Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդել

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդել
Haendel.jpg
(երգահան)
ԱԱՀ՝ Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդել
Բնագիր
ԱԱՀ՝
Georg Friedrich Händel
Ծննդյան օր՝ փետրվարի 23, 1685
Ծննդավայր՝ Հալլե (Գերմանիա)
Վախճանի օր՝ ապրիլի 14, 1759
Վախճանի վայր՝ Լոնդոն (Անգլիա)

Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդել (գերմաներեն՝ Georg Friedrich Händel, անգլերեն՝ George Frideric Handel; 1685 - 1759), բարոկկո դարաշրջանի գերմանացի մեծ երգահան, որը երկար տարիներ ապրել և ստեղծագործել է Անգլիայում։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Հենդելը ծնվել է 1685թ. փետրվարի 23-ին Հալլե (Halle) քաղաքում (Գերմանիա)։ Հայրը սափրիչ -վիրաբույժ էր։ Յոթը տարեկանից ակտիվորեն զբաղվել է երաժշտությամբ, ինը տարեկանից սկսել է ստեղծագործել։ 1703 թ. մեկնում է Համբուրգ, որտեղ բեմադրում է իր առաջին օպերաները։ 1707 - 1709 թթ. երգահանը ճանապարհորդում է և սովորում է Իտալիայում, որտեղ ձեռք է բերում իտալական օպերայի վարպետի համբավ։

1710 թ. Հենդելը մեկնում է Լոնդոն, որտեղ մշտական բնակության է հաստանում 1712 թ.-ից։ 1712-20 թթ. ընթացքում Լոնդոնում մեծ հաջողությամբ բեմադրվում են Հենդելի մի քանի նոր օպերաներ։ 1720- 28 թթ. Հենդելը զբաղեցնում է Երաժշտության թագավորական ակադեմիայի տնօրենի պաշտոնը, 1726 թ. ընդունում է բրիտանական հպատակություն։

1720-30-ական թթ. շարունակում է գրել օպերաներ, դրանց կատարման համար ներգրավելով Իտալիայից հրավիրված երգիչներ։ Սկսած 1740-ական թթ. նրա ստեղծագործության մեջ հիմնական տեղն են զբաղեցնում օրատորիաները (դրանցից ամենահայտնին՝ «Օծյալը» բեմադրվել է Դուբլինում 1741 թ.)։ 1750-ական թթ. սկզբներին երգահանի մոտ կտրուկ վատանում է տեսողությունը, 1752 մայիսին նա ենթարկվում է անհաջող վիրահատության։

1753 թվականին նա գրեթե զրկվում է տեսողությունից։ Մահանում է 1759 թ. ապրիլի 14-ին։ Թաղված է Վեսթմինսթերյան աբբայությունում։

Օպերաներ[խմբագրել]

Նրա 99 հատոր ընդգրկող ժառանգության կարևոր մասն են կազմում 40-ից ավել օպերաները: «Ռադամիստ» (1720), «Հուլիոս Կեսար» (1724), «Թամերլան» (1724), «Ալեքսանդր» (1726), «Ռիչարդ Առաջին» (1727), «Քսերքսես» (1738) և այլ օպերաներում նա հասել է մեծ հուզականության, ստեղծել խորապես տպավորիչ կերպարներ, ճկուն մեղեդիական զարգացումով հարստացրել է իտալական սերիա-օպերայի վոկալ ձևերը, մեծացրել ասերգի և նվագախմբի դերը:

Գործունեություն և ներդրում[խմբագրել]

Bundesarchiv Bild 183-63082-0001, Halle, Markt, Händel-Denkmal.jpg

Նրա պատմական ամենամեծ ծառայությունը դասական օրատորիայի ստեղծումն է (շուրջ 30): «Իսրայելը Եգիպտոսում» (1739), «Սամսոն» (1741), «Մեսիա» (1742), «Հուդա Մակաբեյացի» (1747), «Եփթայե» (1752) և այլ օրատորիաներ բովանդակում են առնական, կենսահաստատ կերպարներ, փառաբանում ժողովրդական զանգվածների ազատասիրական ձգտումներն ու պայքարը հանուն անկախության: Այստեղից՝ օրատորիաների մոնումենտալ բնույթը, հերոսական ու դրամատիկական դրվագների առատությունը, երգչախմբի գերիշխող դերը: Լինելով ժամանակի խոշոր պոլիֆոնիստներից՝ Հենդելը մեծապես զարգացրել է գերմանական պոլիֆոնիայի և անգլիական խմբերգեցողության ավանդույթները, ամրապնդել է բազմաձայնության հարմոնիկ հիմքերը: Մեծ է նրա ավանդը նաև գործիքային երաժշտության ասպարեզում, նվագախմբային և մենանվագ գործիքների կոնցերտներ, «կոնցերտո-գրոսսո»-ներ (18), նվագախմբի կամ անսամբլի ընկերակցությամբ երգեհոնի 12 կոնցերտ, սոնատներ և տրիո-սոնատներ, կլավեսինային սյուիտներ ու ֆուգաներ, բազմամաս սյուիտներ փողային գործիքների գերակշռությամբ՝ բացօթյա կատարման համար («Նավարկման», «Անտառի», «Հրավառության» երաժշտություն և այլն): Բազմաթիվ կանտատների (շուրջ 100) և խմբերգերի հեղինակ է: Մեծ է Հենդելի բարերար ազդեցությունը Գլյուկի, Հայդնի, Մոցարտի, Բեթհովենի, Քերուբինիի և շատ այլ կոմպոզիտորների ստեղծագործության վրա: Ավանդական են դարձել հենդելյան Փառատոնները Գերմանիայում (Հալլե) և Անգլիայում:

Ստեղծագործական ժառանգություն[խմբագրել]

Իր կյանքի ընթացքում Հենդելը գրել է 42 օպերա, 29 օրատորիա, 120 կանտատ, տրիոներ և զուգերգեր, բազմաթիվ արիաներ, կամերային ստեղծագործություններ, կոնցերտներ և այլն։

Հենդելի օպերաներից այսօր առավել հաճախ են բեմադրվում հետևյալները՝

Հիմնական օրատորիաները

  • Ժամանակի և առաքինության հաղթանակը (Il trionfo del tempo e del disinganno (1707))
  • Համբարձում (La resurrezione (1708))
  • Սավուղ (Saul (1738))
  • Իսրայելը Եգիպտոսում (Israel in Egypt (1738))
  • Օծյալը (Messiah (1741))
  • Սամսոն (Samson (1741))
  • Սեմելա (Semele (1743))
  • Հերակլես (Hercules (1744))
  • Հուդա Մակաբեացի (Judas Maccabaeus (1746))
  • Սողոմոն (Solomon (1748))
  • Թեոդորա (Theodora (1749))