Սոփոկլես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սոփոկլես
Σοφοκλῆς
Sophocles pushkin.jpg
(Հին Հույն ողբերգակ)
Ծնվել է մ.թ.ա. 496,
Ծննդավայր Կոլոնոս (Աթենք)
Մահացել է մ.թ.ա. 406,

Սոփոկլես (հունարեն՝ Σοφοκλῆς, մ.թ.ա 496-406), հին հունական նշանավոր ողբերգակ՝ երեք ողբերգակներից երկրորդը։

Կենսագրությունը[խմբագրել]

Սոփոկլեսը ծնվել է մ.թ.ա. 496թ. Աթենքի Կոլոնոս գեղատեսիլ արվարձանում։ Նրա հայրն ունևոր մարդ էր, զինագործական արհեստանոցի տեր, և միջոց չի խնայել որդուն հիանալի մտավոր և ֆիզիկական կրթություն տալու համար։ 16 տարեկանում մեծ պատվի է արժանացել՝ նրան վստահել են պատանիների երգչախումբը, որը պետք է երգով փառաբաներ Սալամիսի ճակատամարտի (մ.թ.ա. 480թ.) հաղթանակը։ Արդեն 28 տարեկանում ողբերգությունների մրցույթում հանդես է եկել հասուն քառերգությամբ և հաղթել 57-ամյա Էսքիլոսին։ Սկզբում քաղաքական հայացքներով հարել է ազնվականությանը, իսկ հետագայում չափավոր դեմոկրատների խմբակցությանը, որը գլխավորում էր տաղանդավոր զորավար և պետական գործիչ Պերիկլեսը։ Մ.թ.ա 445թ. Պերիկլեսը կանգնեց Աթենքի իշխանության գլուխ և 15 տարի մնաց այդ դիրքում։ Նրա օրոք աթենական մշակույթը մեծ ծաղկում ապրեց՝ տալով գիտության և արվեստի բարձրարժեք հուշարձաններ։ Սոփոկլեսը Պերիկլեսի մերձավորներից էր, այդ ժամանակաշրջանի հույն մեծագույն ողբերգակը և աթենացիների մեջ բացառիկ սեր և հարգանք էր վայելում։ Զբաղեցրել է պետական պաշտոններ՝ գլխավորել է պետական գանձապահների խորհուրդը, իսկ մ.թ.ա. 441թ. որպես զորավար արշավանքի է մեկնել Սամոս կղզի։

Կատակասեր, զրուցասեր անձնավորություն էր, ամուսնացել է երկու անգամ, նրա ավագ որդին՝ Իփոնը նույնպես ողբերգակ է եղել։ Անտիկ հեղինակները հաղորդում են, որ Իփոնը ցանկանալով շուտ ստանձնել ծերունի հոր ունեցվածքի կառավարումը Սոփոկլեսի դեմ դատավարություն է հարուցել՝ նրան մեղադրելով «թուլամտության» մեջ։ Սոփոկլեսը որդու մեղադրանքը հերքել է միայն նրանով, որ իր վերջի ողբերգությունից մի հատված է արտասանել ու մտքի պայծառությամբ հիացրել դատավորներին։

Մ.թ.ա. 411թ. մասնակցել է արիստոկրատների կազմակերպած պետական հեղաշրջման փորձին, որը սակայն անհաջողության է մատնվել։ Ողբերգակի տարիքն ու վաստակը հարգելով՝ նրան ազատ են արձակել առանց որևէ պատժի։

Սոփոկլեսը վախճանվել է մ.թ.ա. 406թ.՝ 90 տարեկան հասակում։

Ստեղծագործությունները[խմբագրել]

Գրել է 123 դրամատիկական գրվածքներ, որոնցից ամբողջությամբ մեզ են հասել ընդամենը յոթը ողբերգություններ, որոնք են՝ Էաս, Անտիգոնե, Տրաքինուհիներ, Էդիպուս արքա, Էլեկտրա, Փիլոկտետես, Էդիպոսը Կոլոնում։

Աթենական բեմում մեծ ողբերգակը 24 անգամ հաղթանակ է տարել և երբեք չի զբաղեցրել երկրորդից նվազ տեղը (համեմատության համար նշենք, որ Էսքիլոսը հաղթել է 14 մրցույթներում և երբեմն պարտվել է Սոփոկլեսին, իսկ Եվրիպիդեսը հաղթել է միայն 4 անգամ)։ Նա հանդես է եկել իբրև թատերական արվեստի նորարար՝ ավելացրել է դերասանների թիվը, հասցնելով այն երեքի, ինչը նոր հնարավորություններ է ստեղծել ողբերգություններում գործողության դրամատիկական զարգացման համար։ Նա նաև ներկայացումների մեջ ներմուծել է բեմանկարներ։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Հին հունական ողբերգություններ, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1990։