Արագություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Արագություն
Ընդհանուր սիմվոլներ \vec v = \frac{\mathrm{d}\vec r}{\mathrm{d}t}
ՍԻ համակարգ մ/վ
ՍԳՎ համակարգ սմ/վ
Չափում LT−1

Արագություն (սովորաբար նշանակվում է \vec v, անգլ.՝ velocity-ից կամ ֆր.՝ vitesse) նյութական կետի շարժման հիմնական կինեմատիկական բնութագրիչներից մեկը (\vec v = {\mathrm{d}{\vec r} \over \mathrm{d}t}, \vec r կետի շառավիղ վեկտորն է)։ Արագությունը վեկտոր Է, որի ուղղությունը համընկնում Է հետագծի համապատասխան կետին տարած շոշափողի ուղղությանը։ Եթե նյութական կետը շարժվում Է հավասարաչափ, ապա արագության մեծությունը թվապես հավասար Է անցած ճանապարհի (S) և այդ ճանապարհն անցնելու ժամանակամիջոցի (t) հարաբերությանը՝  v=\frac{s}{t}։ Անհավասարաչափ շարժումը բնութագրելու համար կիրառվում Է միջին արագության (Vմիջ) գաղափարը։ Այդ արագությունը որոշելու համար շարժման տևողությունը բաժանում են այնպիսի Δt փոքր ժամանակամիջոցների, որոնցից յուրաքանչյուրի ընթացքում շարժումը կարելի Է ընդունել հավասարաչափ ({V}_{av}= \frac {\Delta S}{\Delta t} )։ Եթե Δt ժամանակամիջոցը անվերջ փոքրացվի, ապա միջին արագությունը կձգտի ինչ-որ սահմանի, որն անվանում են կետի արագություն ժամանակի տվյալ պահին (ակնթարթային արագություն՝ V= \lim_{\Delta t \to 0} \frac {\Delta S} {\Delta t}=\frac{dS}{dt}։ Արագության պրոյեկցիաները դեկարտյան ուղղանկյուն կոորդինատական համակարգի առանցքների վրա հավասար են կոորդինատների առաջին կարգի ածանցյալներին ըստ ժամանակի՝  {V}_{x}=\frac{dx}{dt}=x, V_{y}=\frac{dy}{dt}=y, {V}_{z}=\frac{dz}{dt}=z , իսկ բացարձակ մեծությունը՝ V=\sqrt{x^2+y^2+z^2}։ Պտտական շարժման դեպքում մտցվում Է անկյունային արագության գաղափարը՝ \phi պտտման անկյան առաջին կարգի ածանցյալը ըստ ժամանակի՝ \omega = \frac{d\phi}{dt}=\phi Բոլոր այս արագությունները ընդհանրացած արագության մասնավոր դեպքերեն։