Գիշերահավասար

Գիշերահավասարի և արևադարձի օրերը և պահերը ըստ UTC
տարի	Գիշերահավասար Մարտ		Արևադարձ Հունիս		Գիշերահավասար Սեպտեմբեր		Արևադարձ Դեկտեմբեր
	օր	ժամ	օր	ժամ	օր	ժամ	օր	ժամ
2002	20	19:16	21	13:24	23	04:55	22	01:14
2003	21	01:00	21	19:10	23	10:47	22	07:04
2004	20	06:49	21	00:57	22	16:30	21	12:42
2005	20	12:33	21	06:46	22	22:23	21	18:35
2006	20	18:26	21	12:26	23	04:03	22	00:22
2007	21	00:07	21	18:06	23	09:51	22	06:08
2008	20	05:48	20	23:59	22	15:44	21	12:04
2009	20	11:44	21	05:45	22	21:18	21	17:47
2010	20	17:32	21	11:28	23	03:09	21	23:38
2011	20	23:21	21	17:16	23	09:04	22	05:30
2012	20	05:14	20	23:09	22	14:49	21	11:12
2013	20	11:02	21	05:04	22	20:44	21	17:11
2014	20	16:57	21	10:51	23	02:29	21	23:03
2015	20	22:45	21	16:38	23	08:20	22	04:48
2016	20	04:30	20	22:34	22	14:21	21	10:44
2017	20	10:28	21	04:24	22	20:02	21	16:28

Գիշերահավասարը լինում է տարին երկու անգամ՝ գարնանը և աշնանը, երբ շարժվելով արևի շուրջ` երկրագնդի պտույտի առանցքի թեքությունը շոշափում է իր ուղեծիրը, և այդ թեքվածությունն ուղղահայաց է լինում արևի ճառագայթներին: Այդ պահին հարավային և հյուսիսային բևեռները հավասարահեռ են արևի ճառագայթներին, ինչի հետևանքով գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները հավասարվում են:

Աստղագիտության տեսանկյունից գիշերահավասարն այն պահն է, երբ Արեգակի կենտրոնը շարժվելով երկնակամարի վրա հատում է երկնային հասարակածի հարթությունը:

Գարնանային գիշերահավասարի պահին Արեգակը երկնքի հարավային կիսագնդից կանցնի հյուսիսային կիսագունդ, ինչն էլ աստղագիտական գարնան սկիզբն է: Այդ պահին Արեգակը կգտնվի Երկրի հասարակածի հարթության մեջ, և քանի որ Արեգակը կետ չէ, այլ նրա սկավառակը չափեր ունի, ապա նրա անցումը հասարակածով կտևի մոտ 33 ժամ: Այդ օրը կոչվում է գարնանային գիշերահավասարի օր, այսինքն գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները հավասարվում են: Նշենք, որ խոսքն Արեգակի` հորիզոնից բարձր և ցածր գտնվելու տևողության մասին է, իսկ իրականում օրվա լուսավոր մասն ավելի երկար կլինի, քանի որ գումարվում են նաև առավոտյան և երեկոյան մթնշաղի ժամերը: Ընդհանրապես տարվա եղանակների պատճառը Երկրի հասարակածի հարթության թեքվածությունն է Երկրի` Արեգակի շուրջ պտտման ուղեծրի հարթության նկատմամբ (23.4 աստիճան):

Նախկինում գարնանային գիշերահավասարը մարտի 22-ին էր, այնուհետև` 21-ին և այժմ` 20-ին: Այդ փոփոխության պատճառը Երկրի պրեցեսիան է. նրա պտտման առանցքը ժամանակի ընթացքում տեղաշարժվում է և 26000 տարում մեկ լրիվ պտույտ է կատարում: Այստեղից, մոտ 70 տարին մեկ այդ կետը տեղաշարժվում է մեկ օրով դեպի առաջ:

Աստղագետները գարնանային գիշերահավասարի կետի հետ են կապում երկնային հասարակածային կոորդինատների հաշվարկման համակարգը. այդ կետից է սկսվում կոորդինատներից մեկի` ուղղակի ծագման հաշվարկը: Գարնանային գիշերահավասարի օրը որոշ իսլամական երկրներում (մասնավորապես Իրանում) համարվում է նոր տարվա սկիզբը (Նոռուզ), որն ի դեպ ծագում է դեռ զրադաշտական կրոնի ժամանակներից և շուրջ 3000 տարվա պատմություն ունի: Սեպտեմբերի 22ն էլ է հ Հիշեցնենք, որ մեր մոտ ամենասիրված եկեղեցական շարժական տոներից մեկի` Զատկի օրվա հաշվարկը նունպես կապված է գարնանային գիշերահավասարի օրվա հետ: Այսպես, ամեն տարի Զատկի օրը գարնանային գիշերահավասարից հետո առաջին լիալուսնից հետո եկող առաջին կիրակին է, և այս տարի այն կնշվի ապրիլի 24-ին: Ի դեպ, 2011 թվականին Զատկի օրը համընկել է թե' արևմտյան և թե' հայ առաքելական եկեղեցիներով:

Գարնանային գիշերահավասարը տեղի է ունենում մարտ 20ին կամ մարտի 21ին, երբ Արեգակը հարավային կիսագնդից անցնում է հյուսիսային կիսագունդ, իսկ աշնանային գիշերահավասարը տեղի է ունենում սեպտեմբերի 22ին կամ սեպտեմբերի 23ին, երբ այն հյուսիսայինից անցնում է հարավայինին: Այդ օրերին Արեգակը ծագում է գրեթե ճշգրիտ արևելքում և մայր է մտնում գրեթե ճշգրիտ արևմուտքում, օրվա տևողությունը ամբողջ երկրագնդի վրա գրեթե ճշգրիտ հավասարվում է գիշերվա տևողությանը(գիշերահավասարի պահի անցման, արեգակի չափսերի և ռեֆրակցիայի պատճառով լուսավորությունը այն ճշգրիտ չէ և տևում է ավել), բացառություն են կազմում միայն բևեռները. Արեգակի չափսերի պատճառով այնտեղ ամբողջ օրը և գիշերը կես Արեգակը պտտվում է հորիզոնով:

Ազգեր և կրոններ, որոնց մոտ Ամանորը սկսվում է գիշերահավասարին

• Հայ հեթանոսներ

Զրադաշտականությունից փոխառվել է Նոռուզը, տոնում են՝

• Իրան տես՝ Պարսկական տոմար
• Աֆղանստան
• Տաջիկստան
• Ուզբեկստան
• Թուրքմենստան
• Ղազախստան
• Ղրղզստան
• Բահայի — Նոռուզ
• Ադրբեջան

Սեպտեմբերի 22-ը նույնպես տարվա սկիզբ է նշանել՝ Ֆրանսիական հանրապետական տոմարով.

Պատմական իրադարձությունների, որոնք տեղի են ունեցել գիշերահավասարին

• Տես: Մարտի 20
• Տես: Մարտի 21
• Տես: Մարտի 22
• Տես: Սեպտեմբերի 21
• Տես: Սեպտեմբերի 22
• Տես: Սեպտեմբերի 23

Արևային ինտերֆերենցիա

Արևային ինտերֆերենցիա — արևային ճառագայթման հետ արբանյակից ընդունվող ռադիոազդանշանի ինտերֆերենցիոն աղավաղում, այն տեղի է ունենում երբ ընդունիչ կայանից դիտելիս արեգակը երկնակամարում հայտնվում է արբանյակի շուրջ, համընդհանուր այդ երևոյթը տեղի է ունենում տարին երկու անգամ գիշերահավասարի շրջակայքում և տևում է մոտ 3.5 շաբաթ:

Տես նաև

• Արևադարձ