Դիեգո Մարադոնա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆուտբոլ

Դիեգո Մարադոնա
Maradona at 2012 GCC Champions League final.JPG
Անձնական տեղեկատվություն
Ամբողջ. անուն Դիեգո Արմանդո Մարադոնա
Ծննդյան թիվ   հոկտեմբերի 30, 1960 (1960-10-30) (54 տարեկան)
Ծննդավայր   Լանուս, Արգենտինա Արգենտինա
Հասակ 1.67 սմ
Դիրք Կիսապաշտպան, Հարձակվող
Պատանեկան կարիերա
1970-1976 Արգենտինոս Խունիորս
Մասնագիտական կարիերա1
Տարի Ակումբ Խաղ (Գոլ)
1976–1981
1981–1982
1982–1984
1984–1991
1992–1993
1993
1995–1997
ԱրգենտինաԱրգենտինոս Խունիորս
ԱրգենտինաԲոկա Խունիորս
ԻսպանիաԲարսելոնա
ԻտալիաՆապոլի
ԻսպանիաՍևիլիա
ԱրգենտինաՆյուելս Օլդ Բոյս
ԱրգենտինաԲոկա Խունիորս
166 (116)
42 (28)
36 (22)
188 (81)
26 (5)
5 (0)
30 (7)   
Ազգային հավաքական
1977-1994 Արգենտինա 91 (34)
Մարզչական կարիերա
1994
1995
2008-2010
2011-ներկա
Մանդիյու
Ռասինգ Ավելյանեդա
Արգենտինա
Ալ-Վասլ

1 Մասնագիտական կարիերայում ընդգրկված են
միայն առաջնության խաղերը և գոլերը.

Դիեգո Արմանդո Մարադոնա (իսպ.՝ Diego Armando Maradona; հոկտեմբերի 30, 1960, Լանուս, Բուենոս-Այրես նահանգ), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, ում խաղը աչքի է ընկել արտակարգ տեխնիկայով և ստանդարտ դրությունների հիանալի կատարմամբ։

Մարադոնայի ընտանիքն ապրում էր Վիլյա Ֆիորիտո շրջանում, որը քաղաքի ամենաաղքատ բնակավայրն էր համարվում։ Մանկուց զբաղվել է ֆուտբոլով՝ 10 տարեկանում հայտնվելով Արգենտինոս «Խունիորս» երիտասարդական թիմում։ Ակումբի առաջին թիմում իր նորամուտը նշել է 15 տարեկանում, իսկ մեկ տարի անց հագել է Արգենտիանայի ազգային երիտասարդական հավաքականի մարզաշապիկը։ 1978 թ. Մարադոնային վերջին պահին հանում են ազգային թիմից, որը Սեսար Մենոտիի գլխավորությամբ դառնում է աշխարհի չեմպիոն։ Մարադոնան հավաքականի կազմում մասնակցել է 1979 թ. երիտասարդական արաջնությանը՝ նվաճելով ոսկե մեդալ։

1981 թվականին տեղափոխվել է «Բոկա Խունիորս» թիմ։ 1982 թ. Մարադոնան ազգային հավաքականի կազմում մասնակցել է Իսպանիայում տեղի ունեցած աշխարհի առաջնությանը։ 21-ամյա արգենտինացին երկու անգամ գրավել է Հունգարիայի հավաքականի դարպասը, սակայն նրա թիմը չի կարողացել հաղթահարել խմբային փուլի արգելքը։ 1986 թ. Մեքսիկայում Արգենտինայի հավաքականը նվաճել է ոսկե մեդալները, իսկ Մարադոնային շատերը սկսել են համարել աշխարհի լավագույն խաղացող։ Մրցաշարում Դիեգոն խփել է 5 գնդակ, որոնցից մեկը հետագայում ճանաչվել է աշխարհի արաջնությունների պատմության մեջ լավագույնը։ Այդ գոլը Մարադոննան խփել է անգլիացիների հետ 1/4 եզրափակիչ խաղում, շրջանցելով մրցակցի 5 ֆուտբոլիստի և դարպասապահ Պիտեր Շիլտոնին։ Դրանից 3 րոպե առաջ Մարադոնան գոլ էր խփել ձեռքով, որը սակայն մրցավարի կողմից հաշվվել էր։ Խաղից հետո կայացած մամլո-ասուլիսի ժամանակ Մարադոնան հայտարարեց, որ այդ վիճելի գոլը խփել է «մասամբ իր գլխով, և մասամբ էլ Աստծո ձեռամբ»[1]։

1982 թ. Մարադոնան տեղափոխվել է Եվրոպա։ Երկու տարի հանդես գալով «Բարսելոնայի» կազմում՝ Մարադոնան 1984 թ. տեղափոխվում է Իտալական «Նապոլի»։ 1986-87 թթ. մրցաշրջանում նեապոլցիները դառնում են Իտալիայի չեմպիոն և երկրի գավաթակիր։ 1989-90 թթ. մրցաշրջանում նրանք նորից հաջողութjան են հասնում ազգային առաջնությունում։ 1989 թ. «Նապոլին», եզրափակչում հաղթելով «Շտուտգարտին», նվաճում է ՈւԵՖԱ-ի գավաթը։

Աշխարհի 1990 թ. առաջնության եզրափակիչում Արգենտինայի հավաքականը, որի կազմում հանդես էր գալիս Մարադոնան, 0-1 հաշվով զիջել է ԳՖՀ-ի հավաքականին։

Որոշ ժամանակ խաղալով «Սևիլիայում»՝ Մարադոննան 1993 թ. տեխափոխվել է հայրենիք։ 1994 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության ընթացքում Մարադոնան 15 ամսով որակազրկման է ենթարկվում, քանի որ նրա արյան մեջ հայտնաբերվեցին թմրադեղեր, որոնք ժամանակավորապես բարձրացնում են կենսագործունեությունը (դոպինգ)։ Առանց Մարադոնայի Արգենտինայի հավաքականը պարտվում է խմբային խաղերում և դուրս մնում մրցաշարից։ Արգենտինայի հավաքականի կազմում Մարադոնան անցկացրել է 91 խաղ և խփել 34 գոլ։ Երեք տարի անց՝ 1997 թ. ֆուտբոլիստն ընդհանրապես հեռանում է պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլից։ 2008 թվականին Մարադոնան գլխավորել է Արգենտինայի ազգային հավաքականը։ Աշխարհի 2010 թվականի առաջնությունում նրա սաները 1/4 եզրափակիչում պարտվել են գերմանացիներին և դուրս մնացել հետագա պայքարից։ Մրցաշարի ավարտից որոշ ժամանակ անց Դիեգո Մարադոնային հեռացնում են զբաղեցրած պաշտոնից։

Դիեգո Մարադոնան իր երկրպագուների կողմից ստացել է «ոսկե տղա» մականունը։

Բովանդակություն

Կենսագրություն[խմբագրել]

Մանկություն[խմբագրել]

Դիեգո Արմանդո Մարադոնան ծնվել է 1960 թվականի հոկտեմբերի 30-ին (կիրակի)` առավոտյան ժամը 5-ին, Բուենոս-Այրես գավառում գտնվող Լանուս քաղաքի Էվիտա կլինիկայում: Նա ծնվել է Դոն Դիեգոյի ընտանիքում: Հայրն աշխատում էր Տրիտումոլ հողմաղացում [2] որպես բանվոր, իսկ մայրը` Դալմա Սալվադորա Ֆրանկոն, տնային տնտեսուհի էր։ Դիեգոն ընտանիքի հինգերորդ, բայց առաջին արու զավակն էր, ուներ չորս քույր` Ռիտան, Աննան, Էլզան և Մարիան։ [3] Դալմա Սալվադորան ասում էր. «Նա բոլորովին չչարչարեց ինձ. շաբաթ ամբողջ օրը ես ինձ շատ լավ էի զգում, իսկ գիշերն ինձ կլինիկա տարան: Նա շատ արագ լույս աշխարհ եկավ: Այդ պահին ես միայն մի բան էի խնդրում. որպեսզի նա առողջ ծնվի և լավ մարդ դառնա: Բարեբախտաբար, այդ ամենն իրականացավ, կարծում եմ, դեռ մի բան էլ ավելի»։[2]

Մարադոնայի ընտանիքի արմատները ծագում են Իտալիայից։ Դիեգոն Մարկո Պոլոյի հետնորդներից է։[4][5] Նա ունի նաև խորվաթական արմատներ. Սալվադորայի տատիկի օրիորդական ազգանունն էր` Կարիոլիչ, իսկ նրա հայրը ծնվել էր Կորչուլա կղզում։[6]

10 ամսական հասակում Դիեգոն սկսեց քայլել։ Ինչպես Արգենտինայի երեխաների մեծամասնությունը, Մարադոնան վաղ հասակից սկսել է գնդակով վազվզել. այն, ինչ անում էին երեխաները, դժվար է ֆուտբոլ անվանել. նրանք պարզապես վազվզում էին և հարվածում գնդակին։[3]

Երբ Մարադոնան 7 տարեկան էր, նրա հորաքույր Նենոյի որդին` Բետոն,[2] նվիրեց նրան կյանքի առաջին գնդակը։ Դիեգոն այնքան էր ուրախացել նվերի համար, որ առաջին գիշերը գնդակը գրկած անցկացրեց։ Հետո Դիեգոն գնդակը դուրս բերեց բակ, որպեսզի պարծենա ընկերների մոտ, սակայն, որոշելով գնդակը ոչ ոքի չտալ, կրկին տուն բերեց այն։ Ամբողջ ձմեռ գնդակը մնաց Դիեգոյի ննջարանում, և միայն երբեմն-երբեմն նա տանը քույրերի հետ խաղում էր գնդակով։[3] Գարնանը Դիեգոն այնուամենայնիվ որոշեց գնդակը բակ հանել. հայրը նրան ցույց տվեց, թե ինչպես է պետք հարվածել, իսկ որդին պարզապես մարզվում էր պատի մոտ` ձախ ոտքով գնդակին հարվածներ հասցնելով։

Երբ Դիեգոն մարզումների շնորհիվ արդեն սովորել էր բավականին լավ հարվածել գնդակին, նա սկսեց իրենից մեծ տղաների հետ արդեն իսկական ֆուտբոլ խաղալ։ Սակայն խաղում նա դեռ հաջողակ չէր. ավելի մեծ խաղացողները սլանում էին նրա կողքով կամ պարզապես շրջանցում նրան, և վիրավորված Մարադոնան գրկում էր գնդակն ու ամուր սեղմում կրծքին։[3] Աստիճանաբար Մարադոնան սկսեց սովորել և, ինչպես բոլորը դաշտում, սկսեց խաղալ։ Նա կարող էր ժամերով խաղալ, այսպես կոչված, «Յոթ դաշտեր» տարածքում, որտեղ կազմակերպվում էին բակային մրցախաղերը։[7] Դիեգոն գերադասում էր խաղալ ազատ պաշտպանի դերում, միայն ավելի մեծ հասակում նա անցավ հարձակվողի դերին։[8] Աստիճանաբար Մարադոնան դարձավ բակի խաղացողներից տեխնիկապես ամենաուժեղը, և դպրոցական թիմերից յուրաքանչյուրն ուզում էր, որպեսզի նա իրենց կազմում խաղա։ «Ռեմեդիոս դե Էսկալադա Սան-Մարտին» դպրոցն ընդունվելուց անմիջապես հետո Մարադոնան ընդգրկվեց Էսկալադայի ֆուտբոլային թիմի կազմում, որտեղ խաղում էին տարրական դասարանների աշակերտները։[3] 1999 թվականին իր գրքում Մարադոնան գրել է. «Ես միշտ ասում եմ, որ պրոֆեսիոնալ եմ դարձել` սկսած ամենավաղ հասակից։ Ես խաղում էի այն թիմի կազմում, որն առաջինն էր ինձ հրավիրում։ Երբեմն ինձ տնից դուրս չէին թողնում, և այդ ժամանակ ես խելագարի պես ոռնում էի։ Այնուամենայնիվ, մրցախաղից 5 րոպե առաջ Տոտան միշտ թույլ էր տալիս դուրս գալ։ Բայց հորս` դոն Դիեգոյին, համոզելու համար շատ ավելի մեծ ջանքեր էին պահանջվում։ Ես հասկանում էի ծերուկիս, և ինչպե՞ս չհասկանայի, եթե նա բացարձակապես ամեն ինչ անում էր, որպեսզի մենք քաղցած չմնանք ու սովորենք։ Նա շատ էր ուզում, որ ես ուսում ստանամ»։[2]

Դիեգոյի ընտանիքն ապրում էր երեքսենյականոց բնակարանում, որը գտնվում էր Բուենոս Այրեսի հարավային ծայրամաս հանդիսացող Վիլյա Ֆիորիտո աղքատ թաղամասում,[7] Ասամոր և Մարիո Բրավո փողոցների խաչմերուկում։[3] Ընտանիքն էլ աղքատ էր, և երեխաները, ծնողներին օգնելու համար, կավից ծաղկամաններ էին ծեփում ու վաճառում տեղի շուկայում և աշխատած ողջ գումարը տալիս էին մորը։[3] Դրանով զբաղվում էր նաև Դիեգոն։ Ավելի ուշ Դիեգոն ասել է. «Եթե ծնողներս լուսինն էլ խնդրեն ինձնից, ես ամեն ինչ կանեմ, որ ձեռք բերեմ այն: Եվ դա դեռ չնչին բան կլինի այն ամենի համեմատ, ինչ նրանք են արել ինձ համար»։ [4]

Los Cebollitas[խմբագրել]

Ութ տարեկանում Մարադոնան ծանոթացավ տասնամյա Գոյյո Կարիսոյի հետ, որը խաղում էր «Արխենտինոս Խունիորս» ակումբի մանկական թիմում։ Կարիսոն տարված էր ֆուտբոլով, այդ հողի վրա էլ տղաներն ընկերացան. առավել փորձված Կարիսոն կրտսեր ընկերոջը պատմում էր անցյալի ականավոր ֆուտբոլիստների մասին, որոնք Մարադոնային շատ էին հետաքրքրում[3]։

1969 թվականի կեսերին Կարիսոն Մարադոնային ծանոթացրեց «Արխենտինոս Խունիորս»-ի սկաուտ և մինչև 14 տարեկանների թիմի մարզիչ Ֆրանսիսկո Կորնեխոյի հետ[7][9]։ Առաջին իսկ ցուցադրական խաղում Մարադոնան այնքան լավ խաղաց, որ Կորնեխոն կասկածեց նրա տարիքի հարցում` մտածելով, որ տղան գաճաճ է[9]։ Կորնեխոն Մարադոնային հրավիրեց այցելել ավագ թիմի խաղերը, որտեղ Դիեգոն, մյուս պատանի խաղացողների նման, գնդակ էր տալիս ֆուտբոլիստներին։ Այդ տղաներից Կորնեխոն ստեղծեց «Սոխուկներ» (իսպ.՝ Los Cebollitas) թիմը, որը «Արխենտինոս Խունիորս»-ի պատանեկան թիմն էր հանդիսանում։ Նա տղաներին ապահովեց համազգեստով և դաշտով, որտեղ պարբերաբար անցկացվում էին մարզումները։ Թիմը բավականին ուժեղ էր ստացվել. պատանի ֆուտբոլիստները հաղթում էին տեղի բոլոր պատանեկան թիմերին։ «Սոխուկներ»-ի առաջնորդը Մարադոնան էր, որը տիրապետում էր հրաշալի տեխնիկայի, դաշտում ճիշտ որոշումներ կայացնելու ունակությանը և գտնվում էր գերազանց ֆիզիկական վիճակում, ինչի շնորհիվ կարողանում էր երկու խաղակեսի ընթացքում անընդհատ վազել` գրեթե առանց հոգնելու։ Դիեգոյի անգնահատելի արժանիքներից մեկն էլ այն էր, որ նա ոտքերին հարվածներ ստանալուց վայր չէր ընկնում։ Ֆրանսիսկո Կորնեխոն ասում էր. «Դեռ այն ժամանակ Մարադոնան կարողանում էր գնդակի հետ անել գրեթե ամեն ինչ: Նա նման էր փայտե չընկնող տիկնիկի. ինչքան ուզում ես` հրիր, նա, միևնույն է, կանգնած կմնա»։ Այդ ամենով հանդերձ` Դիեգոն թիմի մյուս անդամներից փոքր էր երեք տարով[9][10]։

«Սոխուկները» գնալով կատարելագործվում էին. հաճախակի էին դառնում երկնիշ թվով հաղթանակները։ Մարադոնայի թիմի ապոթեոզը դարձավ «Ռիվեր Փլեյթ» երիտասարդական թիմի հետ մրցախաղը 1971 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, որն ավարտվեց 7։1 հաղթական հաշվով։ Այդ խաղում Դիեգոն, որն ընդամենը 10 տարեկան էր, 5 գոլ խփեց։ Բանն այն է, որ նա խաղից առաջ խոստացել էր վնասվածք ստացած ընկերոջը, որ երկու գոլ կխփի իր, երեքն` ընկերոջ փոխարեն։ «Դաշտում մենք մեքենաներ էինք հիշեցնում: Բոլորին հաղթում էինք, նույնիսկ 20:0 հաշվով: Մենք երազում էինք խաղալ հանրահայտ «Ռիվեր Փլեյթ»-ի պատանեկան թիմի հետ, որն այդ ժամանակ Արգենտինայի չեմպիոնն էր: Վերջապես այդ մրցախաղը կայացավ: Մենք հաղթեցինք 7:1 հաշվով, և ես մի հրաշալի գոլ խփեցի, իսկ ընդամենը խփեցի 5-ը, ինչպես և խոստացել էի: Պետք էր տեսնել, թե հակառակորդն ինչպես էր կատաղում և դաշտով մեկ վազում հետևիցս»[11]։

Այդ մրցախաղից հետո Մարադոնայի մասին սկսեցին խոսել` որպես արգենտինական ֆուտբոլի ապագա գերաստղի, իսկ Clarín թերթը Դիեգոյի մասին հոդված գրեց, որում սխալմամբ նրան անվանել էին Կարադոնա[12]։ Թիմն այնքան ուժեղ էր խաղում, որ հասավ 136 խաղ անընդմեջ առանց պարտության ցուցանիշին[9][12]։ «Բենֆիլդ»-ի երիտասարդական թիմի հետ խաղից առաջ Դիեգոն լուրջ վնասեց ձեռքը, վերքի վրա 7 կար դրվեց, և Կորնեխոն չէր ցանկանում նրան դաշտ թողնել։ Սակայն Մարադոնան, մարզչին համոզելով, խաղաց այդ մրցախաղում` խփելով 5 գոլ, և նրա ակումբը հաղթեց 7։1[9] հաշվով։ Ներքին մրցաշարերից բացի` թիմը մասնակցում էր նաև Պերուում և Ուրուգվայում տեղի ունեցող մրցույթներին։ «Սոխուկներ»-ում խաղի հետ միաժամանակ` Մարադոնան ելույթ էր ունենում «Արխենտինոս Խունիորսի» խաղերի ընդմիջումներում` գնդակով հնարքներ ցուցադրելով։ Այդ ունակության համար նա հրավիրվեց հեռուստատեսություն` «Sabados Circulares» հեռուսատածրագրի կողմից[13]։

Կարիերան Արգենտինայում[խմբագրել]

Արխենտինոս Խունիոս[խմբագրել]

12 տարեկանից Մարադոնան սկսեց խաղալ «Արխենտինոս Խունիորս»-ի երիտասարդական կազմում։ Որպեսզի Դիեգոն կարողանար խաղալ «Խունիորս»-ում, մարզիչն ստիպված էր թաքցնել նրա տարիքը, որը ցածր էր թույլատրելի սահմանից։ Այդ պատճառով Մարադոնան սկսեց խաղալ «Կարմիր բզեզներ» թիմում` ուրիշի անվան տակ[14]։ 1973 թվականին «Արխենտինոս»-ի երիտասարդական թիմը Էվիթի գավաթի եզրափակչում հաղթեց «Ռիվեր Փլեյթին»` 5:4 հաշվով: Այդ խաղում Մարադոնան գոլ խփեց` շրջանցելով 7 խաղացողի։ Խաղից մեկ շաբաթ անց «Ռիվեր Փլեյթ»-ի նախագահ Ուիլյամ Քեյթը Դիեգոյի հորն առաջարկեց գնել Մարադոնային, սակայն մերժում ստացավ։ Հաջորդ տարի թիմը հաղթեց Արգենտինայի իններորդ լիգայի չեմպիոնատը` դուրս գալով ութերորդ լիգա։ 1975 թվականին թիմը կարողացավ առաջ անցնել ամենամոտ գտնվող թիմից 10 միավորով, և Դիեգոն ուղարկվեց «Արխենտինոս»-ի յոթերորդ թիմ։ Յոթերորդ թիմում նա խաղաց ընդամենը երկու խաղ, և նրան անմիջապես տեղափոխեցին հինգերորդ թիմ։ Հինգերորդ թիմում Մարադոնան խաղաց չորս մրցախաղ և տեղափոխվեց երրորդ թիմ։ Երրորդ թիմում Դիեգոն անցկացրեց երեք խաղ, որից հետո նրան տեղափոխեցին «Արխենտինոս Խունիորս»-ի հիմնական կազմ[9]։

