱ։ http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html։ Վերցված է 2010-09-27։ 
  2. Ասպլունդ, Մ.; Ն. Գրիվես և Ա. Ջ. Սաուվալ (2006). «Արեգակի նոր կազմությունը - Մաս I. դիտարկումներ». Հաղորդակցություն և Տիեզերական սեյսմոլոգիա 147: 76–79. doi:10.1553/cia147s76. Bibcode2006CoAst.147...76A. 
  3. «Խավարում 99. Հաճախ տրվող հարցեր»։ ՆԱՍԱ։ http://education.gsfc.nasa.gov/eclipse/pages/faq.html։ Վերցված է 2010-10-24։ 
  4. Հայնշոու, Ջ.; և ընկ. (2009). «Վիլկինսոնի միկրոալիքային անիզոտրոպ զոնդի հինգ-տարվա դիտարկումները. տվյալների մշակում, երկնային քարտեզներ և նախնական արդյունքներ». Աստղաֆիզիկական ամսագրի հավելված 180 (2): 225–245. doi:10.1088/0067-0049/180/2/225. Bibcode2009ApJS..180..225H. 
  5. 5,0 5,1 5,2 Էմիլիո, Մարսելո; Կուն, Ջեֆ Ռ.; Բուշ, Ռոք Ի.; Շոլ, Իզաբել Ֆ. (մարտի 5, 2012 թ.), 2003 և 2006 թվականների Մերկուրիի անցման ժամանակ Արեգակի շառավղի չափումը, http://arxiv.org/abs/1203.4898, վերցված է մարտ 28, 2012 
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 «Արեգակնային համակարգի հետազոտություն. Մոլորակներ. Արեգակ. Փաստեր և թվեր»։ ՆԱՍԱ։ Արխիվացված օրիգինալից 2008-01-02-ին։ http://web.archive.org/web/20080102034758/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric։ 
  7. Կո, Մ. (1999)։ «Արեգակի խտությունը»։ in Էլերտ, Ջ.։ Ֆիզիկայի փաստերի գիրք։ http://hypertextbook.com/facts/1999/MayKo.shtml։ 
  8. «Սպեկտրոսկոպիայի սկզբունքները»։ Միչիգանի համալսարան, Աստղագիտության բաժին։ 30 օգոստոս 2007։ http://www.astro.lsa.umich.edu/undergrad/Labs/spectro/short_spectro.html։ 
  9. Բոնանո, Ա.; Շլատլ, Հ.; Պատերնո, Լ. (2008). «Արեգակի տարիքը և հարաբերական ճշգրտումները». Աստղագիտություն և աստղաֆիզիկա 390 (3): 1115–1118. doi:10.1051/0004-6361:20020749. Bibcode2002A&A...390.1115B. 
  10. 10,0 10,1 Սեյդելման, Պ. Կ.; և ընկ. (2000)։ «Մոլորակների և արբանյակների քարտեզագրական կոորդինատների և պտույտի տվյալների ՄԱՄ աշխատանային խմբի հաշվետվությունը. 2000»։ http://www.hnsky.org/iau-iag.htm։ Վերցված է 2006-03-22։ 
  11. «Արեգակի վիճակագրությունը»։ Սթենֆորդի Արեգակի կենտրոն։ http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html։ Վերցված է 2008-07-29։ , ցիտելով Էդի, Ջ. (1979)։ Նոր Արեգակը. Սքայլաբի Արեգակի տվյալները։ ՆԱՍԱ, 37։ NASA SP-402։ 
  12. «How Round is the Sun?». NASA. 2 October 2008. http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/02oct_oblatesun/։ Վերցված է 7 March 2011. 
  13. «First Ever STEREO Images of the Entire Sun». NASA. 6 February 2011. http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2011/06feb_fullsun/։ Վերցված է 7 March 2011. 
  14. Basu, Sarbani; Antia, H. M. (2007). «Helioseismology and Solar Abundances». Physics Reports. http://front.math.ucdavis.edu/0711.4590։ Վերցված է 2008-09-02. 
  15. Manuel O. K. and Hwaung Golden (1983), Meteoritics, հատոր 18, թիվ 3, սեպտեմբերի 30 1983, pp 209—222. Առգիծ՝ http://web.umr.edu/~om/archive/SolarAbundances.pdf (Վերստածվ է դեկտեմբերի 7 2007 20:21 UTC).
  16. Kerr F. J.; Lynden-Bell D. (1986). «Review of galactic constants» (PDF). Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 221: 1023—1038. http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1986MNRAS.221.1023K&data_type=PDF_HIGH&type=PRINTER&filetype=.pdf.