Սպեկտրալ դասակարգում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մորգան-Կինանի սպեկտրալ դասակարգում

Սպեկտրալ դասակարգումը աստղագիտության մեջ աստղերի դասակարգումն է՝ ըստ նրանց սպեկտրալհատկանիշների։


Աստղի սպեկտրը նրա լուսոլորտի տարբեր շերտերում ծնվող անընդհատ և մթնոլորտում գտնվող տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներին (շատ սառը աստղերի մոտ

նաև՝ մոլեկուլներին)բնորոշ, գծային սպեկտրների մի յուրատեսակ գումար է: Աստղի ճառագայթման սպեկտրը նրա մասին բազմակողմանի ինֆորմացիայի աղբյուր է:

Կլանման գծերը առաջանում են աստղի մթնոլորտում, երբ այն կազմող ատոմները, Կիրխհոֆի օրենքի համաձայն, կլանում են լուսոլորտի անընդհատ ճառագայթումը:

Աստղերի սպեկտրներն իրարից զգալիորեն տարբերվում են իրենց տեսքով: Աստղերի ճնշող մեծամասնության սպեկտրները կազմում են անընդհատ հաջորդականություն,

այն իմաստով, որ երկու ցանկացած աստղային սպեկտրների համար միշտ գոյություն ունի երրորդը, որն օժտված է միջանկյալ հատկություններով: Աստղային

սպեկտրների այդ կարևոր առանձնահատկության վրա է հիմնվում նրանց դասակարգումը:

Աստղերի սպեկտրալ դասակարգումն ընդգրկում է 7 հիմնական դաս՝


O - B - A - F - G - K - M


Ավելի մանրամասն դասակարգման համար հիմնական սպեկտրալ դասերի միջև, որոնք նշանակվում են 0 ինդեքսով (B0, A0, ... , M0), օգտագործվում են

տասնորդական ենթադասեր, օրինակ՝ B1, B2, ... , B9:

Օ դասից դեպի M դասը շարժվելիս աստղային սպեկտրներում ջրածնի գծերի ինտենսիվությունը սկզբում աճում է, իսկ այնուհետև՝ նվազում: Նույնպիսի երևույթ է

տեղի ունենում նաև այլ քիմիական տարրերի դեպքում, այն տարբերությամբ միայն, որ տարբեր տարրերի գծերն իրենց առավելագույն ինտենսիվությանն են հասնում

տարբեր սպեկտրալ դասերում, որի շնորհիվ սպեկտրալ հաջորդականության երկարությամբ յուրաքանչյուր դաս բնութագրվում է իր համար ամենաբնորոշ գծերով:

Սպեկտրի լուսանկարչական մասում այդ փոփոխությունների պատկերը սպեկտրալ դասերում կարելի է բնութագրել հետևյալ տվյալներով:

O - Դիտվում են իոնացված հելիումի, թթվածնի և ազոտի, ինչպես նաև՝ գրածնի կլանման թույլ գծեր: Հազվադեպ հանդիպում են պայծառ գծեր: Այս դասի ներկայացուցիչներից հայտնի է Տ Միեղջյուրի աստղը:

B - Չեզոք հելիումի գծերն ունեն առավելագույն ինտենսիվություն B2 ենթադասում, որից հետո աստիճանաբար թուլանալով անհետանում են B9 ենթադասում: Ջրածնի գծերի ինտենսիվությունն անընդհատ աճում է դեպի B9 ենթադասը: B դասի սպեկտր ունի Ռիգելը:

A - Աչքի են ընկնում ջրածնի գծերը, որոնք հասնում են ամենամեծ ինտենսիվության A0 ենթադասում: Այս դասին են պատկանում երկնքի ամենապայծառ աստղերի՝ Սիրիուսի և Վեգայի սպեկտրները:

F - Ջրածնի գծերի ինտենսիվությունը նվազում է, իսկ իոնացված մետաղների գծերինը, հատկապես՝ իոնացված Կալցիումի H և K գծերինը՝ աճում: Այս դասի սպեկտրներ ունեն Կանոպուսը և Պրոցիոնը:

G - Իրենց ինտենսիվությամբ և բազմաքանակությամբ աչքի են ընկնում մետաղների գծերը: Այս դասի ներկայացուցիչներն են Արեգակը և Կապելլան:

K - Մետաղների գծերն իրենց ինտենսիվությամբ գերազանցում են ջրածնի գծերին: Իոնացված Կալցիումի H և K գծերը հասնում են առավելագույն ինտենսիվության: Ուշ ենթադասերում երևան են գալիս մոլեկուլների կլանման շերտերը: Այս դասին է պատկանում Արկտուրը:

M - Ամենից աչքի ընկնող առանձնահատկությունը տիտանօքսիդի կլանման շերտերի առկայությունն է: Սպեկտրի մանուշակագույն մասը շատ թույլ է: Այս դասի սպեկտր ունի Բետելգեյզեն:

Գրականություն՝ Միրզոյան Լ.Վ., Անկայուն երևույթներ աստղերի աշխարհում, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ Հրատարակչություն, 1987