Չնայած այս նվաճումներին, Մարադոնայի ընտանիքն առաջվա պես աղքատ էր։ Դիեգոյից հետո ընտանիքում ծնվել էին եղբայրները` Ռաուլը և Ուգոն, և քույրը` Կլավդիան։ Հայրը խրախուսում էր որդու նախասիրությունը` ամեն օր աշխատանքից հետո նրան ակումբ մարզումների տանելով, հույս ունենալով, որ որդին հռչակավոր ֆուտբոլիստ կդառնա և դուրս կբերի ընտանիքն այդ աղքատություհից։ «Հայրս շարունակում էր աշխատել ալրաղացում: Նա միշտ աշխատանքից գալիս էր հոգնած: Աշխատում էր երկու հերթով` առավոտյան և երեկոյան: Ցորենը բերվում էր ամբողջ օրն անընդմեջ, և թարմ աղացած ալյուրն անմիջապես վերադարձվում էր տիրոջը: Այնուամենայնիվ, ցերեկը նա բռնում էր ձեռքս և տանում ինձ ակումբ...»[3]:

1976 թվական[խմբագրել]

1976 թվականի հոկտեմբերի 20-ին, իր 16-ամյակից 10 օր առաջ, Մարադոնան դեբյուտով հադես եկավ «Արխենտինոս Խունիորսի» հիմնական կազմում` Արգենտինայի առաջնության խաղի ավարտից 10 րոպե առաջ 16 համարի տակ դաշտ դուրս գալով: Չնայած նրան, որ «Կարմիր բզեզներն» այդ խաղը տանուլ տվեցին «Տալերես» ակումբին, Մարադոնան անմիջապես ցույց տվեց իրեն` մի քանի խաղանցում անելով, ինչպես նաև իրականացրեց Խորխե Լոպեսի ձախողած գլխով կոմբինացիան, որից հետո «Տոլերեսի» պաշտպան Խուան Կաբրերեին հանձնարարվեց մարզչի աթոռից անձամբ հետևել 16-ամյա ֆուտբոլիստին: Երեկոյան, խաղից հետո, Մարադոնան ասաց. «Այսօր ես ձեռքերով հպվեցի երկնքին»[3]։ Խաղից հետո Մարադոնան նույնիսկ մի փոքր հոնորար ստացավ, սակայն մեծագույն պարգևը երկրպագուների հարգանքն էր և մամուլի արձագանքը։

Aquote1.png
— Խաղի վերջում դաշտ դուրս գալով` երիտասարդ մարզիկ Մարադոնան (տաս օրից կլրանա նրա տասնվեց տարին) զգալիորեն հզորացրեց հարձակումը: Գնդակին տիրապետելու նրա ունակությունն ըհդգծվում է նույնիսկ Կորդոբայի ֆուտբոլիստների խաղի ֆոնի վրա, որոնք, ի դեպ, համարվում են լավագույն «տեխնիկները» արգենտինական ֆուտբոլում: Բայց նույնիսկ այդ ճարպիկ պատանին չկարողացավ ճեղքել «Տոլերեսի» երկաթյա պաշտպանությունը, և «Արխենտինոսն» ստիպված էր զիջել 0:1 հաշվով[3]
Aquote2.png


Հաջորդ խաղում, «Նյուէլս Օլդ Բոյս» ակումբի հետ, Մարադոնան հանդես եկավ մեկնարկային կազմում։ Սակայն խաղն անհաջող ստացվեց ինչպես Մարադոնայի, այնպես էլ ակումբի համար, որը պարտվեց 2։4 հաշվով։ Դրանից հետո երիտասարդ խաղացողին մի քանի ամսով ուղարկեցին խաղալու «Խունիորսի» երկրորդ կազմում։ Միայն նոյեմբերի 14-ին նա կրկին դաշտ դուրս եկավ հիմնական կազմում` «Սան Լորենս»[9] ակումբի հետ խաղի երկրորդ խաղակեսի վերջում փոխարինելով Գյակոբետտիին։ Այստեղ էլ Մարադոնոն ցուցադրեց իր տաղանդը` կարճ ժամանակում երկու գոլ խփելով։ Այս խաղից հետո արդեն Մարադոնան դարձավ «Կարմիր բզեզների» հիմնական խաղացող` 11 խաղի ընթացքում խփելով 2 գոլ։ Մամուլը դրական էր արտահայտվում երիտասարդ ֆուտբոլիստի խաղի մասին, սակայն ինքը` Մարադոնան ասում էր, որ դեռ շատ բան ունի սովորելու[3]։

1977 և 1978 թվականներ[խմբագրել]

1977 թվականին Արգենտինայի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Սեզար Լուիս Մենոտտին Մարադոնային կանչեց Հունգարիայի հետ ընկերական խաղին, որն անցկացվում էր փետրվարի 27-ին։ Մարադոնան դաշտ դուրս եկավ խաղի ավարտից 20 րոպե առաջ՝ փոխարինելով Լեոպոլդո Լուկեին, բայց ոչնչով աչքի չընկավ։ Ինքը՝ Դիեգոն դժգոհ մնաց իր այդ խաղից։[9] Հրավերն անակնկալ էր. այդ պահի դրությամբ Մարադոնան «Խունիորսի» հիմնական կազմում անց էր կացրել ընդամենը 12 խաղ։[15]

Aquote1.png
— Փետրվարին (այն ժամանակ ես տասնվեց տարեկան էի) ես մեկնարկեցի հավաքականում, ինձ ծանոթ «Բոկա Խունիորս» մարզադաշտում, Հունգարիայի հավաքականի դեմ: Ինձ հրավիրել էր ինքը՝ Մենոտտին: Նա զանգահարեց ինձ. «Մարադոնա, Մարադոնա, այդ դու՞ ես,-երկու անգամ հարցրեց նա:-Ես ընդգրկել եմ քեզ հունգարացիների հետ խաղում: Կգա՞ս:»: Մենոտտին խորամանկում էր. նա լավ գիտեր, որ արգենտինացի ցանկացած ֆուտբոլիստ իր կանչին ուղղակի կվազեր հավաքներին:[3]
Aquote2.png


Նույն տարվա ապրիլի 3-ին Մարադոնան մեկնարկեց Արգենտինայի երիտասարդական հավաքականի կազմում, մասնակցեց Հարավային Ամերիկայի երիտասարդական խաղերին, որոնք կայացան Վենեսուելայում։ Այնտեղ Դիեգոն խաղաց ազգային թիմի բոլոր երեք խաղերում։ «Կարմիր բզեզների» կազմում ևս Մարադոնան հաջող սեզոն անցկացրեց՝ խաղալով 49 խաղ և խփելով 19 գոլ։ Արգենտինացի երիտասարդ տաղանդով հետաքրքրվեցին հարավամերիկյան և եվրոպական առաջատար ակումբները, սակայն Դիեգոն բոլորին մերժեց՝ գերադասելով հանգիստ պայմաններում պատրաստվել աշխարհի առաջնությանը, որի հավանական մասնակիցների թվում էր։[3]

Սակայն աշխարհի առաջնությանը Դիեգոն չմեկնեց. մրցաշարի մեկնարկից 13 օր առաջ նա դուրս մնաց հավաքականի նախնական կազմից։ Այդ հայտարարությունը երիտասարդ Դիեգոյի մոտ հիստերիկ նոպա առաջացրեց։ Երեք օր անց նա նույնիսկ զանգահարեց Մենոտտիին՝ խնդրելով թույլ տալ իրեն մեկնել, բայց մերժում ստացավ։[3] Մարադոնան ասում էր. «Դա իմ կյանքի ամենածանր պարտությունն էր. լինել գերազանց մարզավիճակում, վառվել հարազատ թիմի համար պայքարելու ցանկությունից և դուրս մնալ...նման բանը չի հաղթահարվում»։[3]

Aquote1.png
— Ես այդպես էլ չներեցի Մենոտտիին և չեմ ների: Ես մինչև հիմա էլ մտածում եմ, որ նա բաց թողեց իր հնարավորությունը, սակայն ատելություն նրա հանդեպ ես չեմ զգում: Ատելն ու չներելը նույնը չէ: Տանն ահավոր էր. նման էր թաղման արարողության. մայրս լալիս էր, հայրս լալիս էր, լալիս էին քույրերս և եղբայրներս: Նրանք ասում էին, որ ես լավագույնն եմ, որ ընկճվելու առիթ չկա, քանի որ ես դեռ կհասցնեմ խաղալ հինգ մրցաշարերում: Բայց բոլորը լալիս էին: Եվ դա վատթարագույնն էր: Այդ օրը, իմ կարիերայի ամենատխուր օրը ես երդվեցի, որ կհասնեմ նպատակիս: Ոտքերով, սրտով, մտքով ես զգում էի, որ դեռ ցույց կտամ բոլորին: Ես աշխարհի շատ խաղերի դեռ կմասնակցեմ:[9]
Aquote2.png


Մարադոնային մրցաշարին չհրավիրելու հնարավոր պատճառ կարող էր լինել այն, որ Մենոտտիին դուր չէր գալիս նրա չափազանց բռնկուն բնավորությունը։ Գլխավոր մարզիչը նրան անվանում էր «վայրենի» և մեղադրում նրանում, որ նա հարցազրույց է տալիս միայն գումարի դիմաց՝ իր իմպրեսարիոյի խորհրդով։[3] Որպես մեկ այլ պատճառ բերվում էր այն հանգամանքը, որ թիմի առաջատար Դանիել Պասարելլան չէր ցանկանում հավաքականի կազմում տեսնել երիտասարդ ֆուտբոլիստների, հատկապես՝ Դիեգոյին։[4][10] Հավաքականի տեղակայման վայրից վերադառնալով «Արխենտինոս»՝ Մարադոնան մասնակցեց «Չակարիտա Խունիորս» ակումբի հետ խաղին, որտեղ խփեց 2 գոլ և կատարեց 2 գոլային փոխանցում։ Նրա ակումբը խաղը շահեց 5։0 հաշվով։ Ողջ սեզոնի ընթացքում Մարադոնան խփեց 25 գոլ 35 խաղում, դրանցից 22-ը Մետրոպոլիտանոյում՝ դառնալով առաջնության գլխավոր ռմբարկու։ Աշխարհի առաջնությունից հետո, որտեղ Արգենտինան նվաճեց պատմության մեջ իր առաջին տիտղոսը, Մենոտտին արգենտինական գլխավոր թիմի ճամբար կանչեց մի քանի երիտասարդ ֆուտբոլիստների, որոնց թվում էր և Մարադոնան. Արգենտինայի առաջնությունում Մարադոնան խաղաց 4 խաղ՝ խփելով 4 գոլ։ [9]

1979 թվական[խմբագրել]

1979 թվականին Մարադոնան երիտասարդական հավաքականի կազմում մասնակցում էր Հարավային Ամերիկայի առաջնությանը։ Այնտեղ արգենտինացիները գրավեցին երկրորդ տեղը` զիջելով միայն տանտերերին` Ուրուգվայի հավաքականին։ Մրցաշարի ընթացքում Մարադոնան մասնակցեց իր թիմի վարած 6 խաղերից 5-ին։[16] Նույն տարում նա, թիմի ավագի կարգավիճակում,[9] մեկնեց Ճապոնիա` աշխարհի երիտասարդական առաջնությանը: Մեկնարկեց օգոստոսի 29-ին` Ինդոնեզիայի հետ խաղում, որն արգենտինացիները հաղթեցին 5։0 հաշվով, և երկու գնդակ խփեց հենց Դիեգոն։ Առաջնությունում արգենտինացիները հաղթեցին բոլոր խաղերը` բաց թողնելով միայն 2 գնդակ, և դարձավ աշխարհի լավագույն հավաքական, իսկ ինքը` Մարադոնան, որ չէր մասնակցել միայն Ալժիրի հետ 1/4 եզրափակչի խաղին, իր բոլոր մասնակցած խաղերում, բացի Հարավսլավիայի հետ խաղից, գոլ խփելով, ճանաչվեց առաջնության լավագույն խաղացող։[17] Բացի այդ, ԽՍՀՄ-ի հավաքականի հետ եզրափակիչ խաղում խփեց վերջին գնդակը, որը վերջնականապես «ամրապնդեց» խաղի հաշիվը։[18] Դիեգոյի կարծիքով, 1979 թվականի երիտասարդական հավաքականն իր ողջ կարիերայի ընթացքում լավագույն թիմն էր, որում ինքը խաղացել էր։[9]

Ակումբային մակարդակով Մարադոնան «Արխենտինոս Խունիորսի» կազմում դարձավ Մետրոպոլիտանոյի և Նասիոնալի լավագույն ռմբարկուն` համապատասխանաբար խփելով 14 և 12 գնդակ։ Սեզոնի ավարտին, որի ընթացքում նրա ակումբն այնքան էլ հաջող հանդես չեկավ, Մարադոնան ճանաչվեց լավագույն խաղացող և Արգենտինայի լավագույն մարզիկ`[3] 27 խաղի ընթացքում խփելով ընդհանուր առմամբ 26 գնդակ։ 1979 թվականին Արգենտինայի հավաքականի կազմում Դիեգոն խփեց առաջին գնդակը` հունիսի 2-ին ընկերական խաղում նվաճելով Շոտլանդիայի դարպասը։ Նույն տարում հավաքականի կազմում նա մեկնեց Ամերիկայի Գավաթի առաջնությանը, որտեղ անցկացրեց 2 խաղ` խփելով 1 գնդակ Բոլիվիայի դարպասին։ Այդ առաջնությունում «Ալբիսելեստան» անհաջող հանդես եկավ` իր խմբում գրավելով վերջին տեղը։[19]

1980 թվական[խմբագրել]

Հաջորդ տարի Մարադոնան կրկին ճանաչվեց Արգենտինայի երկու առաջնությունների լավագույն ռմբարկու` 25 և 18 խփած գնդակներով, որը թույլ տվեց նրան դառնալ Արգենտինայի առաջնության պատմության մեջ միակ խաղացողը, որը 5 անգամ դարձել էր երկրի առաջնությունների լավագույն ռմբարկու։[20] Դիեգոյի խփած գնդակներն օգնեցին նրա ակումբին գրավել երկրորդ տեղը Մետրոպոլիտանոյում։ Սեպտեմբերի 14-ին Մարադոնան խփեց պրոֆեսիոնալ մակարդակում իր 100-րդ գնդակը` նվաճելով «Սան-Լորենսոյի» դարպասը։[9] Սակայն լրատվամիջոցների չափից դուրս մեծ ուշադրությունը և հավաքականի խաղերի համար ակումբից հաճախակի բացակայությունները բացասաբար էին ազդում ակումբում Մարադոնայի հանդեպ վերաբերմունքի վրա։ «Արխենտինոս Խունիորսի» խաղացողների մեծամասնությունը չէր շփվում Դիեգոյի հետ, իսկ ակումբի մարզիչը պահանջում էր գոլեր սկզբում ամեն խաղում, իսկ հետո արդեն` ամեն խաղակեսում։[3] Հոկտեմբերին, «Բոկա Խունիորս» ակումբի հետ խաղի նախօրեին, «Բոկայի» դարպասապահ Ուգո Օրլանդո Գատտին հարցազրույցում ասաց, որ Մարադոնան վատ խաղացող չէ, սակայն մասսայական լրատվամիջոցները չափազանցնում են նրա նշանակալիությունը և նաև Դիեգոյին անվանեց «գիրուկ»։ Ի պատասխան, Մարադոնան մամուլում Գատտիին անվանեց նախանձ և ասաց, որ վերջինս «հիմար գոլեր է բաց թողնում»։ Խաղից առաջ Գատտին մոտեցավ Դիեգոյին և ասաց, որ ինքը նման բան չի ասել, բայց Դիեգոյի համար արդեն միևնույն էր. դարպասապահի խոսքերից կատաղած` նա այդ խաղում 4 գնդակ խփեց։[9] Շատերի կողմից այդ խաղը ճանաչվեց որպես «Արխենտինոս Խունիորսի» կազմում Դիեգոյի լավագույն խաղը։[9] Խաղից հետո Մարադոնան ակնկալում էր ակումբի ղեկավարության բարյացակամությունը, սակայն գովեստի փոխարեն նրան ասվեց. «Քեզ համար դա նորմալ է: Գոլերի համար դու վարձատրվում ես»։[3] Դրանից հետո Մարադոնան դադարեց մասնակցել ակումբի մարզումներին և սկսեց իր համար նոր ակումբ փնտրել։ Մարադոնային ձեռք բերելու հավակնություն ուներ «Ռիվեր Փլեյթ» ակումբը, որը Դիեգոյին առաջարկեց ակումբի ամենաբարձր վարձատրվող խաղացողի` Ուբալդո Ֆիլյոլի աշխատավարձին հավասար աշխատավարձ։ Սակայն Մարադոնան չցանկացավ տեղափոխվել «Ռիվեր». հարցազրույցներից մեկում նա ասաց, որ իրեն հրավիրել են «Բոկա Խունիորս», չնայած դա ճիշտ չէր։[9] Բայց դրանից հետո «Բոկան» իսկապես սկսեց բանակցություններ վարել հարձակվողի տրանսֆերի առիթով։ Փետրվարի 20-ին Մարադոնան դարձավ «Բոկա Խունիորսի» անդամ։ Այս տեղափոխությունն անվանեցին «դարի տրանսֆեր»։[3] Մարադոնայի հետ ակումբի պայմանագրի ընդհանուր արժեքը կազմում էր 3 600 000 դոլար, որը «Բոկան» վճարում էր մեկուկես տարի շարունակ։ Անձամբ Մարադոնային ակումբը պետք է վճարեր 600 000 դոլար, սակայն ֆինանսական խնդիրների հետ կապված` գումարի փոխարեն ակումբը Դիեգոյին տրամադրեց գործարար Տիտո Գուրովիչի շենքերում գտնվող երկու բնակարան` Կորրեա ի Լիբերտադոր և Ռեպուբլիկա դե լա Ինդիա թաղամասերում։[9]

Արգենտինայի հավաքականում 1980 թվականին Մարադոնան անցկացրեց 10 խաղ` խփելով 6 գնդակ։ Դիեգոյի համար ամենաարդյունավետը Ավստրիայի հետ խաղն էր մայիսի 21-ին, որում նա կատարեց իր առաջին և վերջին հեթ-թրիքը ազգային թիմի շապիկով։

Բոկա Խունիորս[խմբագրել]

«Բոկայի» հետ Մարադոնան ստորագրեց արգենտինյան ֆուտբոլի ամենաշահավետ պայմանագրերից մեկը. նրան տարվա ընթացքում վճարում էին 15 աշխատավարձ` 60 հազարական դոլարով, նաև` 10 հազար դոլար յուրաքանչյուր ցուցադրական խաղի համար։ Ակումբը նաև ապահովագրեց Դիեգոյին. նրա վնասվածքի դեպքում «Բոկան» պետք է ստանար 500 հազար դոլար։[3] Այս իրադարձությունը փոխեց ոչ միայն ֆուտբոլիստի, այլև նրա ողջ ընտանիքի կյանքը. նրանք տեղափոխվեցին նոր ընդարձակ բնակարան։ Պայմանագրի ստորագրման օրը Դիեգոն խաղաց «Բոկա»-«Արխենտինոս Խունիորս» ընկերական խաղում` յուրաքանչյուր թիմի կողմից խաղալով մեկական խաղակես, և «Բոկայի» կողմից խփեց մեկ 11 մետրանոց։[9]

