Յոհաննես Բրամս
Յոհաննես Բրամսը (գերմաներեն՝ Johannes Brahms) գերմանացի կոմպոզիտոր է: Ծնվել է 1833 թվականի մայիսի 7-ին Համբուրգում և մահացել 1897 թվականի ապրիլի 3-ին (63 տարեկան հասակում) Վիեննայում: Իր ստեղծագործություններում համատեղել է դասական և ռոմանտիկ երաժշտությունները։ Յոհան Սեբաստիան Բախի և Լյուդվիգ վան Բեթհովենի հետ մեկտեղ նա համարվում է մեծագույն գերմանացի կոմպոզիտորներից մեկը։
Բովանդակություն |
1833-1857 թվականներ [խմբագրել]
Ծագում [խմբագրել]
Յոհաննես Բրամսի հայրը ՝ Յոհան Յակոբը (գերմաներեն՝ Johann Jacob Brahms) ծնվել է 1806 թվականի հունիսի մեկին Համբուրգի մոտ գտնվող Դիթմարշեն քաղաքում։ Գերդաստանը բաղկացած էր և՛ գերմանացիներից, և՛ հոլանդացիներից: Նա լավ երաժիշտ էր և տիրապետում էր բազմաթիվ գործիքների՝ ջութակ, ալտ, թավջութակ, տարբեր փողային գործիքներ, բայց ավելի լավ նա նվագում էր գալարափող և կոնտրաբաս: Հիանալի տիրապետելով կոնտրաբասին նա կարող էր հեշտությամբ աշխատանք գտնել որևէ սիմֆոնիկ նվահախմբում, բայց նա գերադասում էր նվագել կաբարեներում: 1830 թվականին նա ամուսնանում է իրենից 17 տարի մեծ Յոհաննա Հենրիքա Քրիստինա Նիսսենի (Johanna Henrika Christina Nissen) հետ: Թեև 19-րդ դարում տարիքային այսպիսի մեծ տարբերությունը բավական հազվագյուտ երևույթ էր, սակայն նրանք շատ երջանիկ էին: Ընտանիքը ֆինանսապես գնվում էր ոչ բարելավ վիճակում: Բրամսը երեք երեխաներից երկրորդն էր: Նրա մեծ քույրը՝ Էլիզաբեթ Վիլհելմին Լուիզան, (Elisabeth Wilhelmine Louise) ծնվել է 1831 թվականին, իսկ կրտսեր եղբայրը՝ Ֆրիդրիխը՝ 1835-ին:
Մանկություն [խմբագրել]
Յոհաննես Բրամսը ծնվել է 1933 թվականի մայիսի յոթին: Սկզբնական շրջանում ընտանիքը բնակվում էր Համբուրգի Գայնգըֆիերթել թաղամասում այնուհետև տեղափոխվում է փոքրիկ Դամմթորվալ արվարձան: Վաղ տարիկից նրա մոտ ի հայտ են գալիս երաժշտական տաղանդի հատկանիշներ: Յոհաննեսը շատ աշխատասեր և կարգապահ էր (իր հոր պես): Իր հայրը ցանկանում էր, որ Յոհաննեսը դառնա մեծ երաժիշտ: Սկզբում նա սովորում է ջութակնվագել, բայց շուտով նա անդրադառնում է դաշնամուրին: Իր հայրը կաբարեի երաժիշտ էր և հաճախ Յոհաննեսին տանում էր իր հետ: Չնայած կաբարեյի մթնոլորտը շատ վատ ազդեցություն էր ունենում երիտասարդի վրա, բայց այնուամենայնիվ նա այդպիսով իրեն մոտ էր զգում երաժշտությանը: Յոթ տարեկանից նա դաշնամուրի դասեր է առնում Օտտո Ֆրիդրիխ Վիլլիբարդ Քոսսելից: Քանի որ ընտանիքին աշխատող ուժ էր պետք, Յոհաննեսը սկսում է որպես դաշնակահար աշխատել տարբեր պարային ակումբներում: Իր մանկության հիշողություններից Բրամսը պատմում է, որ միշտ ժամանակ էր գտնում ստեղծագործելու համար՝ առավոտյան, ազատ ժամերին, հանգստի ժամանակ, իսկ երեկոյան դաշնամուր էր նվագում կաբարեներում: 1847 թվականին գերհոգնածության պատճառով նա մեկնում է հանգստանալու և այստեղ նա հայտնաբերում է գրականության գոհարները: Սերը գրականության հանդեպ իր մեջ կար դեռ բավական վաղուց՝ իր մոր շնորհիվ: Նա իր վերջին ունեցածը տալիս էր գրքավաճառներին և գնում էր Սոփոկլես, Դանթե, ՑիՑերոն, Ժան Պոլ, Լեսսինգ, Ֆրիդրիխ Շիլլեր, Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթե, Ժոսեֆ ֆոն Այշենդորֆ, Ադելբերտ վան Շամիսսոև այլոնց գրքերը:
Երիտասարդ Բրամսը [խմբագրել]
Նա շարունակում է իր ուսումը տարբեր դաշնակահարբերի մոտ: Քոսսելից հետո նա աշակերտել է նաև դաշնակահար Էդուարդ Մարքսենին, որը իր հերթին սովորել էր Վիեննայում և եղել էր Իգնազ ֆոն Զեյֆրիդի (Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի աշակերտը) և Կարլ Մարիա ֆոն Բոքլեթի (Ֆրանց Շուբերտի մտերիմ ընկերը) աշակերտը: Սկզբնական շրջանում Բրամսը նվագում է տարբեր համերգներ Համբուրգում և շրջակայքում, բայց նա մեծ համբավ ձեռք չի բերում որպես դաշնակահար: Նա հայտնի է դառնում իր առաջին շրջագայությունից հետո: Բրամսը վաղ տարիքից սկսում է ստեղծագործել և կատարել տարբեր իմպրովիզացիաներ: Արդեն 11 տարեկանում նա իր ուսուցիչների աշակերտների կատարած ստեղծագործությունների հիման վրա իմպրովիզներ էր անում:
Հանդիպում Յոզեֆ Յոախիմի հետ [խմբագրել]
