Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից


Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ
Wolfgang Amadeus Mozart
Croce-Mozart-Detail.jpg
դասական երաժտության կոմպոզիտոր
Ծնվել է հունվար 27, 1756
Ծննդավայր Զալցբուրգ, Ավստրիա
Մահացել է դեկտեմբեր 5, 1791
Մահվան վայր Վիեննա, Ավստրիա

Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ (գերմ.՝ Wolfgang Amadeus Mozart, 1756 թ. հունվարի 27 - 1791 թ. դեկտեմբերի 5), ավստրիացի նշանավոր կոմպոզիտոր: Իր կյանքի ընթացքում գրել է 600-ից ավելի ստեղծագործություն։ Նա աշխարհի բոլոր ժամանակների ամենանշանավոր եվրոպական երաժիշտներից է, իսկ նրա գործերը այսօր լայնորեն կատարվում են դասական երաժշտության համերգների ընթացքում։

Կենսագրությունը[խմբագրել]

Մոցարտը ծնվել է 1756 թ. հունվարի 27-ին Զալցբուրգում, որն այն ժամանակ Զլասբուգյան արքեպիսկոպոսության մայրաքաղաքն էր (այժմ այդ քաղաքը Ավստրիայի տարածքում է)։ Ծննդյան երկրորդ օրը մկրտվել է։ Մկրտության գրքում զետեղված գրությունը տալիս է նրա անունը լատիներեն՝ որպես Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus (Gottlieb) Mozart։ Այդ անուններից առաջին երկուսը տրվել են ի պատիվ Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի և չէին օգտագործվում առօրյա կյանքում, չորրորդը Մոցարտի կյանքի ընթացքում փոփոխվում էր լատիներեն՝ Amadeus, գերմաներեն՝ Gottlieb, իտալերեն՝ Amadeo, ինչը նշանակում է «Աստծո սիրեցյալը»։

Մոցարտի երաժշտական ընդունակություններն ի հայտ եկան շատ վաղ տարիքում, երբ լրացել էր նրա երեք տարեկանը։ Այդ տարիքում նա գտնում էր կլավիսինի բարեհնչյուն ինտերվալներ։ Նրա հայրը՝ Լեոպոլդ Մոցարտը եվրոպական առաջատար մանկավարժ էր: Նա սովորեցրեց Վոլֆգանգին կլավեսին, ջութակ և երգեհոն նվագելու հիմունքները։ Ուսուցման նպատակների մեջ էին մտնում նաև եվրոպական մայրաքաղաքներ որդու և դստեր հետ կատարվող ճանապարհորդությունները։ Լոնդոնում փոքր Մոցարտը գիտական հետազոտությունների առարկա էր, իսկ Հոլանդիայում, որտեղ պահքի ժամանակ խստիվ արգելվում էր երաժշտություն կատարել, Մոցարտի համար բացառություն արվեց։

1762 թ. Մոցարտի հայրը իր որդու և դստեր հետ իրականացրեց ճանապարհորդություն Մյունխեն և Վիեննա, իսկ այնուհետև Գերմանիայի այլ քաղաքներ, Փարիզ, Լոնդոն, Հոլլանդիա, Շվեյցարիա։ Ամենուրեք Մոցարտը զարմանք և խանդավառություն էր հարուցում՝ հաղթող դուրս գալով իրեն առաջարկվող դժվարին երաժշտական ստուգատեսներից.սակայն հաջողությունները սպասեցնել չտվեցին 1763 թ. Փարիզում հրատարակվեցին ջութակի և կլավեսինի համար Մոցարտի առաջին սոնատները։ 1766 -1769 թթ. ապրելով Զալցբուրգում և Վիեննայում՝ Մոցարտն ուսումնասիրում է հռչակավոր երգահաններ Հենդելի, Ստրադլլայի, Կարիսսիմիի, Դուրանտեի ստեղծագործությունները, ապագա կայսր Հովսեփ 2-ի պատվերով մի քանի շաբաթվա ընթացքում գրում է «Թվացյալ պարզամիտը» (իտալ. La Finta semplice), սակայն իտալական թատրոնի անդամները, որոնց փոխանցվեց 12-ամյա կոմպոզիտորի ստեղծագործությունը, չցանկացան կատարել այն, և նրանց ինտրիգներն այնքան ուժեղ էին, որ Մոցարտի հայրը չհամարձակվեց պնդել օպերայի կատարման վրա։

Այս տարիքում Մոցարտը արդեն կրում էր Հրաշամանուկ անվանումը։ Հայրը նաև մեծ ուշադրություն էր դարձնում որդու կրթությանը։ Մոցարտը ուսումնասիրում է իտալերեն, ֆրանսերեն, անգլերենով սովորում մաթեմատիկա։

1770 - 1774 թթ. Մոցարտը անցկացնում է Իտալիայում։ Նա ելույթ է ունենում որպես կլավիսինահար և ջութակահար։ 1771 թ. Միլանում բեմադրվում է Մոցարտի «Միհրդատ, Պոնտոսի թագավորը» (իտալերեն՝ Mitridate, Re di Ponto) օպերան, որը մեծ խանդավառությամբ է ընդունվում հանդիսատեսի կողմից և հաջողությամբ բեմականացվում 20 անգամ։ Նույն հաջողությամբ է անցնում նաև նրա երկրորդ իտալական օպերայի՝ «Լուցիո Սուլլայի» (Lucio Sulla, 1772) բեմադրությունը։ Զալցբուրգի համար Մոցարտը գրում է «Սկիպիոնի քունը» (իտալերեն՝ Il sogno di Scipione) օպերան (1772), Մյունխենի համար՝ «Չքնաղ այգեպանուհին» (La bella finta Giardiniera) օպերան, 2 ժամերգություն, օֆֆերտորիում (1774)։ 17 տարին թևակոխելու պահին նրա ստեղծագործությունների մեջ արդեն հաշվվում էին 4 օպերա, 13 սիմֆոնիա, 24 սոնատ և բազմաթիվ այլ ստեղծագործություններ։

Մոցարտը, սակայն, չի կարողանում Իտալիայում ապրել, քանի որ աշխատանք չուներ։ Նա վերադառնում է Զալցբուրգ, որի տիրակալն էր դաժան կոմս Կոլորադոն։ Նա ամեն պատեհ առիթ օգտագործում էր Մոցարտին ցավ պատճառելու համար։ Մոցարտը մեծ դժվարությամբ մեկնում է Փարիզ։ Նա արդեն ճանաչված կոմպոզիտոր էր, ուներ ավելի քան 300 ստեղծագործություն տարբեր ժանրերում։

1775 - 1780 թթ., չնայած նյութական ապահովություն գտնելու փնտրտուքներին, Մյունխեն, Մանհայմ և Փարիզ կատարած անպտուղ ճանապարհորդությանը և մոր կորստին, Մոցարտը գրում է 6 դաշնամուրային սոնատ, սրինգի և տավիղի համար համերգը, № 31 D-dur «Փարիզյան» մեծ սիմֆոնիան, հոգևոր խմբերգեր, բալետային համարներ։

1779 թ. Մոցարտը ստանում է արքունի երգեհոնահարի տեղը։ Հռոմի պապը նրան շնորհում է ասպետի կոչում։ 1781թ, հունվարի 26-ին Մյունխենում հաջողությամբ բեմադրվում է Մոցարտի «Իդոմենեոս» օպերան, որը համարվում է իտալական opera-seria ժանրի գլուխգործոցներից և այսօր էլ չի իջնում օպերային թատրոնների բեմերից։ Յուրաքանչյուր նոր օպերայով Մոցարտի ստեղծագործական հանճարը ավելի ու ավելի էր ի հայտ գալիս։ «Առևանգումը հարեմից» (գերմաներեն՝ Die Entführung aus dem Serail) օպերան՝ գրված կայսր Հովսեփ 2-ի հանձնարարությամբ 1782 թ., լավ ընդունելության արժանացավ Վիեննայում և շուտով մեծ տարածում գտավ Գերմանիայում։ Դա առաջին գերմաներեն ազգային օպերան էր։ Նույն 1782 թ. Մոցարտը տեղափոխվում է Վիեննա, որտեղ և ամուսնանում է Կոնստանցա Վեբերի հետ։

Վիեննայում Մոցարտը հանդես էր գալիս համերգներով, երաժշտության մասնավոր դասեր էր տալիս, ստեղծագործում։ 1783 - 1785 թթ. ստեղծվում են 6 հայտնի լարային կվարտետ, որոնք Մոցարտը ձոնում է իր ժամանակակից համբավավոր երգահան Հայդնին։ 1786 թվականին գրում է «Ֆիգարոյի ամուսնությունը» օպերան, որը ապշեցնում է իր ձևի վարպետությամբ, երաժշտական բնութագրության կատարելությամբ, անսպառ ներշնչմամբ։ Վիեննայում «Ֆիգարոյի ամուսնությունը» գրեթե աննկատ անցավ, սակայն Պրահայում այն ապշեցուցիչ հաջողություն է ունենում, ինչը ստիպում է թատրոնի տնօրենին Մոցարտին նոր օպերա պատվիրել։ Հաջորդ տարի (1787) Մոցարտը Պրահայի համար գրում է «Դոն Ժուան» օպերան, որը էլ ավելի ջերմ ընդունելության է արժանանում։

1787 թ. Մոցարտին շնորհվեց արքունի երգահանի պաշտոնը՝ 800 ֆլորին ռոճիկով։ 1788 թ. Մոցարտը գրում է իր երեք ամենահայտնի սիմֆոնիաները՝ № 39 մի բեմոլ մաժոր (KV 543), № 40 սոլ մինոր (KV 550) և № 41 դո մաժոր «Յուպիտեր» (KV 551)։

1790 թ. բեմադրվում է «Այդպես են վարվում բոլորը» (Cosi fan tutte), իսկ 1791 թ., Լեոպոլդ 2-րդ կայսեր թագադրության առիթով, «Տիտոսի ողորմածությունը» (La Clemenza di Tito) օպերաները։ 1791 թ. վերջերին ջերմ ընդունելության է արժանանում Վիեննայում բեմադրված «Կախարդական սրինգ» օպերան։

1791 թ. վերջերին մինչև իր մահը Մոցարտն աշխատում է «Ռեքվիեմ»-ի վրա (KV 626), որը սակայն չի հասցնում ավարտել։ Այն համարվում է համաշխարհային երաժշտության գլուխգործոցներից։ Պատմում են, որ մի անգամ Մոցարտի մոտ է գալիս մի սևազգեստ անծանոթ և պատվիրում գրել ռեքվիեմ։ Այդ ժամանակ կոմպոզիտորը հիվանդ էր։ Եվ նա հասկացավ, որ այդ ռեքվիեմը գրում է հենց իր համար։ Այդ ստեղծագործությունը խլում է նրա վերջին ուժերը։ Չնայած հանճարեղ երաժիշտ լինելուն, նա միշտ ապրել է նյութական ծանր պայմաններում։ Մոցարտը մահացել է 1791 թ. դեկտեմբերի 5-ին, 36 տարեկանում, հնարավոր է, երիկամային վարակից։ Մոցարտը թաղվել է Սմ. Մարկոսի գերեզմանատանը ընդհանուր շիրմափոսում, ուստի թաղման ճիշտ տեղը անհայտ է։

Վեջին ավարտուն ստեղծագործությունը եղել է «Կախարդական սրինգը» օպերան։

Մոցարտի սոնատները[խմբագրել]

Մոցարտը գրել է 20 դաշնամուրային սոնատ։ Նա հանդիսանում է նոր տիպի սոնատի հիմնադիր։ Իր սոնատներում Մոցարտը օգտագործել է դարին բնորոշ տեխնիկական բոլոր հնարները։ Նա սոնատասիմֆոնիկ ցիկլի զարգացման գործում առաջ անցավ Հայդնից։ Նրա սոնատները օժտված են վառ մեղադայնությամբ։ Մոցարտի լյա մաժոր սոնատը դուրս է դասական սոնատի սկզբունքներից և ունի լայն ճանաչում։ Այն հանճարեղ ստեղծագործություն է, բաղկացած է 3 մասից։ Առաջին մասը գրված է վարիացիոն ձևում։ Բաղկացած է 6 վարիացիաներից։ 2-րդ մասը կոչվում է մենուետ, իսկ 3-րդը ռոնդո։ Սոնատի երաժշտությունը նուրբ է, երգային, անկաշկանդ։ Սա հանրահայտ թուրքական քայլերգն է։

Մոցարտի սիմֆոնիաները[խմբագրել]

Մոցարտը գրել է 41 սիմֆոնիա։ Հատկապես տարածված ու սիրված են նրա վերջին 3 սիմֆոնիաները։ Դրանցում նա օգտագործել է սիմֆոնիայի լավագույն գծերը։ Այս ստեղծագործությունները նախատեսված են եղել 1 երեկոյի ընթացքում կատարելու համար։ Սիմֆոնիաներից ամենատարածվածների շարքում է №40՝ սոլ մինոր սիմֆոնիան։ Այն քնարական է, բաղկացած է 4 մասից, որոնք գրված են դասական սիմֆոնիայի սկզբունքով։ Առաջին մասում երաժշտությունը աչքի է ընկնում իր նրբությամբ և քնքշությամբ, լուսավոր է և երգային։ Սիմֆոնիան նախաբան չունի։ Անմիջապես սկսվում է առաջին մասից։ Երկրորդ մասը դանդաղ է, երգային, հանգիստ։ Երրորդ մասը կոչվում է մենուետ, բնույթով աշխույժ է։ Չորրորրդ մասը աշխույժ է, սրընթաց։ Ի տարբերություն Հայդնի, Մոցարտի սիմֆոնիաները ունեն ընդհանուր գաղափար։

Մոցարտի վերջին տարիների գործիքային և վոկալ ստեղծագործությունները[խմբագրել]

Մոցարտի ստեղծագործական այս փուլը սկսվում է երեք կվարտետներով (KV 575, KV 589, KV 590) և ժամանակային առումով նրանց մոտ է «Կվինտետ Շտադլերի համար» կլարնետային ստեղծագործությունը։ Այս ստեղծագործություններում ամենամեծ ուշադրությունը դարձվում է երաժշտության զգայական գեղեցկությունն առավել ընդգծելու վրա։ Դրանով է արտահայտվում նմանությունը «Այսպես վարվում են բոլորը» կլարնետի մասնակցությամբ գրված կվինետետի հետ, կվարտետներների հետ, որոնց գործիքը թավջութակն է, որը շատ հաճախ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես ինքնուրույն գործիք, այլ նաև որպես մենակատար (սոլո գործիք), որտեղ նախընտրությունը տրվում է բարձր ռեգիստրում մեղեդու շարադրմանը։ Այս ամենը բացատրում է կվարտետների և ավելի վաղ շրջանի՝ հատկապես Հայդնին նվիրված գործերի ոճական տարբերություններին։

D-dur կվարտետը[խմբագրել]

(KV 575) տիպիկ է այս շրջանի համար։ Allegro-ի, այսպես ասած, «երգեցիկ» թեմաներով Մոցարտն իհարեկե գրում էր նաև առաջ, սակայն երաշժտությունը հուզական այսպիսի գեղեցկություն չուներ։ Պաթոսն այստեղ ավելանում ու ընդարձակվում է, հասնում բացառիկ ինքնատիպության. այս բնութագիրն ամբողջությամբ համապատասխանում է հասուն Մոցարտին. Նրա համար շատ կարևոր էին տրիոլներով շարունակությունները, որոնք թեմայի ավարտին տալիս էին անսպասելի էներգետիկ բնույթ։

Լարային կվարտետ (KV 589)[խմբագրել]

Նոր ոճն ակնհայտ է դառնում ստեղծագործության առաջին իսկ հատվածից։ Հնարավոր է՝ Մոցարտը դրա հետ կապել է կողմնակի նպատակներ՝ բեռլինցիներին ցույց տալ իր ունակությունները առանձնահատուկ բարենպաստ լույսի ներքո։ Այս կվարտետում առավել էներգետիկ է վերջին հատվածը (B-dur, F-dur- KV 589, 590)։ Մենուետի տրիոն, որի տևողությունը գրեթե երկու անգամ գերազանցում է առաջին հատվածին, զարգանում է բարձրակարգ օրեգինալությամբ։ Այստեղ գործ ունենք պոլիֆոնիայի հետ։

F-dur կվարտետ[խմբագրել]

F-dur առաջին հատվածում թեմատիկ անալոգիա կա B-dur կվարտետտի առաջին հատվածի հետ։ Ոչ հիմնական թեման այստեղ նույնպես առաջանում է հիմնականից։ Առաջին երեք հատվածներից սա ամնեաինքնատիպն է և իր այդ բնույթը համառորեն շարունակում է մինչև վերջ։ Ոչ պակաս ամբողջական կառուցվածք ունի նաև Andante-ն, որտեղ առաջին մասի անհոգ տրամադրությունը վերածվում է երազկոտության, կամակորության։ Այստեղ մեծ դեր է խաղում իմիտացիան և ենթաձայնային տարաբնույթ, հրաշալի ֆոնը։ Ողջ ստեղծագործության էմոցիոնալ բովանդակությունը բացահայտվում, զարգանում և առավել ուժեղ է դառնում վերջին հատվածում (ֆինալային մաս)՝ գրված սոնատային ձևով։ Իր բարի, եռուն տրամադրությամբ թեման հիշեցնում է Հայդնին։

Կլարնետով կվինտետը՝ գրված Շտոդլերի համար (KV 581)[խմբագրել]

Բոլորվովին այլ բնույթ ունի կլարնետով կվինտետը՝ գրված Շտոդլերի համար (KV 581)։ Այն սխալ կերպով փորձել են համեմատել են լարային կվինտետների հետ, զուգահեռներ տանել։ Ինքը Մոցարտը հասկացել է, որ գործիքային այս կազմը պահանջում է ամբողջությամբ այլ ոճ, քանի որ այստեղ խոսքը լարային համասեռ գործիքների և հինգ իրավահավասար, խելացի կերպարների մասին չէ։ Ընդհակառակը՝ նման համադրության մեջ կլարնետը հրաշալի հյուր է, որը հիանալի կերպով խոսում է իր հեքիաթային աշխարհի, զգացմունքների մասին։ Նրա մուտքը երաժշտության մեջ առաջացնում է հնչելիության դժվարություն, խնդիր, ինչը լարային կվարտետի համար քիչ նշանակություն է ունենում, եթե վերջինս շատ է ոգեշնչված։ Այդ իսկ պատճառով կլարնետով կվինտետին բոլորովին նոր թեմա էր հարկավոր, հետևապես՝ թեմատիկ նոր աշխատանք։ Կլարնետը միշտ մնում է նվագախմբի, այսպես ասած, առաջատարը, որը մյուս գործիքներին իհարկե չի դատապարտում միայն նվագակցողի դերին, բայց և այնպես բոլորը գիտակցում են կլարնետի առաջնայնությունը։ Եվ քանի որ նա բոլորին տանում է զգայականության քաղցր մթնոլորտ, ամբողջ ստեղծագործությունը վերածում է գեղեցկությամբ փայլող, բավականությամբ լի հաղթանակի։ Մինչ կլարնետի հայտնվելը, առաջին մասի հիանալի թեմայում (A dur) մենք զգում ենք անամպ ու թարմ առավոտ։ Այս հագեցած երգեցողության մեջ լարայիններն ընդառաջ են գնում իրենց գործընկերոջ բնության առանձնահատկություններին, և նա կարծես դրանից երջանկացած՝ անիմաջպես սլանում կամ իջնում է երկակիորեն կրկնվող եռահնչյուն ֆիգուրացիայի հետևից։ Կողմնակի պարտյան, որը նվագվում է լարայինների կողմից, նորից հաշվարկված է կլարնետի համար և նա ինքն է դոմինանտային մինոր տոնայնության մեջ այս անգամ որսում հրաշալի թեման՝ ուժգնացնելով երաժշտության արտահայտչականությունը և տալով նրան կրքոտ սպասողականության բնույթ։ Երկրորդ հատվածում սկսվում է կլարնետի և առաջին ջութակի դուետը։ Մյուս կատարողները նվագակցում են ակորդային նուրբ ֆիգուրացիաներով։ Հիմնական հատվածում մենուետը միավորում է բոլոր հինգ մասնակիցներին։ Իսկ երկու տրիոներից առաջինում առաջին անգամ հայտնվեում է մռայլ տրամադրություն, որն առաջացնում են լարայինները։ Երկրորդ տրիոն առաջին հերթին գրված է կլարնետի համար, որը հանդես է գալիս որպես ժողովրդական գործիք։ Վերջում սկսվում են մանկական պարզ թեմայով վարիացնիաներ (որպիսիք սիրում էր նաև Հայդնը) և այստեղ կլարնետը մեկ անգամ ևս բացահայտում է իր հնչեղության ողջ շքեղությունը։ Բայց դրանով իսկ նա ակտիվացնում է առաջին ջութակին և նրա հետ մեկտեղ մինորային վարիացիայում բավական անհյուրընկալ հումորով հանդես է գալիս ալտը. անմասն չի մնում նաև Adajion-ն։ Alegro-ի փոթորկուն վերջնապարը ավարտում է այս մասը։ ( Գործիքային այլ ստեղծագործություններ՝ Լարային կվինտետ D-dur KV 593, Andante F-dur KV 616, f-moll KV 594, Adajio և Rondo գրված стеклянная гармоника –ի, ֆլեյտայի, гобой, ալտի և թավջութակի համար՝ KV 617, դաշնամուրային սոնետում (KV 576) )։

Es-dur-ը (KV 614)[խմբագրել]

Կվարտետ Es-dur-ը (KV 614) իր հիմնական բնույթով անհամեմատ ավելի լուսավոր և կենսախինդ է։ Ոճական ամբողջ մաքրությամբ հանդերձ նրանում մեծ նշանակություն է տրվում արտաքին հնչելիությանը։ Andante-ն ֆրանսիական ծագմամբ նմուշների շարքում է դասվում։ Այն ռոնդոյաձև է, և Մոցարտը թափառող թեմաների կնկնության ժամանակ հարստացնում է դրանք նորանոր վարիացիաներով, որոնցում կարծես լսում ենք թռչունների և բնության այլ դյութող ձայներ։ Վերջին հատվածը՝ սոնատի և ռոնդոյի միախառնման տարատեսակներից մեկը, թեմատիկ առումով բացառապես ամբողջական է և այստեղ մեկ անգամ ևս նկատում ենք, թե ինչպես է հայդնյան հումորը կրկին վերափոխում մոցարտյան հումորի։

Ութ վարիացիաները «Կինը հրաշալի բան է» թեմայով (KV 613)[խմբագրել]

Մոցարտի սեղծածներից լավագույնն են համարվում։ Չնայած ինչպես նման ստեղծագործությունների մեծ մասը՝ սրանք նույնպես ունեն մաքուր մելոդիկ բնույթ։ Դաշնամուրի համր գրված ստեղծագործություններում կուլմինացիա է համարվում B-dur (KV 595) կոնցերտը՝ վերջինը այս ժանրում։ Իր կառուցվածքով և ձևով այն ընդհանուր առմամբ նման է նախորդներին, բայցևայնպես նկատելիորտեն առանձնանում է մյուսներից։ Վերջինս թողնում է տպավորություն՝ կարծես Մոցարտը գրել է այն ինքն իր և ոչ թե լայն հասարակության համար, քանի որ նախկին կենսուրախությունն ու փայլը բացակայում են, փոխարենն ի հայտ են գալիս առավել ինդիվիդուալ և միևնույն ժամանակ անսովոր կերպով հաշտվողական տրամադրություններ։ Այն կտրուկ կերպով տարբերվում է նախկին՝ օրինակ երկու մինորային կոնցերտների կրքոտությունից։ Ստեղծագործությունը պահանջում է բարձր տեխնիկա և նախորդներից առավել շատ է ծառայում մտքերի երաժշտական զարգացմանը։ Յուրօրինակ տպավոություն է թողնում այն, որ մեղեդիի թեման, սոլիստին վերադառնալով, հնչում է ֆլեյտաներով և առաջին ջութակով։ Եզրափակող ռոնդոն նույնպես հեռանում է նախկին ավանդույթից, քանի որ նրա թեման ոչ միշտ է հնչում գլխավոր տոնայնության մեջ։

Կոնցերտ կլարնետի համար՝ ստեղծված Շտաբլերի համար (KV 622)[խմբագրել]

Մոցարտի վերջին ստեղծագործությունը կոնցերտի ժանրում։ Առաջին մասը մեզ է հասել G-dur բասետգորնի համար գրված պարտիտուրային էսքիզով՝ կազմված 12 էջից։ Էսքիզը նույնությամբ համապատասխանում է կլարնետի պարտիային՝ բացառությամբ որոշ տարբերությունների։ Այնքան էլ հավանական չէ, որ այս կոնցերտը իրականում այդ ժամանակ ավարտված լինի։ Ամեն դեպքում այն ավարտուն ստեղծագործությունը, որ մենք ունենք, մանրագույն դետալներով նախատեսված է կլարնետի համար։ Ոչ մի ուրիշ կոնցերտում կլարնետը այնդպես աստվածային չի հնչում, ինչպես այստեղ։

Գերմանական երեք երգեր (KV 596-KV 598)[խմբագրել]

Սրանք՝ որպես մանկական երգեր, գրված են կուպլետային ձևով և ընդհանրապես աչքի չեն ընկնում թովչանքով։ Դրանցից առաջինը՝ «Արի', միլիյ մայիս», համեմտաբար ավելի հաջող է և մինչև հիմա երգվում է երեխաների կողմից։ Թվում է, թե ստեղծագործելու ժամանակ Մոցարտի մեջ արթնացել են մանկական հիշողությունները. առաջին փուլում ճշգրիտ կերպով լսվում է ժողովրդական կրկներգը, որը Մոցարտը մի փոքր ոճավորում է՝ հասնելով հիանալի էֆեկտի։ Երկրորդ մասն ամբողջությամբ Մոցարտի հորինվածքն է։ Իսկ Շտուրմի բառերով գրված «Գարնան սկիզբը» երգը Մոցարտի անհաջողությունն է, քանի որ նա կրոնական բանաստեղծության համար գրել է մանկական բնույթ ունեցող երաժշտություն։ Բասի համար արիա պարտադիր կոնտրաբասով (KV 612)։

«Ave verum» (KV 618)[խմբագրել]

«Ave verum» (KV 618)-ը էականորեն տարբերվում է Մոցարտի կողմից մինչ այդ ստեղծված եկեղեցական ստեղծագործություններից։ Նրա երգային պարզ բնույթը բացատրվում է Բադենսյան եկեղեցական խորի համար գրված լինելու հանգամանքով (որը գրվել է Քրիստոսին ուղղված տոնակատարության առթիվ)։ Նրա տխուր տրամադրությունը թույլ է տալիս ստեղծագործությունը դասել իտալական մոտետների շարքում, որոնք օպերային ձգտումներին զուգահեռ անըդմեջ վերադառնում են հին եկեղեցական իսկական ավնադույթներին։ Այն Ամբողջությամբ արտահայտում է Մոցարտի հոգևոր խորը զգացմունքները։ Կոմպոզիցիան ոչ մի անգամ, նույնիսկ վերջում ընդարձակվելու ժամանակ չի խախտում ժողովրդական սիմետրիան. չնայած բաժանվում է չորս տակտի, բայց և այնպես լրիվ համընկնում է տեքստի զարգացմանը։ Անմիջապես շարունակվող երկրորդ մասն ավելացնում է լարվածությունը։ Խաչված, նիզակով խոցված կերպարի զուսպ տառապանքները հուզիչ կերպով արտացոլվել են F-dur մոդուլացիայում։ Այնուհետև մեղեդային գիծը կրկին է ներթափանցում։ Բացարձակ գեղեցիկ մելիզմը և խրոմատիկ հաջորդականության վրա հիմնված համարձակ հարմոնիաները լրացնում է վախի զգացողությունը, որն անհետանում է «mortis» բառով։ Երգեցողությունն ուղեկցվում է օրգանով և նվագախմբով։ Սկզբում գործիքները գեղեցիկ կերպով, աստիճանաբար բարձրանում են դեպի առաջին օկտավայի լյա, որի հետ հանդես են գալիս ձայները։ Թվում է՝ այդ աղոթքը իր նուրբ տխրությմաբ կարծես վեր է հառնում տեքստի բառերից՝ որպես սկզբունքների արտահայում, որոնք հայր Մարտինին ինչ-որ ժամանակ ուսուցանել է երիտասարդ Մոցարտին։ Հատկանշական է, որ հապաղումներով թույլ մելոդիկ վերջավորությունները ամեն տեղ հարմոնիզացվում են Մոցարտի ուշ շրջանին հատուկ ոճում։

Ստեղծագործությունները[խմբագրել]

Մոցարտը 2007 թ. Հայաստանում թողարկված նամականիշների վրա

Օպերաները[խմբագրել]

Այլ ստեղծագործություններ[խմբագրել]

  • 17 ժամերգություն, այդ թվում
    • «Թագադրման», KV 317 (1779)
    • "Մեծ" C-moll, KV 427 (1782)
    • «Ռեքվիեմ», KV 626 (1791)
      Հատված Մոցարտի «Ռեքվիեմի» ձեռագրից
  • 27 համերգ դաշնամուրի և նվագախմբի համար
  • 5 համերգ ջութակի և նվագախմբի համար
  • Համերգ երկու ջութակի և նվագախմբի համար (1774)
  • Համերգ ջութակի, ալտի և նվագախմբի համար (1779)
  • 2 համերգ տավիղի և նվագախմբի համար (1778)
  • Համերգ հոբոյի և նվագախմբի համար (1777)
  • Համերգ կլարնետի և նվագախմբի համար, K. 622 (1791)
  • Համերգ ֆագոտի և նվագախմբի համար, K. 191 (1774)
  • 4 համերգ վալդհորնի և նվագախմբի համար
  • 10 սերենադ լարային նվագախմբի համար, այդ թվում
    • «Փոքրիկ գիշերային սերենադ (1787)
  • 19 սոնատ դաշնամուրի համար
  • դաշնամուրի համար վարիացիաներ, ռոնդոներ, ֆանտազիաներ, պիեսներ
  • 50-ից ավել մեներգեր
  • անսամբլներ, երգչախմբային ստեղծագործություններ, երգեր և այլն։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]