Լյուդվիգ վան Բեթհովեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Բեթհովեն (այլ կիրառումներ)
Picto infobox music.png
Լյուդվիգ վան Բեթհովեն
Ludwig van Beethoven

Բեթհովեն
Հիմնական տվյալներ
Ծնվել է 1770թ. դեկտեմբերի 16, Բոնն
Երկիր Սրբազան Հռոմեական կայսրություն
Ավստրիական կայսրություն
Մահացել է 1827թ. մարտի 26, Վիեննա
Ժանրեր Դասական երաժշտություն
Մասնագիտություն Կոմպոզիտոր, դիրիժոր, դաշնակահար,
Գործունեություն 1782—1827 թթ.

Լյուդվիգ վան Բեթհովեն[1]՝ (գերմ.՝ Ludwig van Beethoven, ծնվել է՝ 1770թ. Դեկտեմբեր 16, Բոնն – Մահացել է՝ 1827թ. Մարտի 26, Վիեննա), գերմանացի հայտնի կոմպոզիտոր, դաշնակահար, դիրիժոր։

Բեթհովենը կլասիցիզմի և ռոմանտիզմի միջև ընկած ժամանակաշրջանի արևմտաեվրոպական դասական երաժշտության առանցքային գործիչ է, ամենահայտնի և ամենակատարվող երգահաններից մեկը։ Մոցարտի և Հայդնի հետ միասին համարվում է վիեննական դասական երաժիշտներից։ Ստեղծագործել է իր ժամանակ գոյություն ունեցող գրեթե բոլոր երաժշտական ժանրերում։ «Ֆիդելիո» օպերայի, «Պրոմեթևսի ստեղծագործությունները» բալետի, երգչախմբային ստեղծագործությունների, երգերի հեղինակ է։ Նրա ժառանգության մեջ ամենակարևոր տեղն են զբաղեցնում գործիքային ստեղծագործությունները՝ սոնատներ դաշնամուրի, ջութակի և թավջութակի համար, կոնցերտներ դաշնամուրի և ջութակի համար, լարային կվարտետներ, նախերգանքներ, սիմֆոնիաներ։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Բեթհովենի 200-ամյակին նվիրված նամականիշ, 1970 թվական

Բոնն (1770–1792)[խմբագրել]

Ծագում և ընտանիք[խմբագրել]

Բեթհովենի սենյակն իր հայրական տանը, Բոնն

Լյուդվիգ վան Բեթհովենի հայրական կողմի նախապապերը սերում էին ֆլամանդական Բրաբանտ դքսությունից։ Ընտանիքում առաջին երաժիշտն էր նրա պապը՝ Լյուդվիգ վան Բեթհովենը (1712–1773)։ Վերջինս 1733 թվականին բեկ-վոկալիստ էր Բոննում։ 1761 թվականին նոր դատավոր Մաքսիմիլիան Ֆրիդրիխը նրան հռչակեց Քյոլնի գլխավոր նվագախմբի ղեկավար։ Նրա որդին՝ Յոհան վան Բեթհովենը մենակատար էր գլխավոր երգչախմբում, սակայն աշխատում էր նաև որպես երաժշտության ուսուցիչ։[2]։ 1767 թվականի նոյեմբերի 12-ին նա ամուսնանում է վաղ հասակում այրիացած Մարիա Մագդալենա Լեյմի հետ։ Նրանց ամուսնության արդյունքում ծնվում են 7 երեխաներ, որոնցից միայն երեքը կենդանի մնացին՝ Լյուդվիգը, Կասպար Կարլը և Նիկոլաուս Յոհաննը։ Նույնանուն եղբայրն ունենալու փաստը տարաձայնությունների առիթ է դառնում Լյուդվիգի ծննդյան ամսաթվի շուրջ[3]։

Որպես ընտանիքի երկրորդ զավակ՝ Լյուդվիգը կնքվել է 1770 թվականի դեկտեմբերի 17-ին՝ Բոննի Սբ. Ռեմիգիոս եկեղեցում։ Որպես նրա ծննդյան ամսաթիվ ընդունված է համարել 1770 թվականի դեկտեմբերի 16-ը։

Չնայած Լյուդվիգն ընդամենը երեք տարեկան էր, երբ նրա պապը մահացավ, սակայն վերջինս Լյուդվիգի համար հանդիսանում էր ընտանիքի տիպիկ ներկայացուցչի օրինակ[4]։

Կրթություն և դաստիարակություն[խմբագրել]