1850-ական թվականներին Բրամսի կյանքում կատարվում են մի շարք կարևորագույն փոփոխություններ: Հունգարացի ջութակահար Էդուարդ Ռեմենյիի հետ Բրամսը կատարում է շրջագայություն (որպես նվագակցող): Այս ջութակահարի շնորհիվ նա առաջին անգամ շփվում է հունգարական և ցիգան երաժշտության հետ, որը և իր վրա մեծ ազդեցություն է թողնում հետագայում հունգարական պարերը ստեղծագործելու համար: Այս շրջագայության հիմնական կարևորությունը կայանում էր նրանում, որ 1853 թվականի մայիսին Հանովրում Բրամսը հանդիպում է վիրտուզ ջութակահար Յոզեֆ Յոախիմին, որը նրան հետագայում ծանոթացնում է կոմպոզիտոր Ռոբերտ Շումանի հետ (կարևորագույն իրադարձություն Բրամսի կյանքում): 1853-ին Յոախիմը լինելով ընդհամենը քսաներկու տարեկան արդեն մեծ լսարան ուներ՝ հիմնականում Լյուդվիգ վան Բեթհովենի ջութակի կոնցերտը կատարելու շնորհիվ: Նա մեծ համբավ էր վայելում և անձամբ ճանաչում էր գրեթե բոլոր կոմպոզիտորներին և կատարողներին: Բրամսը հիացած էր Յոախիմի կատարողական վարպետության վրա: Անձամբ ջութակահարը Բրամսի մասին ասել է.
 |
«Նրա նվագը լի է կրակով, մեծագույն էներգիայով և ռիթմիկ ճշգրտությամբ: Նրա ստեղծագործությունները ունեն այնպիսի հետաքրքիր և բազմապիսի տարրեր, որոնց ես երբեք չեմ հանդիպել այս տարիքի երիտասարդ կոմպոզիտորների մոտ:»
|
Բրամսը իր ողջ կյանքի ընթացքում սերտ կապերի մեջ է եղել Յոախիմի հետ և նրան է նվիրել տարբեր ստեղծագործություններ: Յոախիմը առաջին անգամ կատարել է Բրամսի ռե մաժոր ջութակի կոնցերտը (որը նվիրված է իրեն):
Բրամսը և Ֆերենց Լիստը [խմբագրել]
1853 թվականին Յոսեֆ Յոախիմը Բրամսին ծանոթացնում է դաշնակահար և կոմպոզիտոր Ֆերենց Լիստի հետ: Լիստը կատարում է Բրամսի օպուս 4 սկերցոն: Տարբեր պատմություններ կան Լիստի և Բրամսի հանդիպման մասին: Դժվար է ասել, թե դրանք ճիշտ են թե սխալ: Դրանցից ամենահայտնին պատմում է, որ Բրամսը քնել է Լիստի սի մինոր սոնատան լսելիս (կատարում էր Լիստը): Ասում են նաև, որ այդ միջադեպի պատճառով Բրամսը ներողություն է խնդրել Լիստից և պատճառաբանել, որ քնել է շրջագայություններից առաջացած գերհոգնածության պատճառով: Շատ երաժշտագետներ և կենսագրագիրներ հերքում են այս փաստը: Հետագայում այս կոմպոզիտորների աշխարհայացքները ամբողջովին փոխվում են: Լիստը անցնում է Րիխարդ Վագների հետևորդների շարքերը (նոր երաժշտության ստեղծողներ), իսկ Բրամսը ստեղծում է նոր երաժշտական շարժում, որում կոմոզիտորները հավատարիմ են մնում դասական երաժշտության ավանդույթներին:
Բրամսը և Ռոբերտ Շումանը [խմբագրել]
1853 թվականին Յոհաննես Բրամսի կյանքում կատարվում է մի կարևոր իրադարձություն որը մեծ ազդեցություն է ունենում ոչ միայն իր ստեղծագործական ոճի զարգացման վրա, այլ նաև իր ապագայի ամբողջական փոփոխության վրա: Քանի որ Յոզեֆ Յոախիմը ծանոթ էր բազմաթիվ մեծանուն երաժիշտների հետ, նա Բրամսին խորհուրդ է տալիս ներկայանակ գերմանացի կոմպոզիտոր Ռոբերտ Շումանին, որը այդ ժամանակ իր կնոջ՝ տաղանդավոր դաշնակահարուհի Կլարա Շումանի հետ բնակվում էր գերմանական Դյուսսելդորֆքաղաքում: Յոախիմը Բրամսին տվել էր մի նամակ, որպեսզի այս վերջինը այն տար Շումանին: Նամակում նա կարճ նկարագրում էր Բրամսին: Բրամսը Րեինի գետի շրջակայքի քաղաքներում շրջագայությունը ավարտելուց հետո ճանապարհ է ընկնում դեպի Շումանների տուն: Հանդիպումը տեղի է ունենում 1953 թվականի սեպտեմբերի 30-ին: Բնավորությամբ շատ ամաչկոտ լինելու պատճառով նա հազիվ կարողանալով իր մեջ քաջություն գտնել, թակում է դուռը: Նրան Շումանների ընտանիքում սպասում էր շատ ջերմ ընդունելություն: Ռոբերտ Շումանը նրան հրավիրում է իր աշխատանքային սենյակ, որպեսզի լսի նրա նվագը՝ կարծելով, որ նա սովորական դաշնակահար է կամ չնչին տաղանդ ունեցող սկսնակ կոմպոզիտոր: Բրամսը նստում է դաշնամուրի դիմաց և սկսում է կատարել իր առաջին դո մաժոր սոնատան: Հենց առաջին ակորդների հզորությունից և տոնայնությունների բազմաբղետ և անընդմեջ փոփոխություններից հիացած Շումանը կանգնեցնում է Բրամսին և կանչում է իր կնոջը՝ Կլարային, ասելով. " Կլարան անպայման պետք է լսի սա":
Բրամսը երկրորդ անգամ է սկսում իր սոնատան՝ այս անգամ ամուսինների ներկայությամբ: Երկու երաժիշտներն էլ հիացած էին քսանամյա Բրամսի տաղանդով: Կլարան այսպես է նկարագրում նրա նվագը.
|
«Այս շատ մեղմ և ինչ որ տեղ աղջկա հիշեցնող դեմքը նվագելու ընթացքում ամբողջովին փոխվում և արտահայտում է զգացմունքային տարբեր իրավիճակներ, այդ թվում նաև մոլագարություն: »
|
Շումանը իր նոթատետրում նշում է "Պարոն Բրամսի ժամանումը: Հանճար" : Շումանը իր հայտնի "Նոր երաժշտական ամսագրում" արդեն տասը տարի ոչ մի հոդված չէր գրել և ամսագրի տնօրինությունը հանձնել էր իր ընկերներին: Բրամսի տաղանդը Շումանին դրդում է վերձնել փետուրը և գրել իր հայտնի հոդվածներից մեկը:
|
«Եկավ ընտրյալը, որին օրորոցում արդեն տրվել էր տաղանդը և հերոսական ոգին: Նրա անունը Յոհաննես Բրամս է և նա եկել է Համբուրգից:
Երբ որ նա նստում է դաշնամուրի առջև, նա մեզ տեղափոխում է դեպի չնաշխարհիկ վայրեր և մեզ մտցնում է իր իդեալական աշխարհը: Իր հիանալի նվագի շնորհիվ նա դաշնամուրը վերափոխում է վշտալի և հաղթական նվագախմբի: Նրա մատների տակ սոնատան դառնում է սիմֆոնիա, երգը դառնում է մի ամբողջ պոեմ: Նրա սոնատները և լարային կվարտետներից յուրաքանչյուրը տարբեր են և կարծես ունեն ամբողջովին նոր և ուրիշ հիմք: Երբ որ նա իր կախարդական փայտիկը ուղղի նվագախմբի և երգչախմբի կողմը և նրանք իրենց հզորությամբ կկարողանան արտահայտել Բրամսի ամբողջական տաղադը, իդեալան աշխարհի գաղտնիքներից շատերը կհամարվեն բացահատված: » |
Այս հոդվածի տպագրումը շատ դրական է ազդում Բրամսի համբավի վրա: Նրան սկսում է ճանաչել ողջ Գերմանիան: Շումանը Բրայթկոպֆ & Հարթել հրատարակությանը խնդում է տպագրել Բրամսի որոշ ստեղծագործություններ: Տարբեր վայրերից նամակներ են գալիս և ցանկություն են հայտնում Բրամսի նվագը լսել: Բրամսը իր շնորհակալական նամակում Շումանին հայտնում է, որ շատ է ցավում, որ չի կարողանում ներկայանալ բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են լսել իրեն:
Բրամսը և Կլարա Շումանը [խմբագրել]
Կլարա Շումանը առաջին կին դաշնակահարն էր, որը կարողացել էր համաշխարհային հռչակ վայելել: Նա վերին աստիճանի հաճելի և բարի կին և 6 երեխաների մայր էր: Բրամսը հիացած էր Կլարայով: Բրամսի և Կլարայի նեղ ընկերական հարաբերությունները տևել են նրանց ողջ կյանքի ընթացքում: Կլարան նույնպես հիացած էր Բրամսի տաղանդով և նրա գեղեցկությամբ: Քանի որ հիվանդության պատճառով Շումանը այլևս այն երիտասարդ և կենսուրախ Շումանը չէր և բնավորությամբ ավելի պարփակված էր դարձել, Կլարան իր նախկին Շումանին գտնում է երիտասարդ Բրամսի մեջ: Բրամսը Շումանից թույլատվություն է հարցնում, որպեսզի նվիրի իր ստեղծագորություններից մի քանիսը Կլարային: 1953 թվականին երկրորդ կեսին Բրամսը բնակվում էր Դյուսսելդորֆի հյուրանոցներից մեկում: Ռոբերտ Շումանը նրան հաճախ հրավիրում էր իրենց հետ ընթրելու, սակայն բնավորությամբ չափազանց ամաչկոտ լինելու պատճառով Բրամսը չէր ներկայանում և այդ իսկ պատճառով Կլարան ինքն էր գնում նրան հյուրանոցից իրենց տուն բերելու: Շումանների ընտանիքում Բրամսը անցկացրել է շատ հաճելի պահեր: Երեկոները այստեղ անցնում էին չափազանց հետաքրքիր, քանի որ երաժիշտները ունեին ամբողջովին նույն երաժշտական ճաշակը և շատ բան ունեին իրար փոխանցելու: Շատ հաճախ այս երեկոներին մասնակցում էին նաև ջութակահար Յոզեֆ Յոախիմը և կոմպոզիտոր Ալբերտ Դիտրիխը: Հենց այս ժամանակ է որ գրվում է "F-A-E" ջութակի սոնատան (գերմաներեն Frei aber Einsam ՝ ազատ, բայց մենակ): Այս ստեղծագործությունը խմբակային է և գրվել է միանգամից երեք կոմպոզիտորի կողմից՝ Ռոբերտ Շուման, Յոհաննես Բրամս և Ալբերտ Դիտրիխ:
1854 թվականին Շումանների ընտանիքում տեղի ունեցավ ողբերգական իրադարձություն: Ռոբերտ Շումանը կատարեց մահափորձ և իրեն նետեց Ռեինի գետը: Բարեբախտաբար ձկնորսները նրան գետից ափ հանեցին և նա փկվեց, բայց իր իսկ ցանկությամբ նա տեղափոխվեց Բոնն քաղաքի մոտ գնվող հոգեբուժարանը: Այս ամենը մեծագույն ճակատագրական հարված էր Կլարա Շումանի համար և այս դժվարին պահերին նրա անբաժան ընկերներ էին Բրամսը և Յոախիմը: Քանի որ Յոախիմը մշտական շրջագայությունների մեջ էր, նա հաճախ բացակայում էր, իսկ Բրամսը համարյա միշտ գնում էր Կլարայի կողքին: Որոշ ժամանակ Բրամսը նույնիսկ բնակվել է Շումանների տանը: Նրա ընկերական աջակցությունը ուղղակի անհրաժեշտ էր Կլարային: 1954 թվականի հունիսին ծնվում է Կլարա և Ռոբերտ Շումանների վերջին զավակը՝ Ֆելիքս Շումանը, որը դժբախտաբար այդպես էլ չի ճանաչում իր հորը: Ֆելիքսի հետ շատ մոտ էր Բրամսը և նրա կնունքին նա դառնում է իր կնքահայրը: Կլարայի հետ բնակվելու ժամանակ Բրամսը խորապես ուսումնասիրում է Ռոբերտ Շումանի ձեռագրերը: Իր հերթին նա շատ ստեղծագործում է: Նա նաև ուսումնասիրում է միջնադարյան կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները՝ Պալեստրինա, Գիյոմ դը Մաշո և այլն: Նա շատ ստեղծագործություններ նվիրում է Կլարային: Գրում է նաև Շումանի թեմայով վարիացիաներ:
1854-58 թվականներին Բրամսը և Կլարան միմյանց գրել են անթիվ նամակներ, որոնց մեծ մասը նրանք ոչնչացրել են: Պահպանված նամակները ուսումնասիրելով կարելի է նկատել նրանց հարաբերությունների առաջընթացը: Սկզբնական շրջանում Բրամսը Կլարային դիմում էր "Դուք"-ով այնուհետև "Թանկագին տիկին": Ապագա նամակներում նշմարվում են "շատ թանկագին ընկեր" և "իմ սիրելի ընկեր" արտահայտությունները և ամենավերջում նա Կլարային դիմում է "Իմ շատ սիրելի տիկին Կլարա"-յով: 1854 թվականի նոյեմբերի 24-ի նամակում նա գրում է Կլարային.
|
«Իմ թանկագին ընկեր, չեք կարող պատկերացնել, թե ձեր ընկերական "դու"-ն ինչպիսի հաճույք ինձ պատճառեց: Անչափ շնորհակալություն այդ նամակի համար: Չեմ կարողանում ինձ զսպել և այն անըդհատ կարդում եմ ՝ կարծես առաջին անգամ կարդալիս լինեմ: Շատ հազվադեպ են բառերը ինձ համար այդքան մեծ արժեք ունեցել:»
|
Երիտասարդ Բրամսը դժվարությամբ է սկսում է Կլարային "դու"-ով դիմել: Մեկ այլ նամակում կարդում ենք.
|
«Իմ սիրելի Կլարա, ես կուզենայի գրել և նկարագրել իմ սիրո մեծությունը քո նկատմամբ. ցանկանում եմ քեզ մեծագույն երջանկություն: Ես քեզ այն աստիճան եմ պաշտում, որ նույնիսկ չեմ կարող այն նկարագրել: Կուզենայի քեզ դիմել "իմ սիրելիս" արտահայտությամբ և այլ քնքուշ բառերով: Քո նամակները իմ համար կարծես համբույրներ լինեն:»
|
Ցավոք սրտի 1856 թվականի հուլիսի 29-ի Ռոբերտ Շումանի ողբերգական մահվան պատճառով Յոհանեսը և Կլարան հեռվանում են իրարից: Բրամսը դեռ հույսեր ուներ, որ կկարողանար մնալ իր սերելի Կլարայի կողքին և մեղմացնել նրա վիշտը, սակայն Կլարան ինքն է հեռվանում նրանից: Նամակագրական կապերը նրանք պահպանել են ամբողջ կյանքի ընթացքում: Բրամսի վերջին անգամ Կլարային գրվել է 1896 թվականին, երբ որ Կլարան արդեն իր մահվան անկողնում էր.
|
«Եթե դուք առավել վատն եք ակընկալում ապա խնդում եմ թույլ տվեք ինձ գալ և ևս մեկ անգամ տեսնել ձեր գեղեցիկ աչքերը, որոնց փակվելուց հետո շատ բան կփակվի նաև իմ համար:»
|
Երաժշտության պատմության մեջ Կլարա Շումանի և Յոհաննես Բրամսի հարաբերությունները ամենաառեղծվածայինն են:
1857-1875 թվականները [խմբագրել]
Այս տարիների Յոհաննես Բրամսը շատ շրջագայում է և աշխատում է տարբեր նավագախմբերի և երգչախմբերի հետ: Նա հիմնականում լինում է Համբուրգում, այնուհետև տեղափոխվում է Վիեննա:
Դեթմոլդում և Համբուրգում [խմբագրել]
1857 թվականին Բրամսը դասավանդում է Լիպի արքայազնի պալատում, այնուհետև դառնում է Դեթմոլդի երգի ակադեմիայի տնօրենը: Այս քաղաքում նա մնում է երկու տարի և գրում է իր երկու սերենադները նվագախմբի համար և առաջին դաշնամուրային կոնցերտը: Գործիքավորման վերաբերյալ նա բազմաթիվ խորհուրդներ է ստացել Յոզեֆ Յոախիմից:Կոնցերտի ներշնչանքի աղբյուր էր հանդիսանում Կլարա Շումանը, քանի որ այդ տարիներին Բրամսը բաժանվել էր նրանից: Առաջին անգամ կոնցերտը կատարվել է 1859 թվականի հունվարի 22-ին: Սոլո դաշնակահարը Բրամսն էր: Չնայած կոմպոզիտորի մեծ հույսերին, կոմցերտը մեծ համբավի չի արժանանում, դրա համար Բրամսը որոշում է գրել ևս մեկ կոնցերտ դաշնամուրի համար (որը նա գրում է 22 տարի հետո):
Այս ժամանակահատվածում նա գրում է նաև որոշ երգեր և ծանոթանում է մեկ այլ կնոջ՝ Ագաթ ֆոն Զիբոլդի հետ: Բրամսը այնքան մեծ սեր է տածում այս կնոջ նկատմամբ, որ նույնիսկ արթնացնում է Կլարա Շումանի խանդը: Կլարան չափազանց զարմացած էր, որ Բրամսը այդքան կարճ ժամանակահատվածում կարողացել էր նորից սիրահարվել: Ագաթ ֆոն Զիբոլդի անվան հիման վրա Բրամսը գրում է իր երկրորդ լարային սեքստետը (օպուս 36) ՝ A-G-A-H-E` լյա-սոլ-լյա-սի-մի նոտաների հիման վրա: Նրանք նշանվում են, բայց մի քանի ամիս անց Բրամսը հրաժարվում է ամուսնանալ նրա հետ զգալով, որ անկարող է ունենալ լուրջ հարաբերություններ: Իր ամբողջ կյանքի ընթացքում Յոհաննես Բրամսը երբեք չի ամուսնացել:
1859 թվականին Բրամսը վերադառնում է իր հայրենի Համբուրգ քաղաքը որտեղ նա գրում է բազմաթիվ երգեր և վարիացիաներ չորս ձեռքի համար՝ վարիացիաներ հունգարական թեմայով, վարիացիաներ Հայդնի թեմայով և վարիացիաներ Շումանի թեմայով: 1860 թվականին Բրամսը հանդիպում է երաժշտական խմբագիր Ֆրից Զիմռոքին, որը և տպագրում է նրա շատ ստեղծագործություններ: Այս ժամանակահատվածում Բրամսի գրվածքները համարվում էին շատ դժվար նվագելու համար և ոճով չափազանց դասական: Զիռմոքը տպագրում է Բրամսի առաջին դաշնամուրային կոնցերտը, որը այդպես էլ հաջողության չի արժանանում: Բրամսը ցանկանալով, որպեսզի իր ստեղծագործությունները լինեն կատարյալ շատ ժամանակ սպասեցնում էր խմբագրերին և ստեղծագործությունը նրանց ուղարկելուց առաջ կատարում էր որոշ փոփոխություններ: 1862-63 թվականնեիրն Բրամսը վիճում է իր ընկեր Թեոդոր Ավե-Լալըմանի հետ, քանի որ այս վերջինը նրան չի տալիս Ֆիլհարմոնիայի Համերգների տնօրենի պաշտոնը և նախընտրում է երգիչ Ժուլիուս Շտոքհաուզենին: Բրամսին հասնում է միայն Երգի Ակադեմիայի խմբավարի պաշտոնը: Բրամսը խորապես վիրավորվում է իր ընկերոջ այդ քայլից: Այս միջադեպի պատճառով նա լքում է Համբուրգը և տեղափոխվում է Վիեննա:
Բրամսը և Րիխարդ Վագները [խմբագրել]
1850-60-ական թվականներին է, որ առաջանում է հայտնի "Ռոմանտիկ դարաշրջանի կոնֆլիկտը" երկու առաջատար կոմպոզիտորների՝ Յոհաննես Բրամսի և Րիխարդ Վագների միջև: Վագների հետևորդների մեջ էր մտնում նաև դաշնակահար և կոմպոզիտոր Ֆերենց Լիստը, որը ժամանակին ծանոթացել էր Բրամսի հետ: Բրամսը գնահատում էր որոշ վագներյան ստեղծագործություններ, իսկ Լիստին համարում էր լավ դաշնակահար: Երկու կոմպոզիտորները անձամբ իրար հետ չէին գտնվում վատ հարաբերությունների մեջ, սակայն նրանց երաժշտության հետևորդները պարզապես թշնամիներ էին:
Վագները և Լիստը համարվում էին "նոր երաժշտության" հիմնադիրները իսկ Բրամսը համարվում էր Լյուդվիգ վան Բեթհովենի հետևորդը որը կարողանում էր համատեղել դասական և ռոմանտիկ ուղղությունները: Բրամսի հետևորդների մեջ մտնում էին նաև Կլարա Շումանը և դիրիժոր Հանս ֆոն Բյուլովը:
Վիեննայում [խմբագրել]
1862 թվականին Բրամսը վերջնականապես հաստատվում է Վիեննայում և շատ շուտ ընտելանում է այս քաղաքին: Այստեղ նա իրեն զգում է ինչպես իր տանը: Վիեննայում ապրած ժամանակ Բրամսը գրում է իր ստեղծագործական գլուխգործոցները՝ Գերմանական Ռեքվիեմը, չորդ սիմֆոնիաները, երկրորդ դաշնամուրային կոնցերտը, հունգարական պարերը և մի շարք ստեղծագործություններ կամերային կատարման համար: Բացի կոմպոզիտորական գործունեությանը Բրամսը ելույթ էր ունենում որպես դաշնակահար կատարելով Յոհան Սեբաստիան Բախի, Լյուդվիգ վան Բեթհովենի և Ռոբերտ Շումանի վիրտուոզ ստեղծագործությունները: Նա ջութակահար Յոզեֆ Հելլմեզբերգերի հետ կատարում է իր սոլ մինոր դաշնամուրային կվարտետը և այս ջութակահարը նրա անվանում է "Բեթհովենի հետևորդ": Այս արտահայտությունը մեծ համբավ է ձեռք բերում, սակայն Բրամսը դրան այդքան էլ հավանություն չի տալիս և ինքն իրեն համարում է ոչ թե Բեթհովենի հետևորդ, այլ Բեթհովենին հավասար կոմպոզիտոր:
1863 թվականին Բրամսը դառնում է Վիեննայի Երգի Ակադեմիայի խմբավարը: Աշխատանքի անցնելուց միանգամից հետո նա կենտրոնանում է Բախի Հենրիխ Իսահակի Գաբրիելիի Շուտցի և այլ ավելի հին կոմպոզիտորների ստեղծագործությունների վրա: Նա նաև կատարում է իր ժամանակակիցների՝ Շումանի և Բեթհովենի ստեղծագործությունները: 1864 թվականին նա հրաժարվում է այս պաշտոնից քանի որ խմբավարի աշխատանքը նրանից խլում էր մեծ ժամանակ, որը նա կարող էր հատկացնել կոմպոզիցիային և շրջագայություններին: Բրամսը շրջագայությունների մեծ սիրահար էր:
Այս ժամանակաշրջանում նա գրում է իր "Գերմանական Ռեքվիեմը", որը արտասովոր էր նրանով, որ ամբողջովին գերմաներեն էր (սովորաբար ռեքվիեմները լատիներեն են լինում): Ստեղծագործությամ մեջ կա մեծ ներշնչանք քաղված Աստվածաշնչից: Կոմպոզիտորը այն գրել է իր մոր մահվանից հետո: Ստեղծագործությունը միանգամից արժանացել է քննադատների և հանրության հավանությանը: Ռեքվիեմից հետո Բրամսը գրել է իր "Հունգարական պարերը": Այս ստեղծագործության վրա եղել են բազմաթիվ տարաձայնութուններ: Քանի որ Բրամսը այս պարերը գրել է հունգարական և ցիգան երաժշտության հիման վրա և օգտագործել է բազմաթիվ հայտնի եղանակներ, գտնվել են տարբեր կոմպոզիտորներ, որոնք ցանկացել են ապացուցել, որ հենց իրենք են այս պարերի իրական հեղինակները, փորձելով աղտոտել Բրամսի համբավը:
1870 թվականին Բրամսը ծանոթանում է դիրիժոր Հանս ֆոն Բյուլովի հետ: Բյուլովը սկզբնական շրջանում համարվում էր Վագների հետևորդ, բայց նրանից հետո, երբ իր կինը՝ Կոզիմա Լիստը (Լիստի դուստրը) նրան լքեց և ամուսնացավ Րիխարդ Վագների հետ, Բյուլովը մտավ Բրամսի հետևորդների շարքերը:
1872-75 թվականներին Բրամսը ստանձնում է Վիեննայի Արվեստի Ընկերների Կազմակերպության տնօրենի պաշտոնը: Նա կատարում է բազմաթիվ շրջագայություններ, կամ որպես դաշնակահար, կամ իր սեփական հաճույքի համար: Բրամսի համար մեծ բավականություն էր զբոսնել բաց երկնքի տակ. այդպես նա իրեն ավելի ազատ էր զգում:
1876-97 թվականները [խմբագրել]
Սիմֆոնիաների ստեղծումը [խմբագրել]
Բրամսը իր չորդ սիմֆոնիաները գրել է բավական կարճ ժամանակաշրջանում: Համեմատելով իր մյուս ստեղծագործությունների հետ, որոնց բաժանում է ավելի երկար ժամանակաշրջան (օրինակ՝ երկրորդ դաշնամուրային կոնցերտը նա գրել է առաջինից 22 տարի անց) սիմֆոնիաները նա գրել է ընդհամենը ինը տարվա ընթացքում: Առաջին դո մինոր սիմֆոնիան կատարվել է 1876 թվականի նոյեմբերի 4-ին Կառլսրուե քաղաքում, իսկ երկրորդ ռե մաժոր սիմֆոնիան կատարվել է 1877 թվականի դեկտեբերի 30-ին Փորթշախում: Շատ հաճախ Բրամսի առաջին սիմֆոնիան անվանվում է "Բեթհովենի տասերորդ սիմֆոնիա", քանի որ իր ոգով այն շատ նման է Բեթհովենի սիմֆոնիաներին: Բոլոր չորս սիմֆոնիաներն էլ ունեն չորդ մաս և իրենց կառուցվածքով հիշեցնում են դասական դարաշրջանը (հիմնականում Բեթհովեն): Այնուամենայնիվ Բրամսը հոյակապ կերպով համատեղում է դասականը ռոմանտիկականի հետ: 3-րդ սիմֆոնիան գրված է ֆա մաժորում Այն կատարվել է 1883 թվականին Վիեննայում, իսկ 4-րդը՝ մի մինոր սիմֆոնիան, նա սկսել է գրել 1884 թվականի ամռանը: Այն կատարվել է 1885 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Մայնինգենում: Այս սիմֆոնիայի վերջին մասում Բրամսը օգտագործում է պասակալիայի ձևը և գրում է 30 վարիացիա պարունակող չակոննա, որի հիմքը վերցված է Յոհան Սեբաստիան Բախի BWV 150 կանտատից:
Բրամսը չի գրել հինգերորդ սիմֆոնիա ասելով. "Բեթհովենը այն արդեն գրել է":
Այլ սիմֆոնիկ ստեղծագործություններ [խմբագրել]
1880 թվականին Բրամսը գրում է իր երկու նախերգանքները՝ "Ակադեմիական" և "Ողբերգական": 1877 թվականին Քեմբրիջի համալսարանը Բրամսին տալիս է դոկտորի կոչում, իսկ 1881 թվականին այս նույն կոչումը նա ստանում է լեհական Բրեցլավի համալսարանից: Իր "Ակադեմիական" նախերգանքը նա նվիրում է Բրեցլավի համալսարանին որպես շնորհակալություն: Իր նախերգանքների մասին Բրամսը ասում էր. "Մեկը լալիս է, իսկ մյուսը ծիծաղում":
Այս ժամանակաշրջանի Բրամսի սիմֆոնիկ ստեղծագործություններին են պատկանում նաև իր ջութակի կոնցերտը՝ գրված 1878 թվականին, որը նա նվիրել է ջութակահար Յոզեֆ Յոախիմին և կրկնակի կոնցերտը ջութակի և թավջութակի համար՝ գրված 1887 թվականին:
Վերջին տարիները [խմբագրել]
1886 թվականին Բրամսը դառնում է Վիեննայի երաժիշտների կազմակերպության պատվավոր նախագահը: Նա Վիեննայում վայելում էր մեծ կոմպոզիտորի փայլուն դաշնակահարի և հիանալի դիրիժորի համբավ: 1890 թվականին 57-ամյա Յոհաննես Բրամսը որոշում է այլևս չստեղծագործել: Սակայն կոմպոզիտորի հարուստ երաժշտական հոգին նրան թույլ չի տալիս վերջնականպես վայր դնել փետուրը: Այս տարիներին նա հիմնականում գրում է կամերային երաժշտություն: Բրամսը հիացած էր իր ժամանակի հանճարեղ կլառնետահար Րիխարդ Մյուլֆելդով և նրան է նվիրում իր տրիոն՝ կլառնետի, թավջութակի և դաշնամուրի համար, կվինտետը՝ կլառնետի և լարային կվարտետի համար (1891) և երկու սոնատները կլառնետի և դաշնամուրի համար (որոնք նա հետեգայում փոխադել է նաև ալտի համար): Այս տարիներին նա գրում է նաև իր ջութակի և թավջութակի սոնատները և երկրորդ լարային կվինտետը (երկու ջութակի, երկու ալտի և թավջութակի համար): Նա գրում է նաև իր "Չորս լուրջ երգեր"-ը (1896 թ) և "Տասնմեկ քառաձայն պրելյուդներ"-ը երգեհոնի համար (1896 թ ):
Մահը [խմբագրել]
1896 թվականին Բրամսը ուռուցք է հայտնաբերում: Սկզբնական տվյալներով այն լյարդի ուռուցք էր, բայց հետագայում պարզվում է, որ իրականում այն ենթաստամոքսային գեղձի էր: Նրա առողջական վիճակը գնալով վատանում է և նա մահանում է 1897 թվականի ապրիլի երեքին Վիեննայում 63 տարեկան հասակում: Նրա շիրմնաքարը գտնվում է Վիեննայի կենտրոնական գերեզմանոցում որտեղ թաղված են նաև Լյուդվիգ վան Բեթհովենը և Ֆրանց Շուբերտը:
Հետաքրքիր փաստեր [խմբագրել]
1889 թվականին ամերիկացի գյուտարար Թոմաս Եդիսոնի աշխատակիցներից մեկը՝ Թեո Վանգեմանը գալիս է Վիեննա, որպեսզի մի գյուտարարական փորձ կատարի Բրամսի հետ: Նա իր հետ բերել էր առաջին ձայնագրման սարքերից մեկը: Բրամսը դաշնամուրով նվագում է իր առաջին հունգարական պարը: Այս ձայնագրությունը պահպանվել է առ այսօր: Սկզբում լսվում է ինչ որ մեկի ձայնը որը ներկայացնում է հնչող ստեղծագործության անունը: Մասնագետները չեն կարողանում պարզել թե լսվող ձայնը ումն է ՝ Բրամսինը թե Վանգեմանինը: Ցավոք սրտի Բրամսի նվագը համարյա թե չի լսվում առկա աղմուկի և ձայնագրության հնության պատճառով: Սթանֆորդի համալսարանը թողարկել է այս ձայնագրության ավելորդ ձայներից մաքրված տարբերակը: Ինչևիցե այս ձայնագությունը հանդիսանում է մեծագույն կոմպոզիտորների կողմից կատարված առաջին ձայնագրություններից մեկը:
Բրամսը և Սեն-Սանսը [խմբագրել]
Բրամսին մասին պատմող բազմաթիվ պատմություններից մեկը պատմում է, որ ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Քամիլ Սեն-Սանսը թակել է Բրամսի տան դուռը նրան տեսնելու ակնկալիքով: Բրամսի տան ծառայողին նա ներկայացել է որպես ֆրանսիացի երաժիշտ: Երբ ծառայողը Բրամսին հայտնել է նրա ժամանման մասին Բրամսը ասել է "Ֆրանսիացի երաժիշտ գոյություն չունի": Հաստատ համոզվածություն չկա, որ այս միջադեպը իսկապես պատահել է:
Բրամսի ստեղծագործությունը [խմբագրել]
Բրամսը իր աշխատանքին վերաբերվում էր մեծագույն լրջությամբ և քննադատությամբ: Մինչև իր ստեղծագործությունները խմբագրերին հանձնելը նա բազմաթիվ փոփոխություններ էր կատարում: Իր վաղ ժամանակաշրջանում գրած ստեղծագորություննեիրց շատերը նա ոչնչացրել է, այդ թվում նաև ջութակի և դաշնամուրի համար գրած մի սոնատ, որը նա կատարել էր երիտասարդ տարիներին: Մինչև իր առաջին լարային կվարտետի գրելը նա գրել էր մոտավորապես քսան լարային կվարտետներ, որոնց նա նույնպես ոչնչացրել է: Նրա ռե մինոր սիմֆոնիան բազմաթիվ անգամ գրվելուց և ջնջվելուց հետո դարձավ դաշնամուրային կոնցերտ ( թիվ 1): 15 տարի աշխատանքից հետո նա պաշտոնապես հայտարարեց որ գրել է սիմֆոնիա: Բրասը իր ստեղծագործություններին վերաբերովում էր այսպիսի խստությամբ նաև այն պատճառով, որ Ռոբերտ Շումանը նրա ասել էր որ նա պետք է դառնար Բեթհովենից հետո երկրորդ ամենամեծ կոմպոզիտորը:
Կլարա Շումանը լսելով Բրամսի առաջին սիմֆոնիան իր զարմանքն էր հայտնել, քանի որ նա վերջին մասը չափազանց փայլուն էր համարում: Սակայն նա նաև ասում էր, որ առաջին մասի հզոր և մինորային ակորդները ամբողջովին սազական էին Բրամսին: Մասնագետները կարծում են, որ Բրամսի երկրորդ ռե մաժոր սիմֆոնիան բավական ուրախ է: Այս սիմֆոնիան նույնիսկ մտնում է ամենավառ սիմֆոնիաների շարքը: Սակայն Բրամսը իր նամակներից մեկում նշում է, որ այս սիմֆոնիան իր մեջ պարունակում է մեծ մելանխոլիա:
Յոհաննես Բրամսի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրենց նրբությամբ և տխրությամբ բայց դրա հետ մեկտեղ կոմպոզիտորը միշտ օգտագործում է շատ բարդ կառուցվածք ունեցող բազմաձայնություն:
Այլ կոմպոզիտորների ազդեցությունը Բրամսի ստեղծագործության վրա [խմբագրել]
Բրամսը շատ էր գնահատում ավստրիացիներ Յոզեֆ Հայդնի և Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի արվեստը: Նա հավաքել է այս կոմպոզիտորների բազմաթիվ ձեռագրեր և դրանց մեծ մասը հրապարակել է: Բացի այս կոմպոզիտորներից Բրամսը մեծ հետաքրքություն էր ցուցաբերում նաև ավելի վաղ ժամանակաշրջանի կոմպոզիտորների արվեստին՝ Ջիովաննի Գաբրելի, Դոմենիկո Սկարլատտի, Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդել և հիմնականում Յոհան Սեբաստիան Բախ:
Բրամսը համարվում է Լյուդվիգ վան Բեթհովենի հետևորդը, սակայն չպետք է մոռանալ, որ նա խորապես ուսումնասիրել է Բախի և Պալեստրինայի ստեղծագործությունը և նրանցից շատ դասեր է քաղել: Բրամսի ստեղծագործությունը ուսումնասիրելով կարելի է ականատես լինել շատ բարդ պոլիֆոնիայի և կոնտրապունկտի, որը նա առանց կասկածի վերցրել է վերը նշված կոմպոզիտորների գրելաոճից: Բրամսը օգտագործում է նաև բազմաթիվ ազգային մեղեդիներ: Նա համատեղում է ռոմանտիկականը դասականի հետ, օգտագործելով նաև միջնադարյան գրային ոճեր:
Վիեննայում գտնվելու առաջին տարիներին Բրամսը հետաքրքրվել է նաև Ֆրանց Շուբերտի արվեստով: Այս կոմպոզիտորի ազդեցությունը զգացվում է Բրամսի դաշնամուրային կվարտետներից: Այլ կոմպոզիտորների ազդեցությունը (Ֆելիքս Մենդելսոն կամ Ֆրեդերիկ Շոպեն) ավելի քիչ են Բրամսի մոտ: Սակայն նրա օպուս 4 սկերցոյում զգացվում է Շոպենի սի բեմոլ մինոր սկերցոյի ոգին: Ռոմանտիկ կոմպոզիտորներից Բրամսը ամենաշատը գերվել է Ռոբերտ Շումանի ստեղծագործությամբ:
Բրամսի ազդեցությունը այլ կոմպոզիտորների վրա [խմբագրել]