Մարադոնայի պաշտոնական դեբյուտը տեղի ունեցավ փետրվարի 22-ին։ «Տալիերեսի» հետ խաղում Մարադոնայի ակումբը հաղթեց 4։1 հաշվով, իսկ ինքը` ֆուտբոլիստը խփեց 2 գնդակ։ Ընդ որում, նա խաղին դուրս էր եկել վնասվածքով, որն ստացել էր դեռևս «Արխենտինոս Խունիորսի» կազմում խաղալու ընթացքում. վնասվել էին աջ ոտքի մկանները։ Չնայած ցավին` Դիեգոն շարունակեց խաղալ մինչև մարտի 8-ը, երբ նրա մոտ հայտնաբերվեց կոնքային մկանների վնասվածք, որի պատճառով նա ստիպված էր հրաժարվել ելույթներից ընդհուպ մինչև մարտի 29-ը։ Ապրիլի 10-ին, վերականգնվելուց մի քանի օր անց, Մարադոնան խաղաց իր առաջին «սուպերկլասիկոյում»` «Բոկայի» և «Ռիվեր Պլեյտի» միջև դասական դիմակայության հերթական խաղում։ Խաղը տեղի էր ունենում Բոմբոներայում։ Խաղում հաղթեց «Բոկան»` 3:0 հաշվով, գնդակներից մեկը խփեց Մարադոնան` շրջանցելով Ֆիլյոլին և Տարանտինիին։ Մյուս երկու գնդակները խփեց Բրինդիսին։[21][22]

Նույն` 1981 թվականին սրվեցին հարաբերությունները Մարադոնայի և թիմի գլխավոր մարզիչ Սիլվիո Մարսոլինիի միջև. վերջինս խաղում առաջատար ֆուտբոլիստին չէր տալիս այն ազատությունը, որ նա ուներ «Արխենտինոսում»։ Ընդհանրապես, Մարսոլինին խիստ պահանջկոտ էր այն ամենում, ինչ վերաբերում էր կարգապահությանն ու մարզումներին, որը դուր չէր գալիս Դիեգոյին։ Նրա կարծիքով, Մարսոլինին մտավախություն ուներ, որ ինքը կարող է դուրս գալ վերահսկողությունից։ Բացի այդ, խումբը տուժում էր երկրպագուների «12» կոչվող խմբավորումից, որը, 4 անընդմեջ անհաջող խաղից հետո, զենքով ներխուժեց թիմի բազան` պահանջելով արդյունքների բարելավում։ [23]

Մարադոնան «Բոկայի» հետ հաղթեց «Մետրոպոլիտանո» մրցաշարը` «Ռեսինգի» հետ վերջին խաղն ավարտելով ոչ ոքի`1։1. գնդակը խփեց ինքը` Մարադոնան` իրացնելով 11 մետրանոցը։[9] «Ռիվեր Պլեյտի» հետ խաղից հետո վերջինս Դիեգոյին գաղտնի շահավետ պայմանագիր առաջարկեց, սակայն Մարադոնան մերժեց։ Նասիոնալ մրցաշարը «Բոկան» անհաջող անցկացրեց. թիմը 1/4 եզրափակչում զիջեց «Վելես Սարսֆիլդին», ընդ որում, այս թիմի հետ առաջին խաղում Մարադոնան հեռացվեց դաշտից, իսկ երկրորդին չմասնակցեց որակազրկման պատճառով։ «Վելեսի» հետ խաղը Արգենտինայի առաջնությունում վերջինն էր, որ Մարադոնան անցկացրեց «Բոկայի» կազմում։ Պարտությունը բացատրվում էր մեծ թվով ընկերական խաղերով, որ «Բոկան» ստիպված էր անցկացնել ֆինանսական բարդ կացության պատճառով։ Անհաջող խաղերից մեկից հետո հանդերձարան մտավ ակումբի տնօրենների խորհրդի անդամ Պաբլո Աբատանջելոն և ակնարկեց, որ ֆուտբոլիստներն իրենց հնարավորությունների չափով չեն խաղում։ Դրան ի պատասխան Մարադոնան «60 րոպե» հեռուստահաղորդման եթերից Աբատանջելոյին հիմար անվանեց։[9] Հավաքականի կազմում Դիեգոն մի քանի հաջող խաղ անցկացրեց Եվրոպայում և Հարավային Ամերիկայում, բայց շուտով, խաղերի խիստ հագեցած գրաֆիկի պատճառով բաց թողեց մի քանի պարապմունք, և Մենոտտին հեռացրեց նրան թիմից։ Մամուլում այս իրադարձության բացասական գնահատականից հետո ֆուտբոլիստն ու մարզիչը հաշտվեցին, սակայն բացի դաշտից ոչ մի տեղ այլևս չէին շփվում։ [3]

1982 թվականի ձմռանը Մարադոնան Վերանոյի մրցաշարում «Բոկիտայի» կողմից վերջին խաղերն անցկացրեց, քանի որ պետք է կենտրոնանար Իսպանիայում կայանալիք աշխարհի առաջնության վրա։ «Բոկա Խունիորսի» կազմում նրա վերջին խաղը կայացավ 1982 թվականի փետրվարի 6-ին` «Ռիվեր Պլեյտի» հետ, խաղն ավարտվեց «Բոկայի» պարտությամբ։[3] Ընդհանուր առմամբ, «Բոկայի» կազմում Մարադոնան խաղաց 40 խաղ` խփելով 28 գնդակ։

1982 թվականի Աշխարհի առաջնությունը[խմբագրել]

Արգենտինան աշխարհի առաջնությանը պատրաստվեց մոտ 4 ամիս։ Ողջ երկիրը, նախորդ մունդիալում հավաքականի հաղթանակով և 1979 թվականի պատանեկան հավաքականի հաջողություններով ոգեշնչված, թիմից պահանջում էր միայն հաղթանակ։[3] Արգենտինան առաջնությունն սկսեց հունիսի 13-ին` Բելգիայի հետ խաղով, որում արգենտինացիները պարտություն կրեցին 0։1 հաշվով։ Այդ խաղը Դիեգոյի համար առաջինն էր աշխարհի առաջնությունում։ Իրացնելով տուգանայինը` նա հարվածեց դարպասաձողին։[24] Երկրորդ` Հունգարիայի հետ խաղում, Արգենտինան հաղթեց 4։1 հաշվով. Մարադոնան լավագույնն էր դաշտում[24] և խփեց երկու գնդակ` 28-րդ և 57-րդ րոպեներին։ Երրորդ խաղը, այս անգամ Սալվադորի հետ, Արգենտինան ևս ավարտեց հաղթանակով` 2։0 հաշվով և երկրորդ տեղով դուրս եկավ երկրորդ փուլ։

Երկրորդ փուլը նույնպես խմբային պայքար էր. 12 թիմեր կազմել էին 4 խումբ, խմբերի հաղթողները դուրս էին գալիս կիսաեզրափակիչ, իսկ մնացած թիմերը լքում էին մրցաշարը։ Արգենտինան ընդգրկվեց 3-րդ խմբում` Իտալիայի և Բրազիլիայի հետ։ Խմբային երկրորդ մրցաշարի առաջին խաղում Արգենտինան հանդիպեց Իտալիայի հետ և պարտվեց 1։2 հաշվով։ Մարադոնայի դեմ գործում էր անձամբ Կլաուդիո Ջենտիլեն, ով բավականին հաջող իրագործում էր արգենտինացու «խնամակալությունը»` բացառությամբ մի դեպքի, երբ Մարադոնան հարվածեց դարպասաձողին:[25] Երկրորդ խաղում Արգենտինան պարտվեց Բրազիլիային` 1։3 հաշվով, իսկ Մարադոնան, ով «Ալբիսելեստայի» կազմում ամենաակտիվն էր,[25] 85-րդ րոպեին հեռացվեց դաշտից` Բատիստային հարվածելու պատճառով։[26] Այսպիսով, Արգենտինան չարդարացրեց մրցաշարից առաջ իր հետ կապված սպասումները։[27]

Անհաջող ելույթի պատճառներից մեկը պաշտպանների սևեռուն ուշադրությունն էր, որոնք կոշտ, իսկ երբեմն կոպիտ էին խաղում Դիեգոյի դեմ։ Հենց այդ պատճառով Մարադոնան հեռացվեց Բրազիլիայի հետ վերջին խաղից, երբ հարվածեց Բատիստային, ով իր դեմ խաղում խախտել էր կանոնները։[3] Դիեգոյի կարծիքով, թիմի անհաջող ելույթի պատճառը հավաքականի ոչ ճիշտ ֆիզիկական պատրաստվածությունն էր, որը չափազանց ինտենսիվ էր, և արդյունքում արգենտինացի ֆուտբոլիստները մրցաշարին ներկայացան արդեն շատ հոգնած։[9]

Aquote1.png Նրան այնպես էին խփում, որ ես վախեցա, որ կսպանեն: Իսպանիայում Մարադոնան արդեն աստղ էր, իսկ աստղի դեմ, սովորաբար, ավելի ուշադիր, կոշտ, իսկ երբեմն կոպիտ են խաղում: Երևի թե այն ժամանակ նա այդքան փորձ չուներ. նա առաջին անգամ էր ելույթ ունենում աշխարհի առաջնությունում և, իհարկե, չէր սպասում, որ իր դեմ այդքան չար կլինեն, նա հոգեպես պատրաստ չէր դրան: Նրա հետ հատկապես կոպիտ գտնվեցին իտալացիները, իսկ նրանց խաղացող Ջենտիլեն Մարադոնայի դեմ խաղում էր պարզապես գազանաբար:[3]
Ռինատ Դասաևը Մարադոնայի մասին 1982 թվականի աշխարհի առաջնությունում։
Aquote2.png


Կարիերան Եվրոպայում[խմբագրել]

Բարսելոնա[խմբագրել]

1982/1983 մրցաշար[խմբագրել]

Մարադոնայի մարզաշապիկը «Բարսելոնա ՖԱ»-ի ակումբային թանգարանում

1982 թվականին Մարադոնան տեղափոխվեց կատալոնական «Բարսելոնա», որն անձամբ Դիեգոյին վճարեց 3 մլն դոլար «մեկնադրամ» և 200 հազ. դոլար տարեկան` որպես աշխատավարձ. պայմանագիրը ստորագրվեց 6 տարի ժամկետով։[3] Տրանսֆերի չափը կազմում էր 1,2 մլրդ պեսետա[28] (8 մլն. դոլար (8 млн долларов[9]), ընդ որում, այդ գումարի 66%-ը գնաց «Արխենտինոս Խունիորսին», իսկ մնացածը` «Բոկա Խունիորսին»։[29] Այդ պահի դրությամբ դա ֆուտբոլի պատմության մեջ ամենաթանկ տրանսֆերն էր։

Կատալոնիան Մարադոնային դիմավորեց որպես ֆուտբոլի իսկական աստղի. բոլոր թերթերն առաջին էջերում տեղադրեցին Դիեգոյի ժամանման մասին ռեպորտաժը։[3] Նրա դեբյուտային խաղը կայացավ 1982 թվականի սեպտեմբերի 4-ին` «Վալենսիայի» հետ, որում «Բարսան» պարտվեց 1։2 հաշվով։[15] Առաջին իսկ խաղերից հետո ֆուտբոլիստն իսպանացիների իսկական կուռքը դարձավ, և հաճախ տեղացի մեկնաբանները, բնութագրելով խաղացողների անհատական հաջող գործողությունները, ասում էին. «խաղաց, ինչպես Մարադոնան»։[3] Նա Իսպանիայի առաջնությունում անցկացրեց 15 խաղ և խփեց 6 գնդակ։[3] Դեկտեմբերին նրա մոտ հեպատիտ հայտնաբերեցին։ Հիվանդության պատճառով Մարադոնան 3 ամիս մնաց առանց ֆուտբոլի։ Առանց Մարադոնայի «Բարսելոնան» անցկացրեց 14 խաղ առաջնությունում և Գավաթների գավաթի մի քանի խաղ, որտեղ «կապտանռնագույնները» դուրս մնացին 1/4 եզրափակչից։[30]

1983 թվականի մարտի 12-ին Մարադոնան կրկին դաշտ դուրս եկավ «Բետիսի» հետ խաղում։ Այս խաղում «Բարսելոնան» առաջին անգամ ղեկավարում էր նոր ավագ մարզիչ և Արգենտինայի հավաքականում Մարադոնայի նախկին խորհրդատու Սեսար Լուիս Մենոտին։ Նրա գալուստը Մարադոնան ողջունեց. բանն այն է, որ ակումբի նախկին մարզիչ Ուդո Լատեկը պարապմունքների ընթացքում աշխատում էր բացառապես դիմացկունությունն ամրապնդող մրցավազքային վարժությունների վրա, ինչը Մարադոնային բոլորովին դուր չէր գալիս։ Վերադառնալուց հետո, երկրորդ խաղի ընթացքում Դիեգոն երեք գնդակ խփեց «Լաս Պալմասի» դարպասը։ Շուտով, Մարադոնայի ապաքինվելուց և Մենոտիի նշանակումից հետո, «Բարսելոնան» շահեց Իսպանիայի գավաթը։ Եվրոպայում իր առաջին սեզոնի ընթացքում Մարադոնան ընդհանուր առմամբ անցկացրեց 35 խաղ և խփեց 23 գնդակ։ Առաջնությունում «Բարսան» գրավեց չորրորդ տեղը։[9] Նույն այդ սեզոնում Դիեգոն օգնեց իր ակումբին շահել իսպանական լիգայի գավաթը` «Մադրիդի Ռեալի» հետ երկու խաղերից յուրաքանչյուրում խփելով մեկական գնդակ, ընդ որում, Սանտիագո Բերնաբեուում խփած գնդակը բուռն ծափահարությունների արժանացավ նույնիսկ «Ռեալի» երկրպագուների կողմից[3], ովքեր գնահատեցին պահի գեղեցկությունը, երբ Մարադոնան, շրջանցելով երկու պաշտպաններին և դարպասապահին, մի պահ կանգ առավ, որի հետևանքով «Թագավորական ակումբի» պաշտպանը դիպավ դարպասաձողին, և միայն դրանից հետո Դիեգոն հարվածեց դարպասին։[15]

1983/1984 մրցաշար[խմբագրել]

1983-1984 սեզոնը Մարադոնան անհաջող մեկնարկեց։ 1983 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Իսպանիայի չեմպիոնատի 4-րդ մրցաշրջանում «Բարսելոնան» հանդիպեց «Ատլետիկ» ակումբի հետ։ Այդ խաղում, որը «Բարսան» հաղթեց 4։0 հաշվով, ֆուտբոլիստը ծանր վնասվածք ստացավ. «Ատլետիկի» խաղացող Անդոնի Գոյկոէչեան, որն ամբողջ խաղի ընթացքում անընդհատ հարվածում էր Դիեգոյի ոտքերին, 59-րդ րոպեին կոտրեց նրա կոճը և մի քանի ավելի մանր վնասվածք հասցրեց։ Այդ միջադեպի պատճառով դաշտում կռիվ սկսվեց` թիմերի բոլոր անդամների մասնակցությամբ[31]։ Մարադոնան վիրահատվեց Բարսելոնի կլինիկայում` բժիշկ Գոնսալես Անդրիոյի կողմից, որն ասաց, որ Դիեգոն կարող է դաշտ վերադառնալ միայն 6 ամիս հետո։ Այնուհետև Դիեգոն վերականգնողական շրջան անցավ մարզական բժիշկ Ռուբեն Դարիո Օլիվայի մոտ[9]։ Այս բժշկի բուժման կուրսի շնորհիվ 1984 թվականի հունվարի 8-ին «Սևիլիայի» հետ խաղում Մարադոնան դաշտ վերադարձավ և, երկու գոլային փոխանցում կատարելով, օգնեց իր թիմին հաղթել 3։1 հաշվով։ Չնայած հաջող վերադարձին, մի քանի անհետաքրքիր խաղից հետո հանդիսատեսը, որ հիշում էր մինչև վնասվածքը Դիեգոյի խաղը, սկսեց սուլել, որին ի պատասխան ֆուտբոլիստը բռունցք ցույց տվեց, ինչն, իհարկե, դուր չեկավ «կապտա-նռնագույնների»[3] ֆանատներին։ 1983-1984 սեզոնի ընթացքում Դիեգոն, ընդհանուր առմամբ, անցկացրեց 23 խաղ` խփելով 15 գնդակ, իսկ «Բարսելոնան» չեմպիոնատում միայն 3-րդ տեղը գրավեց։

«Բարսան» նաև Իսպանիայի գավաթի եզրափակիչ դուրս եկավ, որտեղ նրա հակառակորդն էր «Ատլետիկը»` Գոյկոէչեայի մասնակցությամբ, և պարտվեց 0:1 հաշվով: Խաղից անմիջապես հետո Մարադոնան բռունցքներով հարձակվեց «Ատլետիկի» խաղացող Սոլուի վրա, արդյունքում ծեծկռտուք սկսվեց` թիմերի գրեթե բոլոր խաղացողների մասնակցությամբ։ Խաղից հետո երկու ակումբների մի քանի խաղացողներ որակազրկվեցին. Մարադոնան, որպես հրահրողներից մեկը, որակազրկվեց 3 ամսով[3]։

Բացի Մարադոնայի ֆուտբոլային ելույթներից, մամուլում մեծ ուշադորւթյուն էր դարձվում նրա աշխատավարձին և ֆուտբոլից դուրս նրա վարքին։ Բացի այդ, թիմի նախագահ Խոսեպ Նունիեսը քննադատում էր իր խաղացողին` գիշերային ակումբներ հաճախակի այցելելու համար[32], ինչը բարկացնում էր Դիեգոյին։ Մի անգամ Նունիեսը նույնիսկ Դիեգոյի անձնագիրը վերցրեց[3], որպեսզի վերջինս չկարողանա գնալ Պաուլ Բրայթների հրաժեշտի խաղին։ Դիեգոյի անձնագիրը վերադարձրին միայն այն ժամանակ, երբ նա եկավ ակումբի գրասենյակ և, մեծ աղմուկ բարձրացնելով, կոտրեց Տերեսայի գավաթը։ Սակայն, միևնույն է, Բրայթների խաղին նրան այդպես էլ թույլ չտվեցին գնալ։ Այս բոլոր իրադարձությունների, վնասվածքների, հիվանդությունների և Նունիեսի հետ տարաձայնությունների արդյունքում Մարադոնան, քաղաքացիական կնոջ` Կլաուդիայի հետ խորհրդակցելով, որոշում ընդունեց լքել «Բարսելոնան»։ Դիեգոն պատրաստ էր անգամ հետ գնել ակումբի հետ իր պայմանագիրը։ Շուտով կատալոնյան թիմն առաջարկություն ստացավ Իտալիայից. «Նապոլի» թիմը պատրաստ էր գնել ֆուտբոլիստի տրանսֆերը[3]։

«Բարսելոնայում» ընդամենը երկու սեզոնի ընթացքում Մարադոնան անցկացրեց 58 խաղ` խփելով 38 գնդակ։ 1999 թվականին, «Բարսայի» 100-ամյակի կապակցությամբ, կատալոնյան հեռուստատեսությամբ հարցում անցկացվեց երկրպագուների շրջանում, ըստ որի Մարադոնան ակումբի պատմության մեջ երրորդ խաղացողն էր. նրանից առաջ էին միայն Լադիսլավ Կուբալան և Յոհան Կրոյֆը[33]։ Չնայած կապտա-նռնագույնների կազմում բավական լավ ելույթին, Մարադոնան ավելի ուշ հայտարարեց, որ իր` «Բարսելոնա» գնալը սխալ էր[34]։

Նապոլի[խմբագրել]

1984 թվականի հունիսի 29-ին նախկին ֆուտբոլիստ և «Նապոլի» ակումբի այն ժամանակվա մենեջեր Անտոնիա Յուլիանոն Մարադոնայի տեղափոխման հարցով բանակցություններ սկսեց «Բարսելոնայի» հետ։ Եվ արդեն հաջորդ օրը գործարքն իրականացավ. ակումբները պայմանավորվեցին 14 մլրդ լիր (մոտ 7,6 մլն դոլար) արժողությամբ տրանսֆերի շուրջ։ Այդ պահի դրությամբ դա խաղացողի տեղափոխության համար ակումբների միջև կայացած խոշորագույն գործարքն էր։ Պայմանագիրը կնքվեց մինչև 1989 թվականի հունիսը։ Անձամբ Մարադոնային վճարվեց 800 000։[3]