Տասներեքամյա Բեթհովենը

Յոհան վան Բեթհովենը դեռևս վաղ տարիքում է հայտնաբերել որդու անօրինակելի երաժշտական տաղանդը և լավագույնս հոգ տարել նրա խորացված երաժշտական կրթության համար, ինչում մեծապես նպաստել են նաև երգչախմբի նրա կոլլեգաները՝ օրգանիստ Գիլլես վան դեռ Էդենը, երգիչ Թոբիաս Փֆայֆերը, ջութակահարներ Ֆրանց Գեորգ Ռովանտինին ու Ֆրանց Անտոն Ռիզը և այլք։ Որոշ տեղեկություններ են պահպանվել, ըստ որոնց՝ Լյուդվիգի հայրը նրա պարապմունքներն անց էր կացնում ֆիզիկական բռնություն գործադրելով[5]։ Սակայն արդյոք այս տեղեկությունները մշտակա՞ն, թե՞ հատուկենտ դեպքեր են բնութագրում, հայտնի չէ։

1782 թվականին գլխավոր երգչախմբում օրգանիստ վան դեռ Էդենին փոխարինելու եկավ երգահան ու դիրիժոր Քրիստիան Գոթլոբ Նեֆեն։ Նա Բեթհովենին ժամանակ առ ժամանակ դաշնամուրի և երգահանի դասեր էր տալիս և հնարավոր դարձրեց նրա առաջին ստեղծագործությունների ներկայացումը։ Սակայն արդյոք հենց նա է Բեթհովենի մասին գրականության մեջ ներկայացվող նրա վաստակաշատ ուսուցիչը, վիճելի է[6]։ Վախճանված Մաքս Ֆրիդրիխի իրավահաջորդի՝ Մաքսիմիլիան Ֆրանցի ներմուծած հոգևոր երաժշտության վերակազմակերպման հետ կապված տարաձայնությունները հանգեցին Բեթհովենի և Նեֆեի հարաբերությունների խզման[7]։

Որպես դաշնակահար՝ Բեթհովենն առաջին անգամ հանդես է եկել հանրության առջև յոթ տարեկան հասակում։ 1782 թվականին նա փոխարինելու եկավ Նեֆեին՝ որպես օրգանիստ։ Դրանից բացի՝ նա հանդես էր գալիս նաև որպես կլավեսինիստ և ալտահար։

Բեթհովենի դպրոցական ուսումնառությունը սահմանափակվում էր գրել, կարդալ և հաշվել սովորելով։ Սակայն նա ստանում էր նաև ,րացուցիչ պարապմունքներ լատիներենից, ֆրանսերենից ու իտալերենից[8]։ Նրա հոգևոր զարգացմանը մեծապես նպաստել է Բոննի քաղաքացիական հասարակությունը, մասնավորապես՝ Բժշկական համալսարանի ուսանող Ֆրանց Գերհարդ Վեգլերը, ինչպես նաև՝ Բրոյնինգ ընտանիքը, որոնց հետ Բեթհովենը սերտ բարեկամական հարաբերություններ էր պաշտպանում։ Ընկերական շփումները Շթեֆան ֆոն Բրոյնինգի ու Վեգլերի հետ շարունակվել են ողջ կյանքի ընթացքում։

Մաքսիմիլիան Ֆրանցի օրոք ժողովրդավարական մթնոլորտ էր տիրում։ Բազմաթիվ երաժիշտներ հանդիսանում էի Բոննի տան անդամներ, ամենից առաջ՝ Նեֆեն։ 1785 ովականին հովվապետերի արգելումից հետո նրա բոննյան անդամները հավաքվեցին 1787 թվականին հիմնադրված «Ընթերցանության և հանգստի հասարակության» շուրջ։ Բոննի համալսարանում դասավանդող Էուլոգիոս Շնայդերի շնորհիվ Բեթհովենը վաղ շրջանում ծանոթացավ ֆրանսիական հեղափոխական գաղափարներին[9]։

Ուսանողական ճանապարհորդություն դեպի Վիեննա[խմբագրել]

