Ուղեծրային արագություն

Ուղեծրային արագություն, համակարգի բարիկենտրոնի նկատմամբ մարմնի (մոլորակ, բնական կամ արհեստական արբանյակ, բազմակի աստղ) պտտման արագությունն է, որպես կանոն ավելի մեծ զանգվածով մարմնի շուրջ:

Սահմանում

Բևեռային կոորդինատներում ուղեծրային արագության հավասարումը ($v\,$) կեպլերյան շարժման ժամանակ կոնական հատույթով (էլիպսով, պարաբոլով կամ հիպերբոլով) ունի հետևյալ տեսքը՝

$\sqrt{\frac{\mu}{p}(1+2\varepsilon\cos \theta+\varepsilon^2)}$

որտեղ:

• $\mu\,$ - ձգողական պարամետր, որը հավասար է G(M+m) ընդհանուր երկու մարմինների խնդրի մեջ, կամ GM - մասնակիի մեջ, որտեղ՝ G - ձգողական հաստատունն է, M - կենտրոնական մարմնի զանգվածը, m - պտտվող մարմնի զանգվածը;
• $p$ - Կոնական հատույթի կիզակետային պարամետրը
• $\varepsilon$ - էքսցենտրիսիտետը ($0<\varepsilon<1$ էլիպսի համար, $\varepsilon=1$ պարաբոլի համար, $1<\varepsilon$ հիպերբոլի համար)
• $\theta$ - իրական անոմալիան, անկյունը կիզակետում գտնվող կենտրոնից ուղղված դեպի իրեն ամենամոտ ուղեծրի կետը ուղղության և պտտվող մարմնի շառավիղ-վեկտորի միջև

Ուղեծրային արագությունը կարող է հաշվարկվել նաև հետևյալ հավասարումներով՝

• ընդհանուր դեպքում՝ $v= \sqrt{2\left({\mu\over{r}}+{\epsilon}\right)}$
  • էլիպտիկ ուղեծրի համար՝ $v= \sqrt{\mu\left({2\over{r}}-{1\over{a}}\right)}$
  • պարաբոլիկ հետագիծ՝ $v=\sqrt{\mu\left({2\over{r}}\right)}$
  • հիպերբոլիկ հետագիծ՝ $v=\sqrt{\mu\left({2\over{r}}+{1\over{a}}\right)}$

որտեղ՝

• $\mu\,$ - ձգողական պարամետր
• $r\,$ - պտտվող մարմնի և կենտրոնական մարմնի միջև հեռավորություն
• $\epsilon\,$ - տեսակարար ուղեծրային էներգիա
• $a\,\!$ - մեծ կիսաառանցքի երկարություն

Ընդ որում

• էլիպտիկ արագությունները $v_e < \sqrt{\mu\left({2\over{r}}\right)}$ համապատասխանում են էլիպտիկ հետագծով շարժմանը
  • էլիպտիկ արագության մասնավոր դեպք է հանդիսանում շրջանաձև, կամ առաջին տիեզերական արագությունը
• պարաբոլիկ արագությունը $v_p=\sqrt{\mu\left({2\over{r}}\right)}$ համապատասխանում է պարաբոլիկ հետագծով շարժմանը և նույնպես կոչվում է երկրորդ տիեզերական արագություն
• հիպերբոլիկ արագությունը $v_g > \sqrt{\mu\left({2\over{r}}\right)}$ համապատասխանում ե հիպերբոլիկ հետագծով շարժմանը

Երկրի ուղեծրեր

Ուղեծիր	Ծանրության կենտրոնների միջև հեռավորություն	Երկրի մակերևույթից բարձրությունը	Ուղեծրային արագություն	Ուղեծրային պարբերություն	Ուղեծրային էներգիա
Երկրի մակերևույթը, համեմատության համար	6,400 կմ	0 կմ	7,89 կմ/վ	-	-62,6 ՄՋ/կգ
Ցածր հիմնական ուղեծիր	6,600 - 8,400 կմ	200 - 2,000 կմ	Շրջանաձև ուղեծիր՝ 6,9 - 7,8 կմ/վ էլիպտիկ ուղեծիր՝ 6,5 - 8,2 կմ/վ	89 - 128 ր	-17,0 ՄՋ/կգ
Բարձր էլիպտիկ ուղեծիր Մոլնիա	6,900 - 46,300 կմ	500 - 39,900 կմ	1,5 - 10,0 կմ/վ	11 ժ 58 ր	-4,7 ՄՋ/կգ
Գեոհաստատուն ուղեծիր	42,000 կմ	35,786 կմ	3,1 կմ/վ	23 ժ 56 ր	-4,6 ՄՋ/կգ
Լուսնի ուղեծիր	363,000 - 406,000 կմ	357,000 - 399,000 կմ	0,97 - 1,08 կմ/վ	27,3 օր	-0,5 ՄՋ/կգ