Երբ Մարադոնան առաջին անգամ ժամանեց Նեապոլ, նրան դիմավորեց երկրպագուների մի ստվար բազմություն։ Ակումբի երկրպագուները Մարադոնային ձեռքերի վրա բարձրացրին և այդպես հասցրին քաղաք։ Հուլիսի 5-ին կայացավ Մարադոնայի` որպես «Նապոլիի» խաղացողի պաշտոնական շնորհանդեսը։ Այն տեղի ունեցավ Սան-Պաոլո մարզադաշտում, որտեղ 70 000 հանդիսատես էր հավաքվել` տեսնելու համար նոր խաղացողին, որը, սպիտակ շապիկով և երկնագույն անդրավարտիքով («Նապոլիի» պաշտոնական գույները), սկզբում արտասանեց իր առաջին իտալերեն բառերը` «Բարի երեկո, Նեապոլի բնակիչներ, ես երջանիկ եմ` ձեզ հետ լինելու համար», իսկ հետո պատվո շրջան կատարեց` բոլոր տրիբունաներին նստած երկրպագուներին ողջունելով. «Դա անմոռանալի ընդունելություն էր և ինձ համար անմոռանալի օր: Ես կարծես կենսագրությանս նոր էջ էի բացում` միաժամանակ ինձ համար նոր աշխարհ հայտնագործելով»։»[3]

1984/1985[խմբագրել]

Մարադոնան «Նապոլիի» կազմում սկսեց իր առաջին խաղը սեպտեմբերի 16-ին` «Վերոնայի» հետ խաղում, որն ավարտվեց 1։3 հաշվով։»[3] Երկրորդ խաղում «Ազզուրրիի» կազմում Մարադոնան գրավեց «Սամպդորիա» ակումբի դարպասը և, գնդակը ձեռքն առնելով, համբուրեց այն, որն արդյունքում ավանդույթի վերածվեց. այս կերպ Մարադոնան տոնում էր իր բոլոր խփած գնդակները։ Նոյեմբերի 19-ին, «Ասկոլիի» հետ ընկերական խաղի 84-րդ րոպեին, երբ խաղի հաշիվը 1։1 էր, Մարադոնան ստացավ նեապոլիտանյան ակումբի կազմում իր առաջին կարմիր քարտը։ Նա հրեց «սևուսպիտակների» խաղացող Էնրիկո Նիկոլինիին, ով այդ դրվագից հետո, ձեռքերի ափերով դեմքը ծածկած, ընկավ խոտածածկույթին։ Արդյունքում երկու ֆուտբոլիստներն էլ հեռացվեցին դաշտից։ Ընդհանուր առմամբ, Մարադոնայի հետ առաջին սեզոնը «Նապոլին» անհաջող խաղաց. սեզոնի ընթացքում ակումբը նույնիսկ հայտնվեց A սերիայի վտանգավոր գոտում, սակայն մի քանի հաջող խաղից հետո նեապոլիտանական ակումբը շտկեց իրավիճակը և գրավեց 8-րդ տեղը։ Այդ սեզոնի ընթացքում Մարադոնան 14 անգամ գրավեց հակառակորդի դարպասը` դառնալով ամենաարդյունաբերը թիմում, ով ընդհանուր առմամբ խփել էր 34 գնդակ։ Սեզոնի վերջում Մարադոնան ասաց, որ դա Իտալիայում իր առաջին հաղթանակն էր։»[3].

1985/1986[խմբագրել]

1985-1986 սեզոնի մեկնարկից առաջ «Նապոլին» սկսեց իր դիրքերն ամրապնդել` նոր խաղացողներ ներգրավելով։ Ակումբ եկան դարպասապահ Գարելան, «Վերոնայի» կազմում Իտալիայի չեմպիոն դարձած հարձակվող Ջորդանոն և կիսապաշտպան Ռենիկը։ Վերջին երկուսը թիմում հայտնվեցին Մարադոնայի հանձնարարականով։[9] Մրցաշարում ակումբը գրավեց 3-րդ տեղը, ինչպես նաև, Մարադոնայի խփած միակ գնդակի շնորհիվ, սեփական դաշտում հաղթեց «Յուվենտուսին», որն այդ մրցաշարում պարտվեց ընդամենը երեք անգամ։ Նույն այդ տարում Մարադոնան խփեց իր ամենահայտնի գնդակներից մեկը` գրավելով «Վերոնայի»` նախորդ սեզոնի հաղթողի դարպասը.[3] գնդակը վեր նետելով` Մարադոնան կտրեց-անցավ 40 մետր տարածություն՝ անցնելով դարպասից հեռացած վերոնյան թիմի դարպասապահ Ջուլիանո Ջուլիանիին։[3]

1986 թվականի աշխարհի առաջնություն[խմբագրել]

Նախընտրական խաղեր[խմբագրել]

1982 թվականի աշխարհի առաջնությունից հետո Մարադոնան չէր խաղացել Արգենտինայի հավաքականի կազմում։ 1983 թվականին Արգենտինայի ազգային թիմը գլխավորեց Կարլոս Բիլարդոն։ Նրա առաջին քայլն եղավ Մարադոնային թիմի ավագ նշանակելը, ինչի կապակցությամբ նա անձամբ ժամանեց Իսպանիա. «Ազգային հավաքականի ավագ. այն, ինչի մասին ես միշտ երազել եմ: Ներկայացնել բոլոր արգենտինացի ֆուտբոլիստներին, այո, այո, բոլորին: Բոլոր հարցազրույցներում ես ասել եմ, որ ցանկանում եմ իմ կարիերան ավարտել Արգենտինայի հավաքականի ավագի դերում»։[9] Ի սկզբանե, արգենտինացիների նոր ավագ մարզիչը ցանկանում էր թիմ կազմել միայն երկրի առաջնության խաղացողներից, իսկ Դիեգոյին կանչել միայն եզրափակիչ խաղերին։ Սակայն շուտով փոխեց որոշումը և Մարադոնային հրավիրեց Պարագվայի հետ 1985 թվականի մայիսի 10-ի ընկերական խաղին, որն ավարտվեց ոչ ոքի` 1։1. այդ խաղում Դիեգոն խփեց արգենտինացիների միակ գնդակը։[3]

Աշխարհի առաջնության ընտրական փուլը բաղկացած էր խմբային մրցաշարից։ Արգենտինայի հետ նույն խմբում էին Վենեսուելան, Կոլումբիան և Պերուն։ Արգենտինացիներն սկսեցին Վենեսուելայի հետ խաղով` Սան Կրիստոբալում, ուր ժամանելուն պես վենեսուելացիներից մեկը վազեց Դիեգոյի մոտ և ոտքով խփեց նրա աջ ծնկին, ինչի պատճառով Մարադոնան ամբողջ գիշեր սառույցը ոտքին պառկած մնաց, իսկ առավոտյան դուրս եկավ խաղի և երկու գնդակ խփեց, իսկ նրա թիմը հաղթեց 3։2 հաշվով։[9] Դրան հետևեցին ևս երեք հաղթանակներ, որոնք ավարտվեցին Պերուի կողմից պարտությամբ` 0։1 հաշվով։ Նույն այդ Պերուի հետ վերջին խաղն Արգենտինան խաղաց ոչ ոքի` 2։2 և դուրս եկավ աշխարհի առաջնության եզրափակիչ։

Նախապատրաստություն[խմբագրել]

Արգենտինացիների` աշխարհի առաջնության նախապատրաստական խաղերն անհաջող ստացվեցին. հավաքականը ոչ ոքի խաղաց Մեքսիկայի հետ, 0։2 հաշվով պարտվեց Ֆրանսիային, 1։0 հաշվով հաղթեց «Գրասխոպերին», 7։2 հաշվով` Իսրայելին և զրոյական ոչ ոքի խաղաց «Ատլետիկո Խունիոր» ակումբի հետ։

Խաղերի այս շարքից հետո Բիլարդոն որոշեց արգենտինացիների խաղը «կառուցել» Մարադոնայի շուրջը։ Դա նրան դժվարությամբ տրվեց. Բիլարդոյին քննադատում էին բոլորը, նույնիսկ երկրի նախագահը, հիմնականում` արգենտինական ֆուտբոլի ավանդույթներից հրաժարվելու և վետերանների համար հավաքականի «դռները փակելու» համար։ Հասավ նրան, որ հարց բարձրացվեց Բիլարդոյին ազգային թիմի մարզչի պաշտոնից զրկելու վերաբերյալ։ Եվ միայն Մարադոնայի միջամտությունից հետո, ով ասել էր. «Եթե Բիլարդոն հեռանա, ես էլ կհեռանամ», որոշումը կասեցվեց։[9] Դիեգոյի շուրջ խաղը կառուցելու նպատակով Բիլարդոն անձամբ ժամանեց Իտալիա, որտեղ խաղում էր Մարադոնան. «Ես կարող էի Մարադոնային պաշտոնական հրավեր և մինչև Մեխիկո ինքնաթիռի տոմս ուղարկել փոստով, բայց այդ դեպքում կստանայի ինձ օտար` «իտալական» Մարադոնային, իսկ ինձ պետք էր իմ գաղափարով տարված, իմ թիմի խաղացող իսկական արգենտինացի»։[3] Մարադոնայի հետ անձնական զրույցի ժամանակ Բիլարդոն ասաց, որ դա կլինի նրա մրցարշավը, և Դիեգոյին առաջարկեց թիմի ավագի ժապավենը։ Նա ասաց Մարադոնային, որ նրա տեղը ոչ թե դաշտի կենտրոնն է, այլ` հարձակվողների թիկունքում, որտեղից նա կարող է ցանկացած ուղղությամբ գրոհ ձեռնարկել։ Բայց այս ամենը Բիլարդոն խոստացավ մի պայմանով. Մարադոնան հանուն ֆուտբոլի 30 օրով պետք է մոռանար ամեն ինչ, իր բոլոր հետաքրքրություններն ու սովորությունները։ Բիլարդոն նույնիսկ ստիպեց Մարադոնային երդվել, որ վերջինս չի խախտի ռեժիմը. «Ավելի վաղ՝ իմ ավագ դառնալուց առաջ, ինձ համար գլխավորը խաղում սեփական հնարավորությունները ցուցադրելն էր: Այժմ գլխավորը ամբողջ թիմի խաղն է»։[3] Ինքը` Բիլարդոն, միանգամայն վստահում էր Դիեգոյին. մասնավորապես, Դիեգոյի ցանկությամբ, ազգային հավաքականի կազմում չընդգրկեց վերջինիս հետ ընդհարված Ռամոն Դիասին։[24] Դիեգոն հերքեց Դիասի մեղադրանքները` ասելով, որ ինքն անձամբ խնդրել է Բիլարդոյին` Դիասին հավաքական վերցնել, սակայն մերժվել է։[9]

Հավաքականի շատ խաղացողներ, այդ թվում` Դանիել Պասարելան, 1978 թվականի աշխարհի միակ չեմպիոնը հավաքականի կազմում, ինչպես նաև` ֆուտբոլի ֆեդերացիայի մի շարք պաշտոնյաներ, դեմ էին թիմի ավագի պաշտոնը Մարադոնային հանձնելուն։ Ինքը` Պասարելան կարծում էր, որ թիմի ավագն ինքը պետք է լիներ։ Հասավ նրան, որ Դանիելը, ստամոքսի խանգարում ստանալով, խուսափում էր դեղ ընդունելուց` վախենալով, որ Մարադոնան դեղի հետ գաղտնի դոպինգ կտա։[35] «Ատլետիկո-Խունիորսի» հետ խաղից հետո Մարադոնան և Պասարելան ընդհարվեցին` փոխադարձ մեղադրանքներ հղելով։ Սակայն այն բանից հետո, երբ Դիեգոն պատմեց, որ Պասարելան հանդիպում է հավաքականի խաղացողներից մեկի կնոջ հետ, ամբողջ թիմը Մարադոնայի կողմն անցավ։ Պասարելան հեռացավ ազգային հավաքականի բանակից՝ չնայած պահպանեց հավաքականի` աշխարհի առաջնության հայտը։[9]

Մունդիալին նախապատրաստվելը Մարադոնան սկսեց Հռոմի մարզական ինստիտուտում, մարզիկների` բարձր լեռնային պայմաններին հարմարվելու հմուտ մասնագետ, պրոֆեսոր Անտոնիո դել Մոնտեի ղեկավարությամբ, ով Մարադոնայի հետ աշխատում էր Բիլարդոյի խնդրանքով։ 5 շաբաթվա ընթացքում, երկուշաբթի օրերին, Դիեգոն գնում էր Մոնտեի մոտ, թեստեր հանձնում, իսկ մնացած օրերին դիմացկունության մարզումներ էր անցկացնում։

Aquote1.png Ես աշխատում էի ոչ թե Մարադոնայի վրա, այլ Մարադոնայի հետ: Ավելին` այդ աշխատանքում փաստացի ներգրավված էր ողջ ֆակուլտետը: Իսկ Մարադոնան ոչ թե պասիվ, այլ ակտիվ հաճախորդ էր, աշխատանքային այդ գործընթացի շահագրգիռ կողմը, մարդ, ով ձգտում էր ինքն իր մասին որքան հնարավոր է շատ իմանալ: Նա շատ զգացմունքային, նրբազգաց և սրամիտ մարդ էր: Եվ ես կնշեի նաև նրա անսահման նվիրվածությունը սիրած գործին` ֆուտբոլին: Այն ժամանակ արդեն ինձ թվում էր, որ Մարադոնան միայնակ կարող է հաղթել բոլորին: Համառությունը, կամքի ուժը, համբերությունը կատարեցին իրենց գործը: Ես հավատացի այդ երիտասարդի ունակություններին: Ցածր ծանրության կենտրոնը և ամուր ոտքերը նրան ֆուտբոլի դաշտում դյուցազուն էին դարձնում: Մկանների ճկունությունն ու հզորությունը հաջողությամբ համադրվում են հրաշալի ռեակցիայի և աներևակայելի դիմացկունության հետ: Ֆիզիկական պլանում նրան կարելի է համեմատել Ապոլլոնի հետ: Բարոյական առումով նա խոյ է` մարդ, ով միշտ պատրաստ է հաղթանակի համար պայքարելու: Այդպիսի մարզիկը պետք է յուրաքանչյուր թիմի: Նրա փոքր ոտքերը հրաշալի մեխանիզմ են: Մարադոնան նման է հզոր շարժիչով և փոքր անիվներով ավտոմեքենայի: Այդպիսի ավտոմոբիլը բոլորից շուտ է արագություն հավաքում: Բնությունը նրան պարգևատրել է մկաններն արագ լարելու և թուլացնելու, շարժման ուղղությունն ակնթարթորեն փոխելու ունակությամբ: Մեքսիկայում՝ ֆուտբոլի դաշտում, մարզումների ժամանակ ես գործընկերներիս հետ ժամանակացույցով հետևում էի նրա բոլոր շարժումներին և երևում էր, որ նրա օրգանիզմն աշխատում է կատարյալ մեքենայի պես: Մրցաշարին մասնակցող և ոչ մի ֆուտբոլիստ, նույնիսկ բարձրությանը սովոր մեքսիկացիները, չեն կարողացել գերազանցել նրա վարպետությունն ու մարզավիճակը:[3] Aquote2.png


Նախապատրաստական փուլում Մարադոնան իր ողջ ժամանակը հատկացնում էր ֆուտբոլին, չէր հաճախում երեկույթների, նույնիսկ խուսափում էր ընկերների հետ հանդիպումներից։ Ռեժիմով արթնանում էր առավոտյան ժամը 8-ին և պառկում երեկոյան ժամը 10-ին, նաև կատարում էր ավագի ամենօրյա արարողությունը. քնելուց առաջ այցելում էր թիմի բոլոր խաղացողներին և բարի գիշեր մաղթում` համարելով, որ ավագը պետք է թիմի ոգին լինի։[3]

Եզրափակիչ մրցաշար[խմբագրել]

Անմիջապես եզրափակիչ խաղից առաջ Մարադոնան ասաց. «Այս առաջնությունն իմը կլինի»։[3] Առաջին խաղն Արգենտինայի հավաքականն անցկացնում էր Պուեբլա քաղաքում։ Սկզբում արգենտինացի ֆուտբոլիստներն ավելի շատ հանգստանում էին, քան մարզվում։ Նրանք այցելում էին տեղի թանգարանները, զբոսնում էին ուղտերով` աստիճանաբար բարձր լեռնային կլիմային վարժվելով։ Խաղը կայացավ հունիսի 2-ին. Արգենտինան բավականին հեշտությամբ հաղթեց Հարավային Կորեային` 3:1 հաշվով: Խաղից հետո Դիեգոն մեղադրեց ՖԻՖԱ-ին այն բանում, որ նրանք բավարար չափով հոգ չեն տանում տեխնիկապես լավ պատրաստված ֆուտբոլիստների մասին, և նաև նրանում, որ խաղերն սկսվում էին օրվա շոգ ժամին` ցերեկվա ժամը 12-ին։[9] Երկրորդ խաղում արգենտինացիների հակառակորդն էր աշխարհի չեմպիոն Իտալիան։ Խաղի հաշիվը բացեցին իտալացիները, բայց 34-րդ րոպեին Մարադոնան խփեց պատասխան գնդակը, որն ինքը` Դիեգոն, անվանեց իր կարիերայի ընթացքում խփած լավագույն գնդակներից մեկը։[9] Արդյունքում խաղն ավարտվեց ոչ ոքի` 1։1 հաշվով։ Երրորդ խաղում Արգենտինան 2։0 հաշվով հաղթեց Բուլղարիային (Մարադոնան գոլային փոխանցում կատարեց) և դուրս եկավ 1/8 եզրափակիչ։[9] 1/8 եզրափակչում Արգենտինան հանդիպեց Ուրուգվայի հետ. խաղը տեղի ունեցավ հունիսի 16-ին Պուեբլայում։ Այդ խաղում Արգենտինան հաղթեց 1։0 հաշվով` Պեդրո Պասկուլիի խփած գնդակի շնորհիվ։ Դա աշխարհի առաջնությունների եզրափակիչ փուլերում Ուրուգվայի դեմ տարած Արգենտինայի առաջին հաղթանակն էր։[9]

Խաղ Անգլիայի հետ[խմբագրել]

1/4 եզրափակչում Արգենտինան հանդիպեց Անգլիայի հետ։ Խաղն ուներ ոչ միայն սպորտային նշանակություն. աշխարհի առաջնությունից 4 տարի առաջ Արգենտինան և Մեծ Բրիտանիան պայքարում էին Ֆոլկլենդյան (Մալվինյան) կղզու համար, որի պատճառով տրիբունաների վրա և դրանցից դուրս տեղի ունեցան ընդհարումներ այդ իրադարձությունը հիշող երկրպագուների միջև։[36] Խաղը կայացավ հունիսի 22-ին Մեխիկոյի «Ացտեկ» մարզադաշտում։ 51-րդ րոպեին Մարադոնան բացեց խաղի հաշիվը։ Սթիվ Խոջն անհաջող փոխանցում կատարեց դեպի իր թիմի դարպասապահ Պիտեր Շիլտոնը, և Մարադոնան, որը հասակով 20 սմ-ով զիջում էր դարպասապահին, ձախ ձեռքով, անցնելով դարպասապահին, գնդակը դեպի դարպասն ուղարկեց։[37] Հանդիպման մրցավարը կանոնների խախտում չարձանագրեց։ Այդ գնդակը տրիբունաներում ծեծկռտուքի պատճառ դարձավ. անգլիացիները հարձակվեցին արգենտինացիների վրա։ Խաղից հետո Դիեգոն ասաց. «Ես գնդակին չկպա. դա Աստծո ձեռքն էր»։[38]

