Գուստավ Մալեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Gustav Mahler 1909.jpg

Գուստավ Մալեր (գերմաներեն՝ Gustav Mahler, 7 հուլիսի 1860, Կալիշտե, Չեխիա - 18 մայիսի 1911, Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա), ավստրիացի երգահան և դիրիժոր, ծագումով հրեա։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Ընտանիքը[խմբագրել]

Մալերի ընտանիքը սերում է արևելյան Բոհեմիայից, որը Ավստրիական կայսրություն մաս էր կազմում։ Որպես կոմպոզիտոր՝ Մալերը համարվում է 19-րդ դարի ավստրո-գերմանական ավանդույթների և 20-րդ դարի մոդերնիզմի կրող։ Իր կյանքի ընթացքում նրան ճանաչել են միայն որպես դիրիժոր։ 1945 թվականից հետո նոր սերունդը հայտնաբերեց և սիրեց Մալերի ստեղծագործությունները։ Մալերի ստեղծագործությունները դարձան կատարվող և ձայնագրվող։ Մեկ տարի անց նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Իգլաու քաղաք: Հայրը՝ Բեռնարդ Մալերը գարեջրատուն տ օղու փոքր գործարան ուներ: Ի տարբերություն կոպիտ հոր մայրը՝ հեզ, տառապյալ կնոջ մարմնացում էր: Հոր դաժան վերաբերմունքը հաճախ տհաճ տեսարանների պատճառ էր դառնում: Կյանքի վերջում Գուստավ Մալերը պատմել է հոգեվերլուծաբան Զիգմունդ Ֆրեյդին, թե ինչպես փոքր տարիքում ընտանեկան վեճից հետո փախչում է քաղաքի հրապարակ, որտեղ երգեհոնով հնչում էր հաճելի մեղեդի: Ծանր, ճնշված հոգեվիճակ, գռեհիկ երաժշտության տրամադրություն: Հետագայում այս երկակի տպավորությունները բնորոշ են դարձել Մալերի երաժշտությանը: 15 տարեկանում Մալերն ընդունվում է Վիեննայի կոնսերվատորիա: Հաճախում է Բրուկների դասախոսություններին, ծանոթանում նրա ստեղծագործություններին: Մյուս անուրանալի ազդեցությունը Ռիչարդ Վագներն էր: Մասնագիտական վեճերից մեկի ժամանակ նա ասել է. «Ինչի մասին արտահայտվել է Վանգները մենք պետք է լռենք»: Ամբողջ կյանքում աշխատելով օպերային թատրոնում , Մալերն այդպես էլ օպերա չի գրում: Նրա կարծիքով Վագները օպերան կատարելության էր հասցրել: Կոնսերվատորիան ավարտելիս Բեթհովենի անվան կոմպոզիտորիան մրցույթում անհաջողության է մատնվում: Այդ մասին հետագայում ասում է. «Եթե հաղթոի այդ մրցույթում կարող է զերծ մնալ օպերային գարշելի կորիերայից, իսկ հիմա ուրիշ ճոր չունեմ: Պետք է դիմանամ թատերական դժոխային անցուդարձին»: Մալերը զբաղվում էր ոչ միայն երաժշտությամբ, այլ նաև ուսումնասիրում էր հումանիտար գիտություններ։ Հաճախում էր պատմության, փիլիսոփայության, հոգեբանության և երաժշտության պատմության դասընթացների։ Փիլիսոփայության և հոգեբանության խորը գիտելիքների իմացությունը մեծ ազդեցություն է թողնում նրա ստեղծագործությունների վրա։ Ծնված լինելով համեստ միջավայրում` Մալերը ցուցադրում է իր երաժշտական տաղանդը վաղ տարիքից։ Վիեննայի Կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո`1878 թվականին, նա ավելի ու ավելի բարձր պաշտոններ է գրավում եվրոպական օպերային թանտրոններում, և դրա կուլմինացիան եղավ 1897 թվականին, երբ նա նշանակվեց Վիեննայի Պետական Օպերային Թատրոնում որպես տնօրեն։ Իր կյանքի վերջին տարիներին կարճ ժամանակահատվածով ղեկավարել է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն Օպերային Թատրոնը և Նյու Յորքի Ֆիլհարմոնիկը։

Ամուսնությունը[խմբագրել]

Մալերը ուշ է ամուսնանում: Ընկերոջ՝ չեխ կոմպոզիտոր Յոզեֆ Ֆյորստերի հետ զրույցում արդարանում էր. «Ես տանել չեմ կարող անփույթ, չսանրված կնոջ տեսքը: Բացի այդ մենակությունը ամեն ինչ է իմ կյանքում, դրանից է կախված իմ ստեղծագործական աշխատանքը: Հետևաբար՝ իմ կինը պետք է համաձայնի այցելել ինձ ստույգ որոշված ժամերին, միշտ ճաշակով հագնված ու գեղեցիկ: Նա ոչ միայն պիտի չնեղանա, այլ անգամ չնկատի որևէ օտարացում կամ սառնություն իմ կողմից, եթե երբեմն ցանկություն չունենամ տեսնել նրան: Կարճ ասած, նա պետք է օժտված լինի այնպիսի հատկություններով, որոնք չես գտնի անգամ ամենանվիրված և անձնազոհ կնոջ մոտ»: Մալերը գտնում է, որ գտել է իր երազած կնոջը, երբ ծանոթանում է Ալմա Շինդլերի հետ: Պատմությունը նրան կնքել է «Վիեննական ավանգարդի մուսա» մականունով: Նրա անցյալ և ապագա սիրեկանների անվանաշարքը բավական տպավորիչ է՝ Գուստավ Կլիմտ, Վալտեր Գրոպիուս, Օսկար Կոկոշկա, Ֆրանց Վերֆել և այլք: Ալման նույնպես երաժշտության հավակնություններ ուներ, սակայն Մալերը նրան ստիպում է դադարեցնել ստեղծագերծական նվիրումները, հայտնելով, որ ընտանիքում մեկ կոմպոզիտորը բավական է: Նրանք ամուսնանում են 1902 թվականին, երբ Մալերը 41 տարեկան էր, Ալման՝ 22: Նույն տարի նոյեմբերին ծնվում է նրանց առաջին դուստրը, երկու տարի անց երկրորդը: Մալերի տասնչորս երեխաներից չափահաս են դառնում միայն վեցը, ավագը՝ Գուստավն էր: Հասունության տարիքում էլ նրա քույր ու եղբայրները ոչ բոլորն են հարմարվում կյանքին: Մեծ քույրը մահանում է ուղեղի բորբքոումից, եղբայր՝ Ալեիսը հոգեկան հիվանդություն է ձեռք բերում: Կրտսեր եղբայր Օտտոն քսաներկու տարեկանում ինքնասպան է լինում:

Գործունեությունը[խմբագրել]

Դիրիժորական գործունեության առաջին տարիներին Մալերը երաժշտություն էր գրում միայն ազատ ժամերին։ Դիրիժորական կարիերան սկսվում է 1880-ականներին: Մեկ տասնամյակ կենտրոնական Եվրոպայի տարբեր տարիներին նա կայանում է Համբուրգում: Օպերայում Մալերին ատում էին բոլորը՝ երգիչներից մինչև բեմի բանվորները: Մալերն իրեն անվանում էր «ամառային կոմպոզիտոր», քանիր որ լարված էր թատերաշրջանից հետո միայն արձակուրդներին էր ստեղծագործելու ժամանակ ունենում: Մայերինգի առանձնատոանը նա գրում է «Երգեր մահացած երեխաների մասին» երեք սիմֆոնիա՝ այդ թվում վեցերորդը կոչվեց՝ «Ողբերգական»: Մալերը պայմանագիր է կնքում Նյու Յորքի Մետրոպալիտեն օպերայի հետ, իսկ մի տարի անց դառնում Նոյու Յորքի նվագախմբի դիրիժորը: Ավստրիա միայն արձակուրդներին է հասցնում վերադառնալ: XIX -XX դդ. խոշորագույն սիմֆոնիստներից մեկն է համարվում։ 10 սիմֆոնիայի (վերջինը մնացել է անավարտ), «Ասք Երկրի մասին» («Das Lied von der Erde») սիմֆոնիա-կանտատի, «Թափառական ենթավարպետի երգերը» («Lieder eines fahrenden Gesellen») և «Երգեր Մահացած երեխաների մասին» (Kindertotenlieder) ստեղծագործությունների, ինչպես նաև «Մանկան կախարդական եղջյուրը» երգաշարերի և այլ երկերի հեղինակ է։ 1885 թվականին Մալերը տեղափոխվում է Պրագա, որտեղ ծանոթանում է կոմպոզիտորներ Սմետանի. Դվորժակի ստեղծագործություններին, ինչպես նաև Գլինկայի, Վագների, Մոցարտի օպերաներին։ Նա ասում էր. «Ինձ համար գրել սիմֆոնիա նշանակում է բոլոր հնարավոր միջոցներով նոր աշխարհ ստեղծել: Ամբողջ կյանքս ես երաժշտություն եմ գրել մեկ թեմայով, թե ինչպես կարող եմ երջանիկ լինել, եթե ինչ-որ տեղ տառապող հոգի կա»:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել]

1888 թվականին կոմպոզիտորն ավարտում է առաջին սիմֆոնիան, որը բացում է տաս հզոր սիմֆոնիաների ցիկլը։ Նույն թվականին գրել է երկրորդ սիմֆոնիան։ 1894 թվականին գրել է երրորդ սիմֆոնիան։ 1896 թվականին նա մեկնում է Վիեննա։ Այդ ժամանակաշրջանը դառնում է Մալերի կյանքում որպես դիրիժորի ծաղկման և ճանաչման ժամանակաշրջան։ 1899 թվականին գրել է չորրորդ սիմֆոնիան։ 1901 թվականին գրել է հինգերորդ սիմֆոնիան։ 1903 թվականին գրել է վեցերորդ սիմֆոնիան։ 1904 թվականին գրել է յոթերորդ սիմֆոնիան։ 1906 թվականին գրել է ութերորդ սիմֆոնիան։ 1907 թվականին դեկտեմբերին Մալերը տեղափոխվում է Նյու-Յորք, որը նշանավորվում է «Երգ երկրի մասին» և «Իններորդը» վերջին երկու սիմֆոնիաներով։ 1909 թվականին գրել է իններորդ սիմֆոնիան։ 1910 թվականին գրել է տասերորդ սիմֆոնիան, որնանավարտէմնացել։