1784 թվականին Նեֆեն Բեթհովենի մասին գրել է. «Անկասկած Բեթհովենը կդառնա երկրորդ Ամադեուս Մոցարտը, եթե շարունակի այնպես, ինչպես սկսել է»[10]։ 1784 թվականից կուրֆյուրստ (կայսընտիր իշխան միջնադարյան Գերմանիայում) Մաքսիմիլիան Ֆրանցի վրա, ով Մոցարտի հայտնի սիրահար էր, այսպիսի բնորոշումը մեծ ազդեցություն թողեց։ 1786 թվականի դեկտեմբերին Բեթհովենը մեկնեց Մաքսիմիլիան Ֆրանցի կողմից հովանավորվող ուսանողական ճանապարհորդության դեպի Վիեննա, որտեղ պիտի դառնար Մոցարտի աշակերտներից մեկը։ Երբ Բեթհովենը երեք ամիսո անց հետ էր վերադառնում, նա բազմիցս ընդհատեց իր ճանապարհորդությունը՝ Ռեգենսբուրգում, Մյունխենում և Աուսբուրգում կանգ առնելու համար[11]։ 1787 թվականի մայիսին նա վերադարձավ Բոնն։ Հայտնի չէ՝ արդյոք կայացե՞լ էր նրանց հանդիպումը, թե՞ ոչ, քանի որ որպես օրինակ ծառայած որևէ դասաժամի մասին վկայող ապացույցը բացակայում էր։ Կուրֆյուրստը մեծապես հիասթափված էր ճանապարհորդության արդյունքներից[12]։ Ծրագրի ձախողման պատճառներն անհայտ են։

Վերջին տարիները Բոննում. մեկնումը Բոննից[խմբագրել]

Բոնն վերադառնալիս նա ցավով հայտնաբերեց, որ ընտանիքում որոշ փոփոխություններ են կատարվել։ Տուբերկուլոզով հիվանդ մոր վիճակը ծայրահեղ կերպով վատացել էր։ Նա մահացավ 1787 թվականի հուլիսի 17-ին։ Հայրը գնալով կորցնում էր վերահսկողությունը ալկոհոլի հանդեպ առանց այդ էլ մեծ հակվածության նկատմամբ, այն աստիճան, որ նա այլևս չէր կարող հոգալ իր երեք որդիների համար։ 1789 նա ազատվեց ծառայությունից,և Լյուդվիգին՝ որպես նրա մեծ որդու, տրամադրվեց նրա թոշակի մի մասը, ինչով էլ հենց նրան անցավ ընտանիքի ղեկավարի դերը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 57։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  2. Alexander Wheelock Thayer, Ludwig van Beethovens Leben. Nach dem Original-Manuskript deutsch bearbeitet von Hermann Deiters. 1. Band, 3. Aufl. (Revision von Hugo Riemann), Leipzig 1917, S. 452.
  3. Alexander Wheelock Thayer: Ludwig van Beethovens Leben. Bearbeitet von Hermann Deiters und Hugo Riemann. Band 1, Leipzig 1917, S. 121 (online bei zeno.org)
  4. Alexander Wheelock Thayer, Ludwig van Beethovens Leben, S. 114. Ludwig van Beethoven, Briefwechsel. Gesamtausgabe, hrsg. von Sieghard Brandenburg, Band 1, München: Henle, 1996, Nr. 65 und Band 5, Nr. 1855.
  5. Beethoven aus der Sicht seiner Zeitgenossen, hrsg. von Klaus Martin Kopitz und Rainer Cadenbach, München 2009, Nr. 695
  6. Jürgen May, Neefe als Teilhaber an Beethovens Ruhm, in: Christian Gottlob Neefe (1748–1798). Eine Eigenständige Künstlerpersönlichkeit. Tagungsbericht Chemnitz 1998, hg. von Helmut Loos, S. 237–253
  7. Jürgen May, Neefe als Teilhaber an Beethovens Ruhm, S. 242f.
  8. Knud Breyer, Artikel Fremdsprachenkenntnisse, in: Heinz von Loesch und Claus Raab (Hg.), Das Beethoven-Lexikon, Laaber 2008, S. 264
  9. Sieghard Brandenburg, Beethovens politische Erfahrungen in Bonn, in: Beethoven. Zwischen Revolution und Restauration, hrsg. von Helga Lühning und Sieghard Brandenburg. Bonn 1989, S. 3–50
  10. Beethoven aus der Sicht seiner Zeitgenossen, hrsg. von Klaus Martin Kopitz und Rainer Cadenbach, München 2009, Nr. 534
  11. Dieter Haberl, Beethovens erste Reise nach Wien – Die Datierung seiner Schülerreise zu W.A. Mozart, in: Neues Musikwissenschaftliches Jahrbuch 14 (2006), S. 215–255.
  12. Ludwig van Beethoven, Briefwechsel, Band 1, Nr. 14

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են