Թոմաս Էդիսոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Թոմաս Էդիսոն Ալվա
Thomas Alva Edison
Thomas Edison2.jpg
(գյուտարար)
Ծնվել է փետրվարի 11, 1847
Ծննդավայր Մայլան (ԱՄՆ Օհայոյի նահանգ)
Մահացել է հոկտեմբերի 18, 1931
Մահվան վայր Վեստ Օրինջ (Նյու Ջերսի)
Կայք
Thomas Alva Edison Signature.svg
Ստորագրությունը

Էդիսոն Թոմաս Ալվա (անգլերեն՝ Thomas Alva Edison, ծնվ. 1847 փետրվարի 11, Մայլան, ԱՄՆ Օհայո, մահ. 1931 հոկտեմբերի 18, Վեստ Օրինջ, Նյու Ջերսի), ամերիկացի գիտնական, խոշորագույն գյուտարարներից է, արտոնագրել է ավելի քան 1000 գյուտ, այդ թվում՝ էլեկտրական լամպը, ձայնագրիչը, կառուցել է աշխարհի առաջին ջերմաէլեկտրակայանը։

Կյանքը և գործունեությունը[խմբագրել]

10 տարեկանից նա արդեն տնային լաբորատորիայում ինքնուրույն փորձեր էր կատարում։ Բեռնատար վագոնում նա լաբորատորիա սարքավորեց և սկսեց փորձեր անել։ Շուտով Էդիսոնն ստեղծեց Կոնգրեսի քվեների ինքնաշխատ հաշվիչ, որը սակայն ոչ ոքի չհետաքրքրեց։ Երկրորդ հայտնագործությունը սակարանում բաժնետոմսերի տատանվող կուրսը հեռավորության վրա հաղորդելու հեռագրական ապարատն էր՝ (հեռագրական ինքնապատասխանիչ)։

1869 իր հայտնագործած հեռագրության համար ստացավ դրամական խոշոր պարգև։ Այդ գումարով նա սարքավորեց հետազոտական լաբորատորիա, որն ինքն անվանում էր «գյուտերի ֆաբրիկա»։ Նա սիրում էր կրկնել, որ իր լաբորատորիայից յուրաքանչյուր 10 օրը մեկ դուրս է գալիս ոչ մեծ մի գյուտ, իսկ յուրաքանչյուր 6 ամիսը մեկ՝ խոշոր հայտնագործություն։

Հետաքրքիր փաստեր Թոմաս Էդիսոնի մասին[խմբագրել]

Կինն արտասվելով դուրս եկավ բժշկի սենյակից` գրկած իր մռայլ փոքրիկին: Բժշկի ախտորոշումը ցնցել էր նրան: – Ցավում եմ, – ասաց բժիշկը` զննելով և մի քանի հարց տալով երեխային, – բայց Ձեր որդին մտավոր թերզարգացած է: – Խորհուրդ կտամ նրան ընդհանրապես դպրոց չտանել: Մայրն ամեն դեպքում երեխային դպրոց տարավ: Սակայն դա շատ կարճ տևեց: Մեկ ամիս անց ուսուցչուհին եկավ ծնողների մոտ և պատմեց. – Նա այնքան հիմար է, որ նրա ուսումը շարունակելն ուղղակի անիմաստ է: Հետագայում տղան կրթությունը շարունակեց տանը: Նա Թոմաս Ալվա Էդիսոնն էր:


Էդիսոնի բարեկամները երկար ժամանակ զարմանում էին, թե ինչու է նրա դռնակն այդպես ծանր բացվում: Վերջապես նրանցից մեկը հարցրեց. – Դու այնպիսի հանճար ես, որ կարող ես ամենալավ դուռը սարքել: – Ինձ թվում է, – պատասխանեց Էդիսոնը,- որ դռնակն իրոք հանճարեղ է պատրաստված: Այն պոմպով միացված է ներքին ջրացանցին: Այնպես որ, ամեն անգամ, երբ դուք այն բացում եք, մոտ քսան լիտր ջուր եք լցնում ցիստեռնը:

– Ես հրաշալի գաղափար ունեմ, – ասաց մի երիտասարդ Էդիսոնին: – Ուզում եմ հնարել ունիվերսալ լուծիչ. հեղուկ, որն ամեն ինչ կլուծի իր մեջ: Բայց գումար չունեմ, որ իրականացնեմ այս գաղափարը: – Ունիվերսալ լուծի՞չ, – զարմացավ Էդիսոնը, – Հետաքրքիր է, իսկ ինչի՞ մեջ եք պատրաստվում այն պահել:

Մի անգամ կինը հիշեցնում է Էդիսոնին, որ նա պետք է գնա ինչ-որ տեղ` հանգստանալու: – Որտե՞ղ, – հարցնում է նա: – Ինքդ ընտրիր, ինչ-որ հարմար տեղ: – Ես արդեն ընտրել եմ, – ասաց Էդիսոնը, – վաղն էլ հենց կգնամ: Հաջորդ առավոտյան կինը գտնում է նրան իր լաբորատորիայում:

Կարևոր գյուտերը[խմբագրել]

Էդիսոնն իր ստեղծած ձայնագրիչի հետ:

Ձայնագրիչ[խմբագրել]

Թոմաս Էդիսոնի ամենահայտնի գյուտերից մեկը դարձավ աշխարհում առաջին՝ ձայնի գրանցման և վերարտադրման սարքը՝ ձայնագրիչը (ֆոնոգրաֆ), որը նա ստեղծեց 1877։ Նրա այդ հայտնագործությանն է պարտական հետագա ողջ տեսաբանությունը, որն ընդգրկում է սկավառակային ձայնա-տեսագրությունը, կինոն և հեռուստատեսությունը։

Շիկացման էլեկտրական լամպ[խմբագրել]

Թոմաս Էդիսոնի առաջին հաջողված շիկացման լամպի մոդելը: 1879թ., Դեկտեմբեր

Էդիսոնը մեծ եռանդով զբաղվում էր էլեկտրական լամպի կատարելագործմամբ։ Նա ստեղծեց արտամղած օդով անոթում զոդված շիկացման թելիկով լամպ, որը ժամանակակից լամպի նախատիպն է։ Դրան հաջորդեց հսկայական հեղափոխությունը, երբ նա հայտնագործեց, որ լամպի թելիկի համար ամենահարմար նյութը վոլֆրամն է։

Շարունակելով փորձերը՝ Էդիսոնը հայտնաբերեց, որ հոսանքը կարող է հոսել նաև լամպի անօդ տարածությունում։ Այդ երևույթը տեղի է ունենում լամպի շիկացած թելիկից անջատվող էլեկտրոնների շնորհիվ, և ստացավ «Էդիսոնի էֆեկտ» անունը։

Ջերմաէլեկտրակայան[խմբագրել]

1882թ. Էդիսոնը կառուցեց աշխարհում առաջին ջերմաէլեկտրակայանը։ Նա մշակեց մի շարք տարբեր փոխանցման և չափիչ սարքերի սխեմաներ, նախագծեց հզոր գեներատորներ։

Հեռախոսային հաղորդիչ[խմբագրել]

Առաջին գործող հեռախոսափողն Էդիսոնն ստեղծել է «Ուեսթերն Յունիոն» ընկերության պատվերով։ Ձայնի ուժեղացման համար նա հեռախոսի մեջ տեղադրեց ինդուկցիոն կոճ։ Իր այդ գյուտի համար ընկերությունն Էդիսոնին վճարեց 100 հազար դոլլար։ Նա բազմաթիվ գյուտեր է կատարել նաև կինոտեխնիկայի, քիմիայի, ռազմական տեխնիկայի և այլ բնագավառներում։ Հենց Էդիսոնն է առաջարկել հեռախոսային խոսակցությունը սկսել «Ալո» խոսքով։

Ուշագրավ փաստ[խմբագրել]

  • Էդիսոնի ստեղծած առաջին շիկացման էլեկտրական լամպը անխափան աշխատել է գինու պահեստամասերից մեկում 1890 թվականից մինչև 1926 թվական։

Աստղագիտության մեջ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։Երևան 2009, էջ 287
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են