Սառույց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Franz Josef glacier.JPG
սառցասար
սառցադաշտ
սառույց
Cryst struct ice.png

Սառույց, պինդ վիճակում գտնվող ջուր։ Հայտնի են սառույցի 10 բյուրեղական ձևափոխություններ և ամորֆ սառույց։ Բնության մեջ հայտնաբերված է միայն սառույցի՝ սովորական (մայրցամաքային, լողացող, ստորգետնյա) տեսակները, ձյուն, կարկուտ, եղյամ և այլն։ Սառույցի պաշարները Երկրի վրա 30 000 000 քառակուսի կմ է։ Սառույցը փխրուն է, բյուրեղները՝ անգույն, թափանցիկ, մեծ կտորները՝ երկնագույն, ձյունը և եղյամը՝ սպիտակ։ Բնական սառույցը ավելի մաքուր է, քան ջուրը։ Որոշ, հատկություններով սառույցը և ջուրը խիստ տարբերվում են մյուս նյութերից և պայմանավորում են երկրային բազմաթիվ երևույթների առանձնահատկությունները։ Ցուրտ եղանակին սառույցը ջրի վրա առաջացնում է լողացող ծածկույթ, որն ունի փոքր ջերմահաղորդականություն և պաշտպանում է գետերի ու ջրամբարների ներքին շերտերը սառչելուց։ Հարվածի նկատմամբ փխրուն սառույցը ճնշման տակ հոսող է։ Հալման ջերմաստիճանին մոտ սառույցի հոսելիությունը մոտ 106 անգամ մեծ է, քան լեռնային ապարներինը։ Այդ պատճառով լեռնագագաթներում, որտեղ տեղումների ձևով ավելի շատ սառույց է նստում, քան հալչում է։

Սառույց I-ի տարածվածությունը Երկրի վրա
Տեսակը Զանգվածը Մակերևույթը
կգ  % մլն կմ²  %
Սառցադաշտեր

Ստորգետնյա սառույց
Ծովի սառույց
Ձյան ծածկույթ
Սառցասարեր (այսբերգներ)
Մթնոլորտային սառույց

2,4 •1019

2,0 •1017
3,5 •1016
1,0 •1016
7,6 •1015
1,7 •1015

98,95

0,83
0,14
0,04
0,03
0,01

16,1

21
26
72,4
63,5
510,1

Ցամաքի 10,9

Ցամաքի 14,1
Օվկիանոսի 7,2
Երկրի 14,2
Օվկիանոսի 18,7
Երկրի 100

Սառույց I-ի հատկությունները
Հատկությունը Միավորը Արժեքը
Հալ․ ջերմաստիճան

Ջերմունակությունը
Հալ․ ջերմությունը
Գոլորշիացման ջերմությունը
Ջերմային ընդարձակման գործակիցը
Ջերմահաղորդականությունը
Բեկման ցուցիչը
Տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը
Խտությունը

°C

կջոուլ/կգK
կջոուլ/կգ
կջոուլ/կգ
1/°C
ջոուլ/մ․վրկ.K
-
օհմ−1սմ−1
կգ/մ³

0

2,135(0 °C)
333,6
2833,92
(4.99.10−3)
2,09
1,309(-3°С)
10−9(0 °C)
920(0 °C)

Սառույցի ձևափոխությունների խտությունը և բյուրեղական ցանցի կառուցվածքը
Ձևափոխությունը Խտությունը Բյուրեղական կառուցվածքը
կգ/մ² °C Ճնշումը
Մմ/մ
սինգոնիա տարածքային խումբը ջրածնական կապի
երկարությունը
0-0-0 անկյունը
քառանիստում
I

Ic
II
III
V
VI
VIII
VII
IX

920

930
1180
1150
1260
1340
1650
1660
1160

0

-130
-35
-22
-5
15
25
-50
-110

0,1

0,1
210
200
530
800
2500
2500
230

հեքսագոնային

խորանարդային
տրիգոնային
տետրագոնային
մոնոկլինային
տետրագոնային
խորանարդային
խորանարդային
տետրագոնային

P63/mmc

F43m
R3
R41212
A2/a
P42/nmc
Im3/m
Im3/m
R41212

2,76

2,76
2,75-2,84
2,76-2,8
2,76-2,87
2,79-2,82
2,86
2,86
2,76-2,8

109,5

109,5
80-128
87-141
84-135
76-128
109,5
109,5
87-141

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png