Իտալիայում, արդեն խաղի ավարտից հետո, Մարադոնայի այդ գնդակն անվանեցին «Պիոլայի թաթիկ»` 1939 թվականի մայիսի 13-ին անգլիացիների դարպասին Սիլվիո Պիոլայի խփած գնդակի պատճառով:[3] Այդ գնդակից հետո անգլիացիներն սկսեցին բառացիորեն «հետապնդել» Մարադոնային, մեծ եռանդ էին ցուցաբերում հատկապես կենտրոնական պաշտպաններ Թերի Բուտչերը և Թերի Ֆենվիկը։ Առաջին գնդակից մի քանի րոպե անց Մարադոնան խփեց երկրորդը` հաջորդաբար շրջանցելով անգլիացի 6 խաղացողների` Հարրի Սթիվենսին, Փիթեր Ռիդին, Ստիվ Խոջին, Թերի Բուտչերին, դարպասապահ Փիթեր Շիլտոնին և Թերի Ֆենվիկին։ Ավելի ուշ, 2002 թվականին, այդ գնդակն անվանեցին լավագույնն աշխարհի առաջնությունների պատմության մեջ։[39] Անգլիայի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Բոբի Ռոբսոնը խաղից հետո ասաց. «Դա ֆանտաստիկ գոլ էր»։ Ինքը` Մարադոնան ասաց. «Այդ գնդակն ինձ էլ դուր եկավ, բայց դա ընդամենը մեկ գնդակ էր. դրանով առաջնությունը չես նվաճի․․․»։ Խաղի վերջում անգլիացիները մեկ պատասխան գնդակ խփեցին, և խաղն ավարտվեց Արգենտինայի հաղթանակով` 2։1 հաշվով։ Այդ խաղի պատճառով Մարադոնային կնքեցին «Ֆուտբոլի Միքելանջելո» անունով։[3]

Aquote1.png Մեզ համար, մեր ներկայացրած երկրի համար, Անգլիայի հետ խաղը եզրափակիչ էր: Մենք պաշտպանում էինք ոչ միայն հավաքականի պատիվը, այլ նաև երկրի: Իհարկե, մինչև խաղը մենք ասում էինք, որ ֆուտբոլը ոչ մի կապ չունի Մալվինյան կղզիների պատերազմի հետ, բայց մենք ճանաչում էինք շատ տղաների, ովքեր զոհվել էին այնտեղ` գնդակահարված, ինչպես թռչուններ: Դա վրեժ էր: Ասես մենք հետ վերցրինք մի քանի կղզի: Խաղին նախորդած հարցազրույցներում մենք ասում էինք, որ ֆուտբոլն ու քաղաքականությունը չի կարելի իրար խառնել, բայց դա սուտ էր: Մենք չէինք կարող չմտածել այդ մասին: Մեզ համար հաղթանակն ավելին էր, քան ուղղակի շահումը, հաջորդ փուլ դուրս գալն ու Անգլիայի` առաջնությունից դուրս թռչելը: Մենք ինչ-որ չափով մեղադրում էինք անգլիացի ֆուտբոլիստներին այն ամենում, ինչ տեղի էր ունեցել, արգենտինացի ժողովրդի բոլոր տառապանքների համար: Այդ զգացումն ուժեղ էր մեզնից. մենք պաշտպանում էինք դրոշի գույները, զոհված տղաներին և ողջ մնացածներին: Կարծում եմ` հենց այդ պատճառով էլ իմ խփած գնդակն այքան կարևոր էր: Այսինքն, երկու գնդակներն էլ: Երկուսի մեջ էլ հմայք կար:[9] Aquote2.png


«Աստծո ձեռքը», «Ադամի արարումը» որմնանկարի հումորային ֆոտոմոնտաժը

Աշխարհի առաջնությունից մեկ տարի անց, 1987 թվականի օգոստոսի 8-ին, Մարադոնան աշխարհի հավաքականի կազմում հանդես եկավ անգլիական ֆուտբոլային լիգայի 100-ամյակին նվիրված խաղում։ Այդ խաղի համար Դիեգոն վաստակեց 100 000 ֆունտ ստերլինգ։ Խաղն անցնում էր Ուեմբլիում, և երբ գնդակը հասնում էր Մարադոնային, տրիբունաներում դժգոհության ալիք էր անցնում։ Խաղից հետո Մարադոնան ասաց. «Ես չեմ մեղադրում հանդիսատեսին: Այն, ինչ տեղի էր ունենում, մի շարք լրագրողների անբարեխիղճ աշխատանքի արդյունք էր․․․»։[3] Իսկ 20 տարի անց Դիեգոն ասաց. ««Աստծո ձեռքը» երբևէ գոյություն չի ունեցել։ Աստված իրոք այն ժամանակ օգնեց մեզ, բայց այդ գնդակը ես ձեռքով խփեցի»։[40] Այդ գնդակից 22 տարի անց Մարադոնան ներողություն խնդրեց իր արարքի համար. «Եթե ես կարողանայի վերադառնալ անցյալ և փոխել պատմության ընթացքը, ես դա կանեի: Այժմ ես կարող եմ միայն ներողություն խնդրել իմ արարքի համար: Ինչ եղել, եղել է. Արգենտինան դարձավ աշխարհի չեմպիոն, իսկ ես դարձա աշխարհի լավագույն ֆուտբոլիստ»։ [41]

Կիսաեզրափակիչ և եզրափակիչ[խմբագրել]

Կիսաեզրափակիչ խաղերից առաջ բոլոր թերթերը գրում էին, որ հաղթող կարող է լինել երկու հավաքականներից մեկը` կամ Արգենտինան` հայտնի իր Մարադոնայով, կամ աշխարհի չեմպիոն Ֆրանսիան, որտեղ փայլում էր Միշել Պլատինին: Կիսաեզրափակիչ խաղից առաջ Մարադոնան ասաց, թե հույս ունի, որ բելգիացիների պաշտպաններն իր դեմ կանոններով արգելված գործելաձև չեն կիրառի: Խաղն ավարտվեց 2:0 հաշվով, իսկ գնդակները խփեց հանդիպման լավագույն խաղացող ճանաչված Մարադոնան, ընդ որում, նա երկրորդ գնդակը խփեց` շրջանցելով Բելգիայի հավաքականի 4 խաղացողների։[42] Խաղի ավարտն ազդարարող սուլիչից անմիջապես հետո բելգիացիների դարպասապահ Ժան Մարի Պֆաֆն արագ վազեց մինչև դաշտի կենտրոն, որտեղ գտնվում եր Մարադոնան և շապիկը փոխանակեց նրա հետ։ Բելգիայի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Գի Տիսն ասաց. «Եթե Մարադոնան մեր թիմից խաղար, ապա մենք եզրափակիչ դուրս կգայինք: Բայց այդ մասին այժմ միայն երազել կարելի է»։[3]

Մարադոնան և Ռիկարդո Բոչինին

Աշխարհի առաջնության եզրափակիչը, ինչպես և Անգլիայի հետ խաղը, անցնում էր «Ացտեկա» մարզադաշտում, ծովի մակերևույթից 2350 մետր բարձրության վրա։ Գերմանացիների մարզիչ Ֆրանց Բեկենբաուերը Մարադոնայի անձնական «խնամակալությունը» հանձնարարեց Լոտար Մատեուսին, որը 21-րդ րոպեին արդեն 5 անգամ վայր էր գցել Դիեգոյին, իսկ 5-րդ խախտումից հետո, երբ Մատեուսը դեղին քարտ ստացավ, իրացված տուգանայինով խաղի հաշիվը բացվեց. գնդակը խփեց Բրաունը` Բատիստի փախանցումից։ Երկրորդ խաղակեսում արգենտինացիները խփեցին ևս մեկ գնդակ, սակայն գերմանացիներն իրենց մեջ ուժ գտան հաշիվը հավասարեցնելու, բայց հետո Մարադոնայի փոխանցումից խփեց Բուռուչագան։ Խաղն ավարտվեց 3։2 հաշվով, իսկ խաղից հետո կայացած ասուլիսի ժամանակ Մարադոնան ասաց, որ այդ հաղթանակը նվաճել են թիմի բոլոր 11 մասնակիցները, և որ ինքը, նույնիսկ 2։2 հաշվի ժամանակ համոզված էր իր թիմի հաղթանակի մեջ։[3] Եզրափակչից անմիջապես հետո արգենտինացիների երկրպագուները եկան Դիեգոյի մոր մոտ և նրա տունը ծաղկակոծ արեցին` ամբողջ գիշեր պատուհանների տակ տանգո պարելով և Մարադոնային ու նրա ընտանիքին գովեստի լոզունգներ ձոնելով։ Երբ Արգենտինայի հաղթանակի տոնակատարության ժամանակ Բիլարդոյին հարցրին` կարո՞ղ էր, արդյոք, Արգենտինան եզրափակիչ դուրս գալ առանց Մարադոնայի, նա պատասխանեց.

Aquote1.png Մարադոնան էքստրադասի ֆուտբոլիստ է, բայց նա անբաժանելի է կոլեկտիվից: Երկու տեսանկյունից Մարադոնան անկրկնելի է. աշխատասիրության և կարգապահության: Նա մշտապես օրինակ էր հանդիսանում իր թիմակիցների համար: Նա առաջինն էր սկսում մարզումները և վերջինն էր ավարտում: Դաշտում նա միշտ հանգիստ է և համբերատար: Իսկ ամենակարևորը, Արգենտինայի հավաքականի ավագը զարմանալիորեն թիմի ամենակարգապահ խաղացողը դուրս եկավ: Նա հրաշալի ընկեր է: Նրա հարաբերությունները թիմակիցների, մարզիչների, սպասարկող անձնակազմի հետ անթերի են: Մարադոնան ոչ միայն անհատական խաղի հանճար է: Դաշտում նրա պայծառ ելույթները չեն կարող մթագնել կոլեկտիվի փայլուն գործողությունները` հանուն թիմի: Ինչպես բոլոր մեծ վարպետները, Մարադոնան ունի խաղընկերոջը հասկանալու խիստ զարգացած զգացողություն, փոխանցման հրաշալի արվեստ: Այդ ամենով հանդերձ, նույնիսկ խաղի ամենալարված պահերին, երբ հոգնածությունից կամ հուզմունքից արգենտինացի որևէ խաղացողի մոտ խաղը չէր ստացվում, Մարադոնան ոչ մի անգամ և ոչ մի խոսքով կամ շարժումով ընկերներին ցույց չի տվել իր դժգոհությունը:[3] Aquote2.png


Մարադոնայի խաղընկերը հավաքականում` Խորխե Վալդանոն ասում էր. «Իսկ գիտե՞ք` ինչու մենք հաղթեցինք Մեքսիկայում։ Որովհետև մեր թիմում կար 20 նորմալ խաղացող և մեկ` աննորմալ։ Հենց այդ աննորմալն էլ շահեց մեզ համար առաջնությունը»։[43] Ինքը` Դիեգոն ավելի ուշ ասաց. «1986 թվականի աշխարհի առաջնությունից առաջ թիմի վիճակն աղետալի էր: Մենք պարտվում էինք ոչ այնքան ուժեղ թիմերի հետ ընկերական խաղերում: Բիլարդոն անում էր կարգադրություններ, որոնք ոչ ոք չէր հասկանում: Այդ կարգադրություններից հետո պետք է ինչ-որ մեկն էլ թարգմաներ նրա խոսքերը: Եթե չեք հավատում, հարցրեք Վալդանոյին: Նա դաշտ էր դուրս գալիս` չիմանալով, ինչ պետք է անի։ Նույնը վերաբերում է նաև Բուռուչագային։ Այնպես որ, եթե արգենտինացիները նվաճեցին աշխարհի առաջնության տիտղոսը, դա Բիլարդոյի արժանիքը չէ։ Ամեն ինչ արեցին խաղացողները, իսկ ես խաղում էի այնպես, ինչպես հարկ էի համարում խաղալ»։[44]

Վերադառնալով Բուենոս-Այրես, Դիեգոն հանդիպեց երկրի նախագահ Ռաուլ Ալֆոնսինի հետ։ Նրանք երկուսով դուրս եկան «Վարդագույն տան» պատշգամբ և ողջունեցին Մայիսյան հրապարակում հավաքված հազարավոր մարդկանց։ Իր խաղի շնորհիվ Մարադոնան «Ոսկե գնդակ» ստացավ` որպես աշխարհի առաջնության լավագույն խաղացող (1989 թվականին մրցանակը գողացան Դիեգոյի նեապոլյան բնակարանից[9][45])։ Նա լավագույնը դարձավ նաև գոլային փոխանցումների քանակով և «գոլ+փոխանցում» ցուցանիշով։[46]

1986/1987[խմբագրել]

Մարադոնան և Ջանի դի Մարսիոն

1986 թվականի ամռանը Մարադոնային ցանկանում էր գնել «Միլան» ակումբի նոր նախագահ Սիլվիո Բերլուսկոնին, ով առաջարկեց երկու անգամ ավելի աշխատավարձ, քան «Նապոլին» էր տալիս, նաև շքեղ ավտոմեքենա, բնակարան` Միլանի ամենահեղինակավոր թաղամասում և մասնաբաժին Բերլուսկոնի ընկերությունում,[9] սակայն Դիեգոն հրաժարվեց` վերակնքելով «Նապոլիի» հետ պայմանագիրը` տարեկան 5 մլն դոլար աշխատավարձով։[14] Բացի այդ, «Նապոլիի» նախագահից նա նվեր ստացավ Ֆեռարի F-40 ավտոմեքենա, որն այդ պահի դրությամբ միակն էր աշխարհում։[9] Այդ նույն ընթացքում «Ազուրիի» կազմը համալրեց նաև Իտալիայի հավաքականի կիսապաշտպան Ֆերնանդո դե Նապոլին։[47] 1986/1987 թվականների առաջնության առաջին փուլում Մարադոնայի խփած միակ գնդակի շնորհիվ «Նապոլին» հաղթեց «Բրեշիուին», բայց արդեն հաջորդ փուլում զիջեց «Ուդինեզեին»` թիմ, որը պայմանագրային խաղերի պատճառով մրցաշրջանի սկզբում կորցրել էր 9 միավոր:[3] Առաջնության 7-րդ փուլից առաջ «Նապոլին» գտնվում էր մրցաշարային աղյուսակի երկրորդ հորիզոնականում և խաղում էր «Ռոմայի» հետ` վերջինիս դաշտում։ Խաղի միակ գնդակը խփեց Մարադոնան` հարվածելով դարպասին 10 մետր հեռավորությունից, Ջորդանոյի փոխանցումից հետո։ Այդ հաղթանակից հետո, ինչպես նաև` «Յուվենտուսի» հետ ոչ ոքիի շնորհիվ (վերջինս միավորները կիսում էր «Ինտերի» հետ), նեապոլիտանյան ակումբը գրավեց առաջին տեղը A սերիայում. «Այդ հաղթանակը մեր ուսերից հանեց հոգեբանական բեռը: Մենք զգացինք, որ ի վիճակի ենք հաղթելու ցանկացած հակառակորդի»[3]։

Նոյեմբերի 11-ին «Նապոլին» Թուրինում հանդիպեց «Յուվենտուսի»` Իտալիայի չեմպիոնի և իր գլխավոր հետապնդողի հետ, և, խաղի ընթացքում պարտվելով, վերջում հաղթեց 3:1 հաշվով: Այդ խաղից հետո «ազուրիները» դարձան Իտալիայի առաջնության լիդեր։ Առաջին շրջանի նախավերջին խաղում «Նապոլին», դարպասապահ Գարելլայի սխալի պատճառով, 2։3 հաշվով պարտվեց «Ֆիորենտինային» (Մարադոնան խփեց իր թիմի երկրորդ գնդակը), սակայն հաջորդ խաղում հաղթեց «Ասկոլիին» և դարձավ A սերիայի ձմեռային չեմպիոն։ Սեզոնի մեջտեղում «ազուրիի» մոտ անկումային շրջան սկսվեց, որը համընկավ Մարադոնայի անհաջող շրջանի հետ. արգենտինացին 620 րոպեի ընթացքում (6 խաղ) և ոչ մի անգամ չկարողացավ գրավել մրցակցի դարպասը։ 22-րդ փուլում, «Ռոմայի» հետ խաղում, որն ավարտվեց ոչ ոքի, Մարադոնան թեթև վնասվածք ստացավ, որի պատճառով մի քանի օր չկարողացավ մարզվել։ 23-րդ փուլում նեապոլիտանյան ակումբը պարտվեց «Ինտերին» 0։1 հաշվով, իսկ Մարադոնան դարպասապահի հետ մեն-մենակ դիրքից չկարողացավ գրավել դարպասը։ Դրան հետևեցին «Էմպոլիի» հետ ոչ ոքին և ջախջախիչ պարտությունը «Վերոնայից», որի հետ խաղում Մարադոնան, վնասվածքի պատճառով, չկաչողացավ իրացնել 11 մետրանոց տուգանայինը։ Սակայն «Վերոնայի» հետ խաղից հետո Մարադոնան ասաց. «Հենց այս պահին, այս պարտությունից հետո, ես, ինչպես երբեք, վստահ եմ` չեմպիոն է դառնալու «Նապոլին»։ Յուրաքանչյուր թիմ առաջնության ընթացքում ունենում է վատագույն ելույթ։ Մենք այսօր անցանք այդ փորձությունը։ Բայց նման բան էլ երբեք չի կրկնվի։ Եվ հետո մենք ունենք երկու լրացուցիչ միավոր»։[3]

Սակայն երկրպագուները շարունակում էին դժգոհել։ Եզրափակչից 4 ժամ առաջ Դիեգոն հայտարարեց. «Վերջին շրջանում ես հասկացա, որ Նեապոլն այլևս ինձ չի սիրում: Դե ինչ, եթե սերը սպառվել է, ուրեմն, բաժանումն անխուսափելի է»։ Դրանից հետո նեապոլիտանյան հանդիսատեսը պառակտվեց. մի մասը պաշտպանում էր Դիեգոյին, մյուսը մեղադրում էր նրան «երեխայության» մեջ։ Ապրիլի 26-ին «Նապոլին» հաղթեց «Միլանին» (2։1). որոշիչ գնդակը խփեց Մարադոնան։ Այդ հաղթանակը փաստացի բացեց դռները նեապոլիտանյան ակումբի առաջ դեպի «սկուդետո», որն ակումբը շահեց երկու խաղից, «Ֆիորենտինայի» հետ ոչ ոքի խաղալուց հետո։ Սեզոնի վերջում Մարադոնան երկարացրեց «Ազուրիի» հետ պայմանագիրը ևս 5 տարով։[3]

1987/1988[խմբագրել]

Ամռանը «Նապոլին» արգենտինական «Ռոսարիո Սենտրալ» ակումբի հետ ընկերական խաղում, սեփական դաշտում, պարտվեց 0։1 հաշվով, իսկ Մարադոնան խաղի ավարտից 3 րոպե առաջ չկարողացավ իրացնել 11 մետրանոցը, ինչից հետո, մինչև խաղի ավարտն ազդարարող սուլիչի ձայնը, նեոպոլիտանյան հանդիսատեսն անդադար սուլում էր։ Խաղից հետո Մարադոնան ասաց.[3]

Aquote1.png Հանդիսատեսը ոչինչ չհասկացավ: Նա չի ցանկանում ըմբռնում կամ համբերություն ցուցաբերել: Երեկ չէ առաջին օրը ես ասացի. թիմը միայն սկսում է նախապատրաստական փուլը, և փորձնական խաղերի արդյունքները հատուկ նշանակություն չունեն: Հանդիսատեսի ռեակցիան ինձ համար ցավալի և հիասթափեցնող է: Ինչևիցե, 1989 թվականից հետո նրանց չի հաջողվի ինձ վրա սուլել, քանի որ հենց պայմանագրի ժամկետը լրանա, ես կհեռանամ այստեղից:[3] Aquote2.png


Սակայն մի քանի օր անց ֆուտբոլիստը նշեց, որ իր կարծիքը հապշտապ և իմպուլսիվ էր, իսկ սեզոնի առաջին պաշտոնական խաղի ժամանակ «Նապոլիի» տրիբունաներում մի հսկայական բաներ էր կախված` «Մարադոնա, մենք սիրում ենք քեզ: Դու մերն ես հավետ» մակագրությամբ։ Հենց այդ սեզոնների միջև ընկած հատվածում ակումբ եկավ նոր հարձակվող` բրազիլացի Կարեկան, և անմիջապես դաշտում Մարադոնայի հետ փոխըմբռնման հասավ։[3] Այս երկու խաղացողները, իտալացի Ջորդանոյի հետ, կազմեցին հարձակվողների հանրահայտ եռյակը` «MaGiCa» (Maradona, Giordano и Careca)։[14]

12 մրցաշրջանի ընթացքում ակումբը հավաքեց 21 միավոր` պարտվելով միայն «Պիզային», բայց 13-րդ մրցաշրջանում ակումբն ուղղակի ջախջախվեց իր գլխավոր հետապնդողի` «Միլանի» կողմից` 1։4 հաշվով։ Իսկ հաջորդ` Իտալիայի գավաթի խաղում, թիմը 2։3 հաշվով պարտվեց «Ֆիորենտինային»։ Հերթական խաղերում «ազուրիներն» սկսեցին հաղթանակներ տանել։ Առաջին 19 մրցաշրջանների ընթացքում «Նապոլին» հավաքեց 87 % միավոր։[9] Միայն 26-րդ մրցաշրջանում ակումբը պարտվեց «Յուվենտուսին», իսկ այնուհետև ոչ ոքի խաղաց «Վերոնայի» հետ։ Մայիսի 1-ին «Նապոլին» հանդիպեց «Միլանի» հետ, որից առաջ էր ընդամենը 1 միավորով, և պարտվեց 2։3 հաշվով, իսկ գնդակներից մեկը տուգանայինից իրացրեց Մարադոնան։ Իսկ հետո Դիեգոն վնասվածք ստացավ և չխաղաց վերջին խաղերում։ «Նապոլին» մրցաշրջանն ավարտեց 2-րդ հորիզոնականով։ Սակայն հենց իրեն` Դիեգոյին, ամենաքիչն էին մեղադրում. արգենտինացին դարձավ մրցաշրջանի լավագույն ռմբարկուն` 15 գնդակով։[3] Չնայած դրան, մամուլում մի շարք մեղադրանքներ հայտնվեցին, թե իբր նեապոլիտանյան ակումբը մի քանի խաղ «հանձնեց», այսպես կոչված, գրազները վերահսկող կառույցների ճնշման տակ,[9][14] սակայն դա, ի վերջո, չապացուցվեց։

1988/1989[խմբագրել]

1988/1989 սեզոնը Մարադոնայի համար այնքան էլ հաջող ընթացք չունեցավ. նա մի քանի խաղ բաց թողեց` ծնկի վնասվածքի և մեջքի ցավի պատճառով։ Առաջին անգամ նա դաշտ դուրս եկավ երրորդ մրցաշրջանում, և նրա հետ կազմով «Նապոլին» հաղթեց «Պեսկարուին» 8։2 հաշվով, իսկ ութ գնդակներից երկուսը խփեց հենց Դիեգոն։ Սակայն առանց նրա էլ ակումբը, որն արմատապես փոխել էր կազմը` համալրվելով այնպիսի խաղացողներով, ինչպիսիք էին Ալեմաոն, Ջուլիանո Ջուլիանին և Լուկա Ֆուզին, կրկին 2-րդ տեղը գրավեց` 11 միավորով զիջելով չեմպիոնին` Միլանի «Ինտերին»։ Մրցաշրջանում Մարադոնան միայն 9 գնդակ խփեց և 3 անգամ աչքի ընկավ ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի խաղարկման ժամանակ` ավելի շատ խաղընկերներին օգնելով, քան ինքնուրույն խաղով։[3] Նույն սեզոնի ընթացքում նեապոլիտանյան ակումբը դուրս եկավ Իտալիայի գավաթի եզրափակիչ փուլ, սակայն այստեղ 1։4 հաշվով պարտվեց «Սամպդորիին», իսկ Մարադոնան, 7 խփած գնդակով, դարձավ իր թիմի լավագույն ռմբարկուն այդ մրցաշրջանում։

Սեզոնի մեջտեղում Դիեգոյին առաջարկեց պայմանագիր կնքել Մարսելի «Օլիմպիկը», որի նախագահ Բեռնար Տապին Մարադոնային առաջարկեց երկու անգամ ավելի աշխատավարձ, քան նա ստանում էր «Նապոլիից», և վիլլա, որն ուներ 6000 քառակուսի մետր տարածքով զբոսայգի։ ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի եզրափակիչ խաղի նախօրեին «Նապոլիի» նախագահ Կորադո Ֆեռլիանոն համաձայնեց Դիեգոյին թույլ տալ Մարսել գնալ, եթե ակումբը հաղթի մրցաշրջանը։ Իսկ հաղթանակից հետո Ֆեռլիանոն մոտեցավ Մարադոնային և ասաց. «Դու չես վաճառվում. ես միայն ուզում էի մոտիվացնել քեզ»։ [9]

1989/1990[խմբագրել]

1989/1990 սեզոնին Բյանկիին «Նապոլիի» մարզչի պաշտոնում փոխարինեց Ալբերտո Բիգոն։ Մարադոնան վնասվածքի պատճառով սեզոնի սկզբում չկարողացավ խաղալ, և նրա տեղը զբաղեցրեց Ջանֆրանկո Ձոլան։ Առանց Դիեգոյի նեոպոլիտանական ակումբն առաջին երեք խաղերում վաստակեց միայն 1 միավոր։ Սակայն շուտով Դիեգոն ապաքինվեց և վերադարձավ թիմ` օգնելով իր ակումբին շահել երկրորդ սկուդետտոն` վերջին 5 տարիների ընթացքում։ Մարադոնան այդ առաջնության ընթացքում խփեց 16 գնդակ` դառնալով երրորդ դիպուկահարը` Մարկո վան Բաստենից և Ռոբերտո Բաջոյից հետո։ Հետագայում Ձոլան հիշում էր, որ եթե ինքը ժամանակին չշփվեր Մարադոնայի հետ, ապա, անկասկած, նման ֆուտբոլիստ չէր դառնա։ Պատանի Ջանֆրանկոյի համար Դիեգոն կատարում էր մեծ եղբոր դեր, ումից նա շատ բան սովորեց։[48]

Նույն սեզոնի ընթացքում ակումբը շահեց Իտալիայի սուպերգավաթը, որի եզրափակչում Մարադոնայի թիմը 5։1 հաշվով հաղթեց «Յուվենտուսին»։[49]

1990 թվականի աշխարհի առաջնություն[խմբագրել]

1986 թվականի աշխարհի հաղթական առաջնությունից հետո Արգենտինայի հավաքականը դադարեց բարձր արդյունքներ ցույց տալ։ 1987 թվականի Ամերիկայի գավաթի խաղերում թիմը գրավեց միայն 4-րդ տեղը` չնայած Մարադոնայի խաղին, ով, ուղեկցող մկանների տենդինիտով հանդես գալով,[9] խփեց ազգային թիմի 5 գնդակներից 3-ը` ներառյալ առաջնության առաջին` հունիսի 27-ին Պերուի հետ խաղի 47-րդ րոպեին խփած գնդակը։[50] Լավագույն ռմբարկուների շարքում Մարադոնան միայն 1 գնդակով զիջում էր Գավաթի գլխավոր դիպուկահար Առնոլդո Իգուարանին։ 1989 թվականին Արգենտինան գրավեց 3-րդ տեղը, իսկ ինքը` Մարադոնան, չափազանց հոգնած (սեզոնի ընթացքում նա մասնակցել էր ավելի քան 50 խաղի) և հետին կոնքի հետ խնդիրներով, չխփեց և ոչ մի գնդակ։[51] Մունդիալից մի քանի ամիս առաջ Մարադոնան նույնիսկ հայտարարեց, որ կհրաժարվի աշխարհի առաջնության մասնակցությունից, եթե չհասցնի լավ պատրաստվել։[3]

Եզրափակիչ մրցաշար[խմբագրել]

Մրցաշարից մի քանի օր առաջ Մարադոնայի աջ ոտքի եղունգը շերտազատվեց, ինչի պատճառով նա չէր կարողանում վազել և մարզվել։ Հունիսի 3-ին Հռոմի Դալ Մոնտե ինստիտուտում Մարադոնայի եղունգի վրա կարբոնային նրբաթելից պաշտպանիչ կեղև դրեցին։ Արդեն հաջորդ օրը Մարադոնան կարողացավ լիարժեք մարզվել։[9]

1990 թվականի աշխարհի առաջնության եզրափակիչ մրցաշարը Մարադոնայի համար սկսվեց հունիսի 8-ին` Սան-Սիրո մարզադաշտում, Կամերունի հետ խաղով, և առաջին խաղում Արգենտինան պարտվեց 0։1 հաշվով։ Մարադոնայի կարծիքով, պարտության պատճառն այն փաստն էր, որ Կլաուդիո Կանիջան հանդես չեկավ ազգային հավաքականի մեկնարկային կազմում, իսկ հավաքականի մյուս ընտրյալները «չխփողներ» էին։ Որպես պարտության մեկ այլ պատճառ Դիեգոն նշեց կամերունցիների կոպիտ խաղը, հատկապես` Բենջամին Մասինգի, ով խաղում էր կոնկրետ Մարադոնայի դեմ։[9] Երկրորդ խաղը, ԽՍՀՄ-ի հավաքականի հետ, տեղի ունեցավ Նեապոլում` Դիեգոյի ակումբի հայրենի քաղաքում: Արգենտինան հաղթեց 2:0 հաշվով, ընդ որում, Օլեգ Պրոտասովի հարվածից հետո Մարադոնան ձեռքով գնդակը դուրս հանեց դարպասագծից, բայց խաղի մրցավարը դա չնկատեց:[52] Երրորդ խաղում, որ նույնպես անցավ Նեապոլում, Արգենտինան ոչ ոքի` 1։1 խաղաց Ռումինիայի հետ (Դիեգոն գոլային փոխանցում կատարեց[9]) և խմբից դուրս եկավ երրորդ տեղով` շնորհիվ այն բանի, որ մյուս խմբերի երրորդ տեղեր գրաված թիմերից ավելի շատ միավոր էր հավաքել։ Ռումինիայի հետ խաղի ժամանակ Մարադոնան ցավոտ հարված ստացավ ձախ ոտքի կոճին, ինչի պատճառով մնացած խաղերը խաղաց ցավազրկող ներարկումներ ստանալով։

1/8 եզրափակչում Արգենտինան խաղում էր Բրազիլիայի հետ, որի կազմում խաղում էին «Նապոլիում» Դիեգոյի խաղընկերները` Կարեկան և Ալեմաոն։ Խաղի զգալի մասը բրազիլացիները խաղացին բացարձակ առավելությամբ, և միայն երջանիկ պատահականությամբ ու արգենտինացիների երկրորդ դարպասապահ Գոյկոեչեայի շնորհիվ նրանց դարպասը մնաց անձեռնմխելի (բազմիցս բրազիլացիների հարվածներից հետո գնդակը դիպչում էր դարպասաձողին),[9] իսկ 81-րդ րոպեին Մարադոնան կատարեց իր ֆիրմային անցումը. գտնվելով երեք հակառակորդի շրջափակման մեջ և շրջանցելով Բրազիլիայի հավաքականի մի քանի խաղացողի՝ Դիեգոն կարողացավ, ընկնելով և ոտքը պտտելով, հակառակորդի ոտքերի արանքով հստակ[53] փոխանցում կատարել Կլաուդիո Կանիջին, ով էլ, իր հերթին, խփեց հաղթական գնդակը։[54][55] 1/4 եզրափակիչ փուլում Արգենտինան հետխաղային 11 մետրանոցներով հաղթեց Հարավսլավիային, ընդ որում, Մարադոնան իր 11 մետրանոցը չկարողացավ իրացնել։[56]

Կիսաեզրափակչում արգենտինացիները հանդիպեցին մրցաշրջանի տերերի` իտալացիների հետ, որոնք մինչ այդ հաղթել էին մրցաշրջանի բոլոր խաղերում։ Խաղը կայացավ Նեապոլում։ Խաղի նախօրյակին Դիեգոն հարցազրույց տվեց, որտեղ ասաց. «Ինձ դուր չի գալիս, թե ինչպես են այժմ բոլորը կոչ անում նեապոլիտանցիներին իտալացի լինել և սատարել հավաքականին: Նեապոլը միշտ էլ կտրված է եղել բուն Իտալիայից: Այդ քաղաքը միշտ տառապել է անարդար ռասիզմից»։ Հարցազրույցից հետո «Նապոլիի» երկրպագուների գլխավորը` Ջենարո Մոնտուորին, ասաց. «Մենք կսատարենք Իտալիային` միաժամանակ հարգելով և ողջունելով Արգենտինային»։ Իսկ խաղի ժամանակ պաստառներ էին կախված` «Դիեգոն մեր սրտերում է, Իտալիան` մեր երգերում», «Մարադոնա, Նեապոլը սիրում է քեզ, բայց Իտալիան մեր հայրենիքն է» մակագրություններով։[9] Խաղն ավարտվեց ոչ ոքի` 1։1 հաշվով, իսկ հետխաղային 11 մետրանոցներով հաղթեցին արգենտինացիները։ Հաղթական 11 մետրանոցը խփեց Մարադոնան։[57] Խաղից հետո, թիմի բազավորման տեղում, ինչ-որ անծանոթ պոկել էր Արգենտինայի դրոշը, ինչն ուղղակի կատաղության հասցրեց Դիեգոյին։[9]

Եզրափակչում Արգենտինան 0։1 հաշվով պարտվեց ԳՖՀ-ի թիմին` գերմանացիների կողմից խփած անվիճելի 11 մետրանոցից հետո։[58] Այդ խաղում Մարադոնան հիշվեց նրանով, որ ստացավ մրցաշրջանի վերջին դեղին քարտը։[59] Եզրափակչում Մարադոնայի անհաջող խաղի պատճառ էր նշվում Լոտարա Մատեուսի խաղը, ով գործում էր անձամբ Մարադոնայի դեմ։[60] Խաղի ավարտից հետո Մարադոնան արտասվեց դաշտում։[61]

Խաղից հետո մրցանակաբաշխությունն ավարտվեց սկանդալով. Մարադոնան հրաժարվեց սեղմել ՖԻՖԱ-ի նախագահ բրազիլացի Ժոաո Ավելանժի ձեռքը` համարելով, որ վերջինս դիտավորյալ էր այնպես դասավորել, որ արգենտինացիները չհաղթեն։[58] Մունդիալի խաղի համար Դիեգոն «Բրոնզե գնդակ» ստացավ` որպես առաջնության երրորդ խաղացող։

Աշխարհի առաջնության ավարտից մի քանի ամիս անց, հոկտեմբերի 11-ին Մարադոնան հայտարարեց.

Aquote1.png Ես այլևս չեմ խաղա հավաքականի կազմում: Ես երկար եմ մտածել այդ մասին և կատարել եմ իմ ընտրությունը: Որոշումս ինձ համար ցավալի է, բայց ես թողնում եմ իմ սիրելի թիմի ավագի պաշտոնը, ստիպված եմ դա անել: Ինձ խաբել են, ինձ դուրս են թողել թիմից: Ժոաո Ավելանժին Արգենտինա այցի ժամանակ դիմավորեցին արքայավայել, ասես ոչինչ էլ չեր եղել: […] Այդ ամենին ի համալրում, Խուլիո Գրոնդոնան նամակ գրեց «Ռոմայի» նախագահ Վիոլային` շնորհակալություն հայտնելով մեր հանդեպ վերաբերմունքի և չգիտես էլ ինչի համար: Նշանակում է` ես, Ռուջերին, Խիուստին, Բրաունը, մենք բոլորս հիմարնե՞ր ենք: Նրանք նույնիսկ ուշադրություն չդարձրին` որքան վատ մեզ վերաբերվեցին Իտալիայում: Գրոնդոնան ՖԻՖԱ-ի նախագահն է, բայց մատը մատին չխփեց, երբ մեզնից եզրափակչում խլեցին հաղթանակը: Չնայած որոշումս ծանր է ինձ համար, չնայած նարան, որ հավաքականի ավագ լինելն ինձ շատ է դուր գալիս, ես հեռանում եմ:[9] Aquote2.png


1990/1991[խմբագրել]

1990 թվականի աշխարհի առաջնությունից հետո Մարադոնան աշխատանքից ազատեց իր գործակալին` Գիլիերմո Կոպոլուին, և նշանակեց նորին` Մարկոս Ֆրանկիին։ Ֆուտբոլային սեզոնն սկսվեց դրական տրամադրությամբ. «Նապոլին» շահեց Իտալիայի սուպերգավաթը։ Դրանից հետո Մարադոնան անցկացրեց ևս 24 խաղ, որոնց ընթացքում խփեց 10 գնդակ։ Չեմպիոնների լիգայում նեոպոլիտանական ակումբն անհաջող ելույթ ունեցավ` պարտվելով մոսկովյան «Սպարտակին», ընդ որում, վճռական խաղին Դիեգոն ժամանեց ոչ թե իր թիմի հետ, այլ` հաջորդ օրը` մասնավոր ինքնաթիռով։[62] 1991 թվականի մարտի 17-ին, Իտալիայի առաջնության 25-րդ մրցաշրջանում «Բարիի» հետ հաղթական (1։0) խաղից հետո, Մարադոնան ընտրվեց այն ֆուտբոլիստների շարքում, ովքեր պետք է դոպինգի թեստ անցնեին։ Ստուգման արդյունքում Դիեգոյի օրգանիզմում կոկաին հայտնաբերվեց։ Իտալիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիան 15 ամիս ժամկետով Մարադոնային որոկազրկելու որոշում կայացրեց։ Դատապաշտպանները փորձեցին վիճարկել որակազրկման որոշումը, սակայն բողոքարկման կոմիտեն որոշումն ուժի մեջ թողեց։ Մարտի 24-ին, որակազրկումից մի քանի օր առաջ, Մարադոնան «Նապոլիի» կազմում իր վերջին խաղն անցկացրեց. ակումբը պարտվեց «Սամպդորիին» 1։4 հաշվով. նեապոլիտանցիների միակ գնդակը խփեց Մարադոնան` 11 մետրանոցից։[9]

Մարադոնայի կարծիքով, անալիզները կեղծվել էին Իտալիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահ Անտոնիո Մատարեզեի միջամտությամբ, որն այդ կերպ ցանկացել էր վրեժ լուծել իրենից` 1990 թվականի աշխարհի առաջնությունում Արգենտինայի հավաքականի կողմից Իտալիայի հավաքականի պարտության համար։ Ինքը` Մարադոնան պնդում էր, որ, չնայած թմրանյութեր օգտագործել է, բայց միշտ ինքնուրույն դոպինգ-թեստեր է անցկացրել, որպեսզի խաղերի նախօրեին իր օրգանիզմում ընդունված պրեպարատներից հետք անգամ չմնա։[9]

Ապրիլի 1-ին Մարադոնան Արգենտինա վերադառնալու որոշում կայացրեց` հայտարարելով, որ ցանկանում է իր ողջ ժամանակը տրամադրել ընտանիքին և որ հոգնել է ֆուտբոլից։[54] Ապրիլի 26-ին Դիեգոն, Կաբալյիտո շրջանի Ֆրանկլին փողոցում գտնվող իր տանը, երկու ընկերների հետ միասին ձերբակալվեց թմրանյութեր պահելու մեղադրանքով.[9][63] նրա մոտ հայտնաբերվել էր 36 գրամ կոկաին։[54] Հաջորդ օրը 20 000 գրավի դիմաց Մարադոնային ազատ արձակեցին։ Դատավարությունից առաջ դատավոր Ամելիա Բերաս դե Վիդալը Դիեգոյին հրահանգեց վերականգնողական կուրս անցնել։[63] Դիեգոյի կարծիքով, կալանավորման ողջ ընթացակարգը կազմակերպվել էր Արգենտինայի իշխանությունների կողմից։[9] 1991 թվականի սեպտեմբերին իր տան նկուղում հայտնաբերված կոկաինի համար Մարադոնան հեռակա կարգով 14 ամսվա պայմանական ազատազրկման դատապարտվեց Իտալիայում։[64]

Վերականգնողական գործընթացի ընթացքում, որը պետք է օգներ Դիեգոյին` ազատվել երկարատև կախվածությունից (առաջին անգամ նա թմրանյութ օգտագործել էր դեռ «Բարսելոնայում» խաղալու տարիներին[14][32]), Մարադոնան որոշում կայացրեց մասնակցել տարբեր բարեգործական խաղերի։ 1991 թվականի օգոստոսի 3-ին Դիեգոն մասնակցեց Ֆերնանդեսի հիվանդանոցի համար կազմակերպված խաղին։[9] Նա պետք է խաղար նաև հունվարի 11-ին իր իսկ կողքին մահացած ֆուտբոլիստ Խուան Խիլբերտո Ֆունեսի հիշատակին կայանալիք խաղում,[9] սակայն ապրիլի 15-ին ՖԻՖԱ-ն ֆաքս ուղարկեց ԱՖԱ-ի նախագահ Խուլիո Գրանդանին, որում հավանություն չէր տալիս խաղին Մարադոնայի մասնակցությանը` նշելով, որ նրա մասնակցության դեպքում մյուս խաղացողների նկատմամբ, գործող կանոնների համաձայն, կարող են որոշ սանկցիաներ կիրառվել։[9] Սակայն խաղին մասնակցող ֆուտբոլիստները դաշտում Դիեգոյի ներկայության մասին միաձայն դրական որոշում կայացրին, որի պատճառով խաղը դատելու հրավիրվեցին ԱՖԱ-ի անդամ չհանդիսացող մրցավարներ, իսկ կազմակերպությունն ինքը, այսպիսով, ինքնահեռացվեց խաղի կազմակերպումից։ ՖԻՖԱ-ի պահելաձևի վերաբերյալ Մարադոնան ասաց. «Բլատերիի, Ավելանժի և մյուս չինովնիկների մահից հետո ոչ ոք Արգենտինայում չի սգա նրանց մահը»։[9] 1992 թվականի փետրվարի 27-ին Մարադոնան մասնակցեց խաղին, որից գոյացած միջոցներն ամբողջությամբ տրամադրվեցին հաշմանդամ երեխաներին։ Պասադաս քաղաքում կայացած խաղից ստացված միջոցները տրամադրվեցին տեղի հիվանդանոցին։ Մարադոնան նաև մինի ֆուտբոլ խաղաց «Գիշերային ռիթմեր» հեռուստածրագրում։[9]

Սևիլյա[խմբագրել]

1992 թվականի հուլիսի 1-ին ավարտվեց Մարադոնայի 15-ամսյա որակազրկման ժամկետը։ «Նապոլին» ցանկանում էր կրկին տեսնել նրան իր կազմում, սակայն Մարադոնան մտադիր էր լքել Իտալիան և խաղալ մի ակումբում, որը մրցաշարերի ընթացքում իր առջև մեծ խնդիրներ չէր դնում։[65] Նա ասաց. «Իմ ժամանակը «Նապոլիում» միանշանակ սպառվեց, և հազիվ թե նեոպոլիտանցիներն ուրախ լինեն իմ վերադարձի համար»։ Իսկ Կլաուդիո Ռանիերիի` թիմի գլխավոր մարզչի պաշտոնը ստանձնելուց և այն բանից հետո, երբ վերջինս հայտարարեց, որ քանի դեռ ինքն է մարզում «Նապոլին», Մարադոնան նույնիսկ որպես զբոսաշրջիկ ոտք չի դնի Նեապոլ, Դիեգոն վերջնականապես որոշեց լքել թիմը։[9] Բանակցություններ սկսվեցին Մարադոնայի` «Սևիլյա» կամ Մարսելի «Օլիմպիկ» տեղափոխվելու շուրջ։[9][11] Արդյունքում որոշում կայացվեց իսպանական ակումբի օգտին, որն առաջինը 7,5 մլն դոլար առաջարկեց հարձակվողի համար։[14] Սեպտեմբերի 22-ին Մարադոնան դարձավ «Սևիլյայի» խաղացող։[9] Նա «Սևիլյա» տեղափոխվեց հիմնականում ակումբի գլխավոր մարզիչ Կառլոս Բիլարդոյի շնորհիվ, ով շատ էր ցանկանում Դիեգոյին տեսնել իր թիմում։ «Սևիլյայի» նախագահն ասաց. «Ես հասկանում էի, որ Մարադոնան այլևս այն չէ և լավ մարզավիճակում չի գտնվում, բայց հրավիրեցի նրան` հանուն երկրպագուների։ Եվ թող որ դա մեծ ծախսերի հետ էր կապված, բայց ես ինձ աշխարհի ամենաերջանիկ մարդն էի համարում։ Կատարվել էր իմ երազանքը. իմ թիմում խաղում էր Մարադոնան»։[66]

Թիմի կազմում ֆուտբոլիստը մեկնարկեց սեպտեմբերի 28-ին` «Բավարիայի» հետ ընկերական խաղում, որում Դիեգոն գոլային փոխանցում կատարեց, իսկ նրա ակումբը հաղթեց 3։1 հաշվով։[9] 1992 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Մարադոնան Իսպանիայի առաջնության 5-րդ մրցաշրջանում խաղաց առաջին պաշտոնական խաղը «սպիտակակարմիրների» թիմում` «Ատլետիկոյի» հետ, որի դեմ արգենտինացին, դրանից 8 տարի առաջ, խաղալով «Բարսելոնայի» կազմում, խաղացել էր Իսպանիայի առաջնության իր վերջին խաղը։ Խաղի ժամանակ Դիեգոն գոլային փոխանցում կատարեց, իսկ նրա թիմը հաղթեց 2։1 հաշվով։[9] «Սևիլյայի» կազմում խաղալու ընթացքում Դիեգոն տառապում էր ծնկի հին վնասվածքից, ուստի ստիպված էր մի քանի խաղ անցկացնել ցավազրկող ներարկումների ազդեցության տակ։[9]

«Ռեալ Բուրգոս» ակումբի հետ 1993 թվականի հունիսի 13-ի խաղի նախօրյակին Դիեգոյին մոտեցան ակումբի ղեկավարները և ասացին, որ ուզում են ազատել Բիլարդոյին և նրա փոխարեն նշանակել Մարադոնային` որպես խաղացող մարզչի, սակայն Դիեգոն հրաժարվեց` ասելով. «Ո՜չ, գժվե՞լ եք, ի՞նչ է: Ինձ Բիլարդոն է թիմ բերել, ես այստեղ եմ նրա շնորհիվ: Ես ինչ ասես` կարող եմ լինել, բայց ո՛չ դավաճան, պարոնա՛յք»։[9] Նա Բիլարդոյին պատմեց այդ զրույցի մասին։ «Բուրգոսի» հետ խաղի ընդմիջմանը Դիեգոն, խաղալով վնասվածքով, խնդրեց փոխարինել իրեն, սակայն Բիլարդոն ստիպեց շարունակել խաղը. թիմի բժիշկը 3 հակաբորբոքային սրսկում կատարեց։[9] 53-րդ րոպեին Բիլարդոն փոխարինեց Մարադոնային, որն արգենտինացու զայրույթն առաջացրեց. նա հասարակայնորեն անպատվեց մարզչին, իսկ հետո ավերեց թիմի հանդերձարանը։ Հաջորդ օրը Բիլարդոն եկավ Մարադոնայի մոտ, ով երկու օր շարունակ լալիս էր, և ասաց, որ վերջինս չպետք է այդպես վարվեր, ինչից հետո վիճաբանություն սկսվեց, որն ավարտվեց նրանով, որ Բիլարդոն հրեց Մարադոնային, որն էլ մեկ հարվածով ցած գլորեց մարզչին։ Մի քանի օր անց Դիեգոն եկավ Բիլարդոյի մոտ, և մարզիչը ներողություն խնդրեց։ Չնայած դրան, «Սևիլյայի» ղեկավարությունը Մարադոնային թիմից հեռացնելու որոշում կայացրեց։ Դիեգոյի կարծիքով, Բիլարդոն դրանում մասնակցություն էր ունեցել։[9] «Բուրգուսի» հետ խաղը Մարադոնայի համար վերջինն էր «Սևիլյայի» սպիտակակարմիր շապիկով։ Անդալուսցիների թիմում Մարադոնան, ընդհանուր առմամբ, խաղաց 29 խաղ և խփեց 7 գնդակ։ Մարադոնայի թիմն առաջնությունն ավարտեց 7-րդ հորիզոնականով։

Կարիերայի վերջին տարիներ[խմբագրել]

Նյուելս Օլդ Բոյզ[խմբագրել]

1993 թվականին Մարադոնան վերադարձավ արգենտինական ֆուտբոլ` սեպտեմբերի 9-ին պայմանագիր ստորագրելով «Նյուելս Օլդ Բոյզ» ակումբի հետ:[15] Սկզբում նա ցանկանում էր վերադառնալ «Արխենտինոս Խունիորս», սակայն ակումբի երկրպագուների կողմից 50 հազար դոլար վճարելու պահանջից ու սպառնալիքից հետո որոշեց տեղափոխվել ավելի հանգիստ Ռոսարիո:[14] 1993 թվականի սեպտեմբերի 13-ին տեղի ունեցավ Մարադոնայի առաջին մարզումը «կարմրասևերի» կազմում. այդ իրադարձությանը հավաքվել էր ավելի քան 40 հազար մարդ: Հոկտեմբերի 10-ին ակումբի կազմում Դիեգոն մեկնարկեց «Ինդեպենդիենտե» թիմի հետ խաղով, որում Դիեգոյի թիմը պարտվեց 1:3 հաշվով, իսկ Դիեգոն խփեց իր թիմի միակ գնդակը` դարպասը գրավելով թաթի հարվածով:[9] 1993 թվականի դեկտեմբերի 2-ին «Ուրականի» հետ հանդիպման ժամանակ Մարադոնան ձախ ոտքի մկանների թեթև վնասվածք ստացավ, որի պատճառով երկու շաբաթով ազատվեց մարզումներից: Դիեգոյի բացակայության ընթացքում «Նյուելսի» մարզիչ Խորխե Ռաուլ Սոլարին, ով էլ հրավիրել էր Մարադոնային, ազատվեց աշխատանքից: Նրա փոխարեն նշանակվեց Խորխե Կաստելյին, ում հարաբերությունները Դիեգոյի հետ լավ չդասավորվեցին: Դրա պատճառը Սոլարիի հետ ֆուտբոլիստի պայմանավորվածություններն էին, որոնց Կաստելյին համաձայն չէր: Մարադոնայի վերջին խաղն ակումբի կազմում 1994 թվականի հունվարի 26-ի խաղն էր «Վասկո դա Գամայի» հետ: Փետրվարի 1-ին ակումբի հետ ֆուտբոլիստի պայմանագիրը խզվեց:[9] «Բորոտների» կազմում, ընդհանուր առմամբ, Դիեգոն անցկացրեց 5 պաշտոնական խաղ:

1994 թվականի փետրվարի 2-ին Մարադոնան գազային հրացանով հարձակվեց լրագրողների և ֆոտոլրագրողների վրա, ովքեր իր՝ Մորենոյի տան մոտ ռեպորտաժ էին պատրաստում։ Այդ արարքի համար նա դատապարտվեց 2 տարվա պայմանական ազատազրկման,[67] և ստիպված էր տուժած լրագրողներին փոխհատուցել բարոյական և ֆիզիկական վնասի համար։[68]

1994 թվականի աշխարհի առաջնություն[խմբագրել]

Ընտրական հանդիպումներ[խմբագրել]

Ֆուտբոլ վերադառնալուց հետո Մարադոնան Արգենտինայի հավաքականում անցկացրեց ընդամենը 2 խաղ: Գլխավոր մարզիչ Ալֆիո Բասիլեն չէր վստահում Դիեգոյին, ով 1994 թվականի աշխարհի առաջնության նախընտրական փուլում ոչ մի խաղ չէր անցկացրել, խաղացել էր միայն ընկերական խաղերում: Առանց նրա Արգենտինայի հավաքականն անհաջող էր հանդես գալիս: Կոլումբիայի հետ խաղում 0:5 հաշվով պարտվելուց հետո Բասիլեն, 1993 թվականի սեպտեմբերի 23-ին պաշտոնապես Մարադոնային խնդրեց վերադառնալ ազգային հավաքական, որը պատրաստվում էր Ավստրալիայի հետ ընտրական խաղերին: Մարադոնայի օգնությամբ, ով առաջին խաղում գոլային փոխանցում կատարեց,[9] Արգենտինան ընդհանուր հաշվով հաղթեց 2:1 և դուրս եկավ եզրափակիչ փուլ: Այդ երկու խաղերից 18 տարի անց Դիեգոն հայտարարեց, որ Արգենտինայի ֆուտբոլի ասոցիացիայի նախագահ Խուլիո Գրոնդոնայի հրամանով երկրորդ խաղի նախօրյակին հավաքականի անդամներին դոպինգ պարունակող հատուկ սուրճ էին տվել, որից հետո վերջիններս «ավելի շատ էին վազում», ավելին` Գրոնդոնան կարողացել էր այնպես անել, որ խաղից հետո դոպինգ-թեստ չէր անցկացվել:[69]

Նախապատրաստական խաղերի ընթացքում Մարադոնան կրկին տհաճ պատմության մեջ հայտնվեց. Ճապոնիան, ուր հավաքականը մեկնում էր ընկերական խաղի, մերժեց Դիեգոյի մուտքի վիզան` թմրանյութերի հետ կապված խնդրի պատճառով:[70] Ապրիլի 20-ին, Մարոկոյի հետ ընկերական խաղում Մարադոնան հավաքականի կողմից մեկ գնդակ խփեց` առաջինը 1990 թվականի մայիսի 21-ից հետո:[9]

Եզրափակիչ մրցաշար[խմբագրել]

Եզրափակիչ մրցաշարում Արգենտինայի հավաքականի վերջին խաղը կայացավ հունիսի 21-ին` Հունաստանի հետ: Այդ խաղում արգենտինացիները հաղթեցին 4:0 հաշվով, իսկ Մարադոնան, «պատ» խաղարկելով Ֆերնանդո Ռեդոնդոյի հետ,[71] խփեց աշխարհի առաջնությունում իր վերջին գնդակը: Խաղից հետո նա ասաց. «Այդ գնդակը նվիրում եմ այն թերահավատներին, ովքեր պնդում էին, որ ես էլ ոչնչի պիտանի չեմ: Կցանկանայի լսել, թե ի՞նչ են նրանք խոսում այսօր»:[72] Երկրորդ խաղն Արգենտինան կրկին հաղթեց, այս անգամ` Նիգերիային` 2:1 հաշվով, ընդ որում, որոշիչ գնդակն իրացվեց Մարադոնայի փոխանցումից հետո: Խաղից հետո Դիեգոն դոպինգի թեստ անցավ: Խմբում վերջին` Բուլղարիայի հետ խաղից առաջ Մարադոնային հայտնեցին, որ թեստը դրական արդյունք է տվել 5 նյութերի համար` էֆեդրինի, պսևդոէֆեդրինի, նորպսևդոէֆեդրինի և մեթիլէֆեդրինի:[73] Մարադոնան դարձյալ որակազրկվեց 15 ամսով:

Առանց Դիեգոյի Արգենտինան պարտվեց մնացած երկու խաղերում: Բուլղարիայի հետ խաղից հետո Ռեդոնդոն ասաց Մարադոնային. «Ես փնտրում էի քեզ, փնտրում էի դաշտում և չէի կարողանում գտնել․․․ Ես փնտրում էի քեզ ամբողջ խաղի ընթացքում»:[9] Դոպինգի առիթով Դիեգոն ասաց, որ այդ նյութերը եղել են գրիպի դեմ ընդունված հաբերի և քթի կաթիլների մեջ,[74] որոնք իր համար ԱՄՆ-ում գնել է իր անձնական բժիշկը` Դանիել Սերինին, և որ ինքն ինքնուրույն ոչ մի արգելված պրեպարատ չի ընդունել:[9] Որակազրկումից հետո Դիեգոն արտասանեց իր հանրահայտ արտահայտությունը. «Ոտքերս կտրեցին»:[75] Բոստոնում Նիգերիայի հետ խաղը Մարադոնայի համար վերջինն էր Արգենտինայի հավաքականի կազմում: Ազգային թիմի շապիկով Մարադոնան, ընդհանուր առմամբ, անցկացրեց 91 խաղ և խփեց 34 գնդակ:

Խաղեր (1994—1997)[խմբագրել]

Մարզչի կարիերա[խմբագրել]

Մարադոնան որակազրկվեց 15 ամսով, մինչև 1995 թվականի սեպտեմբերի 15-ը: Որակազրկումը տարածվում էր միայն ֆուտբոլային ելույթների վրա, ուստի Դիեգոն սկսեց փնտրել մի ակումբ, որտեղ կկարողանար դրսևորել իր վարչական ունակությունները: 1994 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Մարադոնան, Կառլոս Ֆրենի հետ միասին, նշանակվեց «Մանդիյու» ակումբի գլխավոր մարզիչ: Դիեգոյի ղեկավարությամբ մեկնարկային խաղում «Մենդիյուն» 1:2 հաշվով պարտվեց «Ռոսարիո Սենտրալ» ակումբին, ընդ որում ինքը` Դիեգոն, ակումբը ղեկավարում էր պատվավոր հյուրերի օթյակից, քանի որ այդ պահի դրությամբ չուներ մարզչի լիցենզիա:[9] Աշխատանքն սկսելուց երկու ամիս անց ակումբի տերերից մեկը` Օսվալդո Կրուսը, եկավ հանդերձարան և վիրավորեց խաղացողներին: Մարադոնան վռնդեց նրար` ասելով, որ միայն մարզիչները կարող են գտնվել հանդերձարանում: Կրուսը հարցրեց նրան. «Իսկ ո՞վ ես դու», որից հետո Դիեգոն ծեծեց Կրուսին և դեկտեմբերի 6-ին աշխատանքից ազատվելու դիմում ներկայացրեց:[9] Մարադոնայի հետ աշխատելու ընթացքում ակումբն անցկացրեց 12 հանդիպում, որոնցից հաղթեց մեկում, ոչ ոքի խաղաց 6-ը և պարտվեց 5-ում: Այդ ընթացքում ակումբի լավագույն արդյունքը ոչ ոքին էր «Ռիվեր Պլեյտի» հետ: «Մենդիյուից» ազատվելուց անմիջապես հետո Մարադոնան փոխարինեց իր ներկայացուցիչ Մարկոս Ֆրանկին Գիլյերմո Կոպոլուով, ում հետ արդեն աշխատել էր դրանից մի քանի տարի առաջ: 1995 թվականի հունվարի 6-ին Մարադոնան և Ֆրենը վարձվեցին Ավելյանեդայի «Ռասինգ» ակումբի կողմից: Այդ ակումբում Մարադոնան աշխատեց 4 ամիս, նրա օրոք «Ռասինգն» անցկացրեց 11 խաղ, որոնցից հաղթեց 2-ում, 6-ն ավարտեց ոչ ոքի հաշվով և պարտվեց 3-ում:[9]

Բոկա Խունիորս[խմբագրել]

Անհաջող մարզչական մեկնարկից հետո Մարադոնան ցանկություն հայտնեց աշխատելու որպես խաղացող մարզիչ «Բոկա Խունիորսում»: Բայց կար երկու խանգարող հանգամանք. առաջինը` ակումբի գլխավոր մարզիչն էր Սիլվիո Մարսոլինին, ում ակումբի ղեկավարությունը չէր ուզում ազատել, երկրորդը` «Բոկան» չէր կարող Մարադոնային վճարել այն աշխատավարձը, որին վերջինս սովորել էր իր ելույթների ընթացքում: Երկու խնդիրներն էլ լուծեց ինքը` Դիեգոն. նա հրաժարվեց թիմի մարզիչը դառնալու փորձերից և համաձայնեց, որպեսզի իր աշխատավարձը վճարեն «Բոկայի» մի քանի գործարար-երկրպագու` Էդուարդո Էռնեկյանի գլխավորությամբ:[14] Մարադոնան «Բոկան» գերադասեց բրազիլական «Սանտոսից», ուր նրան կանչում էր Պելեն` առաջարկելով խաղացող մարզչի պաշտոնը:[9] Ակումբը նաև ընդառաջ գնաց Դիեգոյի առաջարկին` գնելով Կլաուդիո Կանիջուին:[9] Պայմանագիր կնքելուց հետո Մարադոնան սկսեց ջանասիրաբար մարզվել, որպեսզի վերականգնի մարզավիճակը: Միաժամանակ նա նկարահանվեց փոքրիկ դերում` «El día que Maradona conoció a Gardel» ֆիլմում:[76] Իսկ 1995 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Մարադոնան Փարիզում կազմակերպեց «Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստների միջազգային ասոցիացիան»,[77] որի կազմում ընդգրկվեցին Էրիկ Կանտոնան, Ջորջ Վեան, Ջանլուկա Վիալին, Ջանֆրանկո Ձոլան, Լորան Բլանը, Թոմաս Բրոլին, Չիրո Ֆեռարան և Միշել Պրյուդոմը:[9]

Մարադոնայի պաշտոնական վերադարձը ֆուտբոլ տեղի ունեցավ սեպտեմբերի 30-ին Սեուլում, որտեղ «Բոկա Խունիորսը» հանդիպեց Հարավային Կորեայի հետ և հաղթեց 2:1 հաշվով:[9] Նույն շաբաթ Մարադոնան կոնֆերանս անցկացրեց Օքսֆորդի համալսարանում` ուսանողներին պատմելով իր կյանքի և պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստների նորաստեղծ ասոցիացիայի մասին:[78] 1995 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Մարադոնան խփեց որակազրկումից հետո իր առաջին գնդակը` իր թիմին հաղթանակ բերելով 1:0 հաշվով` իր նախկին թիմի` «Արխենտինոս Խունիորսի» հետ խաղում:[9] Առաջին Ապերտուրան Մարադոնայի վերադարձից հետո «Բոկան» անհաջող անցկացրեց. ակումբը գրավեց միայն 4-րդ տեղը, իսկ ինքը` Դիեգոն, 11 խաղում խփեց ընդամենը 3 գնդակ: Ընդ որում, խաղերի մի մասը նա բաց թողեց վնասվածքի պատճառով, իսկ Դիեգոյի բացակայության ընթացքում ակումբը հավաքեց միայն 1 միավոր` 12 հնարավորից: Միայն Մարադոնայի շարք վերադառնալուց հետո «Բոկիտան» սկսեց հաղթել:[79] Անհաջող ելույթների պատճառով փոխվեցին նաև ակումբի և՛ նախագահը, և՛ մարզիչը: Չնայած դրան` Մարադոնան ցանկություն հայտնեց Արգենտինայի հավաքական վերադառնալու, որից նա ավելի վաղ հրաժարվել էր, քանի որ «այդ մասին խնդրում է ժողովուրդը»:[80] Նրան այդ հարցում սատարեց նաև Արգենտինայի նախագահ Կառլոս Մենեմը:[81] 1996 թվականին թիմի ղեկավարությունը որոշում կայացրեց գլխավոր մարզիչ նշանակել Կառլոս Բիլարդոյին` հավաքականում Մարադոնայի նախկին մարզչին: Սկզբում Մարադոնան սպառնաց հեռանալ ակումբից, եթե այն գլխավորի Բիլարդոն, բայց հետո պաշտպանեց Բիլարդոյի թեկնածությունը:[9] Այդ նույն սեզոնին ակումբ եկավ նաև նոր նախագահ` Մաուրիսիո Մակրին, ում հետ Դիեգոն մի քանի ընդհարում ունեցավ` ներառյան ռադիոյով հասարակայնորեն վիճաբանելը:[9] Ապերտուրայում «Բոկա Խունիորսը» գրավեց 5-րդ տեղը, իսկ ընդհանուր աղյուսակում` 4-րդ հորիզոնականը:[82] Ինքը` Մարադոնան այդ սեզոնի ընթացքում բարձրակարգ խաղ չցուցադրեց. նա, խաղալով 13 խաղ, խփեց ընդամենը 2 գնդակ, իսկ «Ռասինգի» հետ խաղում չկարողացավ իրացնել 11 մետրանոց տուգանայինը` որը դարձավ նրա կողմից անընդմեջ չիրացված 5-րդ 11 մետրանոցը: Նա ասաց. «Ես ոչնչացած եմ, ուզում եմ մեռնել»:[83] Դրանից հետո Դիեգոն խաղաց ևս մեկ խաղ` «Էստուդիանտեսի» հետ, օգոստոսի 11-ին,[9] իսկ հետո ինքը հրաժարվեց ելույթ ունենալ ակումբի կազմում:[84] Նա 11 ամսվա ընթացքում դաշտ դուրս չեկավ:[9] Օգոստոսին, արդեն ելույթի ավարտից հետո, Մարադոնան դատարանի կողմից արդարացվեց այն մեղադրանքից հետո, թե իբր իր մեզի տարան փոխել էր Ալբերտո Վարգասի տարայի հետ, ում մոտ դոպինգ էր հայտնաբերվել:[85]

1996 թվականի ամռանը Գիլյերմո Կոպոլան հայտարարեց, որ ֆուտբոլիստը 20 միլիոն դոլար արժողությամբ պայմանագիր է կնքել մի ճապոնական ակումբի հետ,[86] սակայն գործարքը չիրականացվեց երկրի օրենսդրության պատճառով, որն արգելում էր թմրանյութերի պահպանման, օգտագործման և տեղափոխման մեջ մեղադրված ցանկացած անհատի մուտքը:[70][87]

Նույն տարում Մարադոնան Արգենտինայի իշխանության կողմից կազմակերպված «Արևի լույսն առանց թմրանյութերի» քարոզարշավի ակտիվ անդամ դարձավ. «Ես դա արեցի երեխաների համար: Թմրանյութերն ամենուր են, և ես չեմ ուզում, որ դրանք գրավեն նաև երեխաներին»:[88] 1996 թվականի օգոստոսին Մարադոնան մեկնեց Շվեյցարիա, Բելլելե կլինիկա, որտեղ ցանկանում էր բուժվել կոկաինային կախվածությունից. «Ես ցանկանում եմ լիովին մաքրվել այդ չարիքից: Ես պետք է անեմ դա հանուն իմ դուստրերի: Շվեյցարիայի հիվանդանոցը երաշխավորել է իմ ընկերը: Արգենտինայում բուժվելը թանկ է. բժիշկները միայն գումար են պահանջում և ոչ մի օգուտ չեն տալիս»:[89] Այնտեղ Դիեգոն անցկացրեց 10 օր:[90] Դրանից հետո Մարադոնան վերադարձավ հայրենիք, իսկ ճանապարհին մասնակցեց Կանադայում կայացած ցուցադրական խաղին:[91]

1996 թվականի աշնանը Մարադոնան ստեղծեց մի ֆոնդ, որը պետք է նյութապես աջակցեր «Բոկա Խունիորսին»:[92] Հոկտեմբերին Մարադոնայի տանը հայտնաբերվեց 500 գրամ կոկաին:[93] Դեկտեմբերին Դիեգոն ցանկություն հայտնեց փոխարինելու Կառլոս Բիլարդոյին: Դեկտեմբերի 29-ին նա մասնակցեց բարեգործական խաղի, որի հասույթը տրամադրվեց անդամալույծ ֆուտբոլիստ Պաբլո Ֆորլանին:[94] 1997 թվականի հունվարին Դիեգոն բանակցություններ սկսեց «Բարսելոնա» (Գուայակիլ) ակումբի հետ,[95] որտեղ պատրաստվում էր ստանձնել խաղացող մարզչի պաշտոնը:[96] Այդ նույն ամիս նա հայտարարեց, որ հնարավոր է հանդես գա ուրուգվայական «Պենյառոլի» կազմում:[97][98] Սակայն Մոնտեվիդեոյի ակումբը հրաժարվեց արգենտինացուն հրավիրելու մտքից:[99]

1997 թվականի փետրվարին Մարադոնան հասարակական սննդի օբյեկտների ցանց հիմնեց` «Maradona Sports Cafes»:[99] 1997 թվականի ապրիլի 7-ին, չիլիական Canal 13-ի «Viva el Lunes» հեռուստածրագրին մասնակցելու ընթացքում Դիեգոյի արյան ճնշումը խիստ բարձրացավ, որի պատճառով նրան հիվանդանոց տեղափոխեցին:[100]

1997 թվականի ապրիլի 22-ին Մարադոնան նոր պայմանագիր կնքեց «Բոկա Խունիորսի» հետ, չնայած դրանից մի քանի ամիս առաջ հրաժարվել էր պայմանագրի ժամկետը երկարացնելուց:[101] Մարզավիճակը վերականգնելու նպատակով Դիեգոն որպես անձնական մարզիչ վարձեց հայտնի թեթևատլետ Բեն Ջոնսոնին, ում վճարում էր օրական 1000 դոլար:[102] Հունիսի 9-ին Մարադոնան, երկարատև ընդմիջումից հետո, առաջին անգամ դաշտ դուրս եկավ` «Նյուելս Օլդ Բոյզ» ակումբի հետ ընկերական խաղում և մեկ գնդակ խփեց տուգանայինից:[9][103] Հուլիսի 13-ին Դիեգոն առաջին անգամ երկարատև դադարից հետո դաշտ դուր եկավ պաշտոնական խաղում, որում «Բոկան» հաղթեց «Ռասինգին» 3:2 հաշվով, իսկ Դիեգոն մասնակցեց իր թիմի բոլոր երեք գոլերին: Այդ խաղն սկսվեց 20 րոպե ուշացումով, քանի որ ֆոտոլրագրողները չէին ցանկանում հեռանալ դաշտից, որպեսզի լուսանկարեին Դիեգոյին:[104] Հուլիսին սկսվեց Արգենտինայի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստների գործադուլը, որը Դիեգոն ոչ միայն չպաշտպանեց, այլև «հիմարություն» անվանեց` ներողություն խնդրելով երկրի առաջնության բոլոր խաղացողների անունից:[105] Նույն սեզոնին Մարադոնան պնդեց, որպեսզի «Բոկան» գնի Մարտինա Պալերմոյին, ով արդյունքում դարձավ թիմի պատմության մեջ լավագույն ռմբարկուն:[9]

Օգոստոսի 24-ին «Բոկիտան» հաղթեց «Արխենտինոս Խունիորսին» 4:2 հաշվով, իսկ Դիեգոն իրականացրեց 11 մետրանոցը` խփելով իր 150-րդ գնդակը Արգենտինայի առաջնություններում:[106] Այդ խաղից հետո Մարադոնան դոպինգի համար մեզի անալիզ տվեց, որը դրական արդյունք ցույց տվեց մեթիլէկգոնինի և բենզոիլէկգոնինի` կոկաինի մետաբոլիտների մասով:[107][108][109] Նա որակազրկվեց մինչև կրկնակի անալիզը,[110] որը նույնպես դրական արդյունք ցույց տվեց:[111] Հունիսին Դիեգոն դիմեց ոստիկանություն` պնդելով, որ ինքը ոչինչ չի ընդունել, և իրեն թունավորել են:[112] Ավելի ուշ Դիեգոն երդվեց իր դուստրերի անունով, որ դոպինգ չի ընդունել:[113] Դատավոր Կլաուդիո Բոնադիոն հաստատեց, որ Մարադոնայի հասցեին նման սպառնալիքներ եղել են, և որոշեց Դիեգոյի դեմ սանկցիաներ չկիրառել,[114] ընդհուպ մինչև ԴՆԹ-ի ստուգումը, որն անալիզների դրական պատասխան էր տվել:[115] Միևնույն ժամանակ նա Մարադոնային հրահանգեց ամեն խաղից հետո դոպինգ-թեստ հանձնել:

Որակազրկման ժամկետը լրանալուց հետո, հենց առաջին խաղում Մարադոնան իրացրեց 11 մետրանոց տուգանայինը` գրավելով «Նյուելս Օլդ Բոյզի» դարպասը:[116] 1997 թվականի աշնանը, իր ծննդյան օրը, Մարադոնան հայտարարեց, որ վերջնականապես թողնում է ֆուտբոլը: ԴՆԹ-ի հետազոտությունն անավարտ մնաց` գենետիկ նյութի պակասի պատճառով, որը ԱՖԱ-ն ուղարկեց Primer Centro Argentino de Inmunogenética (Արգենտինայի առաջին իմունոգենետիկական կենտրոն):[117] Ստուգման անհնարինության պատճառով և քանի որ Դիեգոյի մոտ դա թմրանյութի հայտնաբերման առաջին դեպքը չէր, Բոնադիոն թույլ տվեց Մարադոնայի հանդեպ համապատասխան սանկցիաներ կիրառել,[118] չնայած այդ պահի դրությամբ Դիեգոն արդեն դադարեցրել էր մասնագիտական կարիերան:

Չնայած նրան, որ Մարադոնային թույլատրվել էր ելույթ ունենալ, նա, Լիբերտադորեսի սուպերգավաթի խաղի ժամանակ, «Կոլո-Կոլոյի» հետ խաղում ստացած վնասվածքի պատճառով մեկ ամիս չկարողացավ խաղալ: Նա կրկին դաշտ դուրս եկավ 1997 թվականի հոկտեմբերի 25-ին` «Բոկայի» սկզբունքային հակառակորդ «Ռիվեր Փլեյթի» հետ խաղում, որում Մարադոնայի թիմը հաղթեց 2:1 հաշվով: Այդ խաղում, առաջին խաղակեսից հետո Դիեգոյին, ով կրկին վնասվածք ստացավ, փոխարինեց Խուան Ռիկելմեն: Այդ խաղը պրոֆեսիոնալ մակարդակում վերջինը դարձավ Մարադոնայի համար:[9] Հոկտեմբերի 30-ին` իր ծննդյան օրը, Մարադոնան հայտարարեց կարիերայի ավարտի մասին:[119]

Խաղաոճ[խմբագրել]

Մարադոնան 2006 թվականի աշխարհի առաջնությունում

Մարադոնան օժտված էր արտակարգ տեխնիկայով, օգտվում էր տարբեր ոչ ֆուտբոլային հնարքներից` գնդակը վերվերելու, վրայով անցկացնելու, գլորելու, և այդ ամենը նա անում էր մեծ արագությամբ, ինչի շնորհիվ շրջանցում էր շատ հակառակորդների: Միաժամանակ Դիեգոն աչքի էր ընկնում շատ հստակ փոխանցումներով[120] և ձախ ոտքի արտակարգ հարվածով` թե՛ ընթացքից, թե՛ տուգանայինից, որը նա մարզել էր մանկուց:[3] Դրանով հանդերձ, Դիեգոն կարող էր խփել ցանկացած դիրքից և ցանկացած ճաշակի գնդակներ իրացնել:[121]

Մարադոնան դաշտի լավ տեսողական ընկալում ուներ, որի շնորհիվ նա կարողանում էր փոխանցումներ կատարել ակումբի և հավաքականի հարձակվողներին:[53] Նա առանձնանում էր պայքարելու ձգտումով. նույնիսկ գնդակը կորցնելու դեպքում նա «խնամակալում էր» հակառակորդին` մինչև գնդակը կրկին չանցներ իր թիմին:[122] Դիեգոն առանձնանում էր նաև դաշտում արտակարգ հաստատունությամբ և ոտքի լավ զարգացած մկաններով, որը նրան թույլ էր տալիս կանգնած մնալ անգամ ոտքերին հարվածներ ստանալուց հետո:[123] Դիեգոն տարբերվում էր նաև մարմնի կոորդինացվածությամբ:[4]

Մարադոնայի տեխնիկան նախատիպ դարձավ Ռոնալդինյոյի դրիբլինգի համար. վերջինս «պաշտում էր այն ամենը, ինչ անում էր Մարադոնան»:[124]

Արիգո Սակիի կարծիքով, Դիեգոյի շնորհիվ բոլոր այն թիմերը, որոնցում նա ելույթ էր ունեցել, սկսեցին շատ ավելի բարձր մակարդակի ֆուտբոլ ցուցադրել:[125]

Կյանք և գործունեություն (1998-2008)[խմբագրել]

1998 թվականի փետրվարին Մարադոնան ելույթ ունեցավ «Կարեկա» ակումբի հետ ցուցադրական խաղում, որը կազմակերպել էր «Նապոլիի» նրա նախկին խաղընկերը:[126] 1998 թվականի մարտին, արդեն ֆուտբոլային կարիերան ավարտելուց հետո, Մարադոնան առաջարկություն ստացավ պայմանագիր կնքելու «Նյուէլս Օլդ Բոյզ» ակումբի հետ, որի մարզիչն էր նրա ընկերը` Սերխիո Բատիստան:[127] Սակայն Դիեգոն հրաժարվեց` արտաամուսնական որդու հետ ունեցած ֆինանսական խնդիրների պատճառով:[128] Մարադոնային իր կազմում ցանկանում էր տեսնել նաև պարագվայական «Օլիմպիա» թիմը:[129] Խաղացողի կարիերայից վերջնականապես հրաժարվելով` Մարադոնան սկսեց զբաղվել այլ գործունեությամբ` աշխատելով որպես սպորտային մեկնաբան (մասնավորապես` մեկնաբանում էր Tele America ալիքով ընթացող 1998 թվականի աշխարհի առաջնության խաղերը),[130][131] «Բոկա Խունիորս» ակումբի հանձնաժողովի փոխնախագահ և սպորտային հաղորդումների փորձագետ: Նրա կյանքի այս շրջանը մթագնում էին առողջական խնդիրները, որոնք կապված էին թմրանյութերի օգտագործման հետ: Ինչևիցե, Դիեգոն ձգտում էր ազատվել թմրանյութերի կախվածությունից` այցելելով տարբեր կլինիկաներ Արգենտինայում և Կուբայում:

1998 թվականի ամռանը Մարադոնան բանակցություններ անցկացրեց անգլիական «Կրիստալ Պելես» ակումբի հետ` հավակնելով թիմի մարզչի պաշտոնին:[132] Նույն տարում նա բանակցություններ վարեց իսպանական «Բադախոս» ակումբի հետ:[133]

1999 թվականի փետրվարին Մարադոնան խոստացավ Դիեգո Լատոռային, որ կծեծի նրան, այն բանից հետո, երբ վերջինս անպարկեշտ ժեստ ցույց տվեց «Բոկա Խունիորսի» երկրպագուներին:[134] 1999 թվականի դեկտեմբերին Մարադոնան դարձավ Լիբիայի հավաքականի խորհրդատուն` հրաժարվելով թիմը միանձնյա ղեկավարելուց:[135] 2000 թվականի սեպտեմբերին Մարադոնան հրատարակեց «Yo soy el Diego» («Ես Դիեգոն եմ») գիրքը,[136] որում վերանայեց իր ողջ կենսագրությունն ու կարիերան, ինչպես նաև` խոստովանեց թմրանյութերից կախվածության աղբյուրների մասին:

Մարադոնան Showbol’а խաղի ժամանակ

2000 թվականի հունվարին Մարադոնան, ուրուգվայական Պունտե դել Էստե քաղաքում գտնվելու ընթացքում, որտեղ երեկույթի էր եկել ոմն թմրավաճառի հրավերով, տեղավորվեց Կանտեգրիլ առողջարանում:[4] Նա հիվանդանոց բերվեց հիպերտոնիկ կրիզով և սրտի առիթմիայով:[137][138] Նրա ներկայացուցիչը` Գիլյերմո Կոպոլան, հայտարարեց, որ դա կապված է եղել ոչ թե թմրանյութերի, այլ նյարդային գերլարվածության հետ: Սակայն նրա արյան և մեզի մեջ կոկաինի հետքեր հայտնաբերվեցին, որի պատճառով Դիեգոն կանգնեց ուրուգվայական արդարադատության առաջ:[139] Քանի որ անձամբ իր մոտ թմրանյութեր չէին հայտնաբերվել, մեղադրանք չներկայացվեց: Կլինիկայից դուրս գալուց հետո, հունվարի 18-ին, Դիեգոն մեկնեց Կուբա` տեղավորվելով Հավանայից 700 կմ հեռավորության վրա գտնվող Էլ Կինկե փակ կլինիկայում,[4] որտեղ բուժման և վերականգնողական կուրս անցավ:[140]

2001 թվականի նոյեմբերի 10-ին, երկար ընդմիջումից հետո առաջին անգամ Դիեգոն դաշտ դուրս եկավ Արգենտինայի և աշխարհի հավաքականների խաղում. վերջինիս կազմում խաղում էին Էնցո Ֆրանչեսկոլին, Էրիկ Կանտոնան, Դավոր Շուկերը, Խուան Ռոման Ռիկելմեն, Կարլոս Վալդերաման, Ռենե Իգիտան և այլոք: Այդ հանդիպումը հրաժեշտի խաղ դարձավ Դիեգոյի համար, ով առաջին խաղակեսը խաղաց իր երկրի հավաքականի, իսկ երկրորդ խաղակեսը` աշխարհի հավաքականի կազմում: Խաղն ավարտվեց Արգենտինայի օգտին` 6:3 հաշվով, իսկ Մարադոնան խփեց 2 գնդակ:[141] Խաղից հետո նա արտասանեց իