Ֆրանց Շուբերտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆրանց Շուբերտ
Franz Peter Schubert
Franz Schubert c1827.jpg
(երգահան)
Ծնվել է հունվար 31, 1797
Ծննդավայր Ավստրիա
Մահացել է նոյեմբեր 19, 1828

Ֆրանց Շուբերտ (գերմ.՝ Franz Peter Schubert, (1797 թ. հունվարի 31 - 1828 թ. նոյեմբերի 19), ավստրիացի երգահան, գրել է շուրջ 600 երգեր, 9 սիմֆոնիաներ (ներառյալ հանրաճանաչ «Անավարտ սիմֆոնիան»), հոգևոր երաժշտություն, օպերաներ և մեծ թվով կամերային և դաշնամուրային երաժշտություն։ Հայտնի է իր յուրահատուկ մեղեդային և ներդաշնակ ոճով։

Կյանքը[խմբագրել]

Շուբերտը ծնվել է 1797 թվականի հունվարի 31-ին՝ Լիխնետալի դպրոցի ուսուցչի ընտանիքում: Հայրը սիրողական մակարդակով զբաղվում էր երաժշտությամբ: Շուբերտի 14 քույրերն ու եղբայրները մահացել են վաղ հասակում, և նրա եղբայր Ֆերդինանդը ևս իրեն շատ լավ է դրսևորել երաժշտության մեջ: Ֆրանց Շուբերտը վաղ տարիքում երաժշտության դասեր է առել հորից (ջութակ), եղբորից (դաշնամուր), նաև Միքայել Հոլցերից (երգեցողություն): 1808 թվականին Վիեննայում ընդունվել է Արքունական երգչախումբ, որտեղ նաև սովորել է նվագել մի քանի գործիքներ և տեսության դասեր է առել կոմպոզիտոր Անտոնիո Սալիերիից: 1813–1814 թվականներին սովորել է ուսուցչական սեմինարիայում և որպես ուսուցիչ աշխատել մինչև 1818 թվականը: Ստեղծագործել է 1813 թվականից, սակայն նրա երկերը հրատարակվել են 1821 թվականից. ճանաչվել են հատկապես երգերը (շուրջ 600): Շուբերտի շնորհիվ երգի ժանրը ձեռք է բերել գեղարվեստական ձև և հարստացրել համերգային վոկալ երաժշտությունը, ստեղծել է երգի նոր տեսակ: Շուբերտն իր լավագույն երգերը գրել է Վիլհելմ Մյուլլերի բանաստեղծությունների տեքստերով («Գեղեցիկ ջրաղացպանուհին», «Ձմեռային ճանապարհ», երգաշարեր): Հայտնի է նաև «Կարապի երգը» ժողովածուն, որի բազմաթիվ երգեր («Սերենադ», «Ձկնորսուհին», «Ծովի ափին» և այլն) արժանացել են համաշխարհային ճանաչման: Շուբերտը երգեր է գրել նաև Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթեի («Անտառի արքա», «Վայրի վարդը»), Հայնրիխ Հայնեի («Երկվորյակ»), Ֆրիդրիխ Շիլլերի («Աղջկա գանգատը») և այլ բանաստեղծների խոսքերով: Նրա երգերը բարձր է գնահատել Բեթհովենը:

Շուբերտի անունով կոչվել է խառնարան Փայլածու (Մերկուրի) մոլորակի վրա: Շուբերտը ծվնել է երաժշտական ընտանիքում և ստացել է երաժշտական կրթություն մանկության տարիներին։ Թեև Շուբերտի շուրջ ձևավորվել էր ընկերների ու մերձավորների շրջապատ, որը հիանում էր իր ստեղծագործություններով, իր կյանքի ընթացքում նրա երաժշտությունը չէր վայելում լայն ճանաչում։ Նրան երբեք չհաջողվեց ընդունվել մշտական աշխատանքի և ապահովել իր համար վաստակի կայուն աղբյուր, ստիպված էր ապավինել իր ընկերների և ընտանիիքի օժանդակությանը։ Որոշ ոչ կանոնավոր վաստակ էին ապահովում իր երաժշտական գործերի հրատարակումը և երաժշտության մասնավոր դասերը։ Մահացել է 31 տարեկան հասակում «տիֆի տենդ» անորոշ ախտորոշմամբ հիվանդությունից, սակայն որոշ հետազոտողներ գտնում են, որ Շուբերտի մահվան իրական պատճառը սիֆիլիսն է։ Շուբերտին թաղել են այն գերեզմանատանը, որտեղ ամփոփված էր Լյուդվիգ վան Բեթհովենի աճյունը: 1888 թվականին երկուսի աճյուններն էլ տեղափոխել են Վիեննայի կենտրոնական գերեզմանատան հուշահամալիր:

Շուբերտի երաժշտության նկատմամբ հետաքրքրությունը արմատապես աճել է նրա մահվանից անցած տասնամյակների ընթացքում։ 19-րդ դարում նրա ստեղծագործությունները բացահայտել, հավաքել և տարածել են այնպիսի երգահաններ, ինչպիսիք են Ֆերենց Լիստը, Ռոբերտ Շումանը և Ֆելիքս Մենդելսոնը։ Շուբերտն այսօր համարվում է Արևմուտքի դասական լավագույն երգահաններից մեկը։

Ստեղծագործությունը[խմբագրել]

Շուբերտը գրել է նաև սիմֆոնիկ և դաշնամուրային երաժշտություն. ֆանտազիաներ (Դո մաժոր, Ֆա մինոր), էքսպրոմտներ, երաժշտական ակնթարթներ, սոնատներ: Կոմպոզիտորը 9 սիմֆոնիայի հեղինակ է, որոնցից առավել հայտնի են Չորրորդը՝ «Ողբերգականը», Հինգերորդը և Ութերորդը՝ «Անավարտը», որը երկմասանոց քնարադրամատիկական երկ է և աչքի է ընկնում հոգեբանական խորությամբ: Իններոդ սիմֆոնիայում գերակշռում են ժողովրդական-էպիկական կերպարները: Հանրահայտ են նրա բազմաթիվ կամերային ստեղծագործությունները, որոնցից ամենատարածվածը «Ֆորել» դաշնամուրային կվինտետն է: 22 կվարտետից առավել նշանավոր են Լյա մինորը, Ռե մինորը և Սոլ մաժորը:

Շուբերտի դաշնամուրային սոնատներն աչքի են ընկնում ուրույն մեկնաբանություններով: Նրա «Թափառաշրջիկը» ֆանտազիան կանխորոշել է Ֆերենց Լիստի սիմֆոնիկ պոեմների կառուցվածքը, իսկ դաշնամուրային «Էքսպրոմտները» և «Երաժշտական ակնթարթները»՝ Ֆրիդերիկ Շոպենի և Ֆերենց Լիստի դաշնամուրային երաժշտության բնորոշ գծերը: Շուբերտը գրել է նաև օպերաներ («Ալֆոնսո և Էստրելլա», «Ֆիերաբրաս», «Էգինհարդ և Էմմա» և այլն), օպերետներ («Հայելու ասպետը», «Ֆեռնանդո» և այլն), պոլոնեզներ, նախերգանքներ, քայլերգեր, պարեր և այլ գործեր:

Շուբերտի ստեղծագործությունը սերտորեն առնչվում է ավստրիական ժողովրդական արվեստին և լայնորեն տարածվել է երկրում, թեև ժողովրդական թեմաներ հազվադեպ է օգտագործել: Նա իր երկերում կարևորել է հարմոնիայի և գործիքավորման գունեղությունը: Լինելով վիեննական դասական դպրոցի ավանդույթների հետևորդ՝ Շուբերտն արևմտաեվրոպական երաժշտության մեջ հայտնի է նաև որպես նորարար: Ինչպես բոլոր վիեննական դասականների, այնպես էլ Շուբերտի երկերն առանձնանում են կերպարների հարստությամբ, թեմաների և իրադարձությունների լայն ընդգրկումով:

Կոմպոզիտորի բազմաթիվ գործեր կատարվել են նրա մահից տասնամյակներ անց. Դո մաժոր սիմֆոնիան ամբողջությամբ հնչել է 1839 թվականին՝ Ֆելիքս Մենդելսոնի ղեկավարությամբ, իսկ «Անավարտը»՝ 1865 թվականին:

Գրականություն[խմբագրել]

  • Глазунов А. К. Франц Шуберт. Прил.: Оссовский А. В. Хронограф, перечень произведений и библиогр. Ф. Шуберта. — М.: Academia, 1928. — 48 с.
  • Воспоминания о Франце Шуберте. Сост., перевод, предисл. и примеч. Ю. Н. Хохлова. — М., 1964.
  • Жизнь Франца Шуберта в документах. Сост. Ю. Н. Хохлов. — М., 1963.
  • Конен В. Шуберт. Изд. 2-е, доп. — М.: Музгиз, 1959. — 304 с.
  • Вульфиус П. Франц Шуберт: Очерки жизни и творчества. — М.: Музыка, 1983. — 447 с.
  • Хохлов Ю. Н. «Зимний путь» Франца Шуберта. — М., 1967.
  • Хохлов Ю. Н. О последнем периоде творчества Шуберта. — М., 1968.
  • Хохлов Ю. Н. Шуберт. Некоторые проблемы творческой биографии. — М., 1972.
  • Хохлов Ю. Н. Песни Шуберта: Черты стиля. — М.: Музыка, 1987. — 302 с.
  • Хохлов Ю. Н. Строфическая песня и её развитие от Глюка к Шуберту. — М.: Эдиториал УРСС, 1997.
  • Хохлов Ю. Н. Фортепианные сонаты Франца Шуберта. — М.: Эдиториал УРСС, 1998. — ISBN 5-901006-55-0.
  • Хохлов Ю. Н. «Прекрасная мельничиха» Франца Шуберта. — М.: Эдиториал УРСС, 2002. — ISBN 5-354-00104-8.
  • Франц Шуберт: К 200-летию со дня рождения: Материалы Международной научной конференции. — М.: Прест, 1997. — 126 c. — ISBN 5-86203-073-5.
  • Франц Шуберт: переписка, записи, дневники, стихотворения. Сост. Ю. Н. Хохлов. — М.: Эдиториал УРСС, 2005.
  • Франц Шуберт и русская музыкальная культура. Отв. ред. Ю. Н. Хохлов. — М., 2009. — ISBN 978-5-89598-219-8.
  • Шуберт и шубертианство: Сборник материалов научного музыковедческого симпозиума. Сост. Г. И. Ганзбург. — Харьков, 1994. — 120 c.
  • Alfred Einstein: Schubert. Ein musikalisches Porträt. — Pan-Verlag, Zürich, 1952.
  • Peter Gülke: Franz Schubert und seine Zeit. — Laaber-Verlag, Laaber, 2002. — ISBN 3-89007-537-1.
  • Peter Härtling: Schubert. 12 moments musicaux und ein Roman. — Dtv, München, 2003. — ISBN 3-423-13137-3.
  • Ernst Hilmar: Franz Schubert. — Rowohlt, Reinbek, 2004. — ISBN 3-499-50608-4.
  • Kreissle. Franz Schubert. — Вена, 1861.
  • Von Helborn. Franz Schubert.
  • Rissé. Franz Schubert und seine Lieder. — Ганновер, 1871.
  • Aug. Reissmann. Franz Schubert, sein Leben und seine Werke. — Берлин, 1873.
  • H. Barbedette. F. Schubert, sa vie, ses oeuvres, son temps. — Париж, 1866.
  • A. Audley. Franz Schubert, sa vie et ses oeuvres. — П., 1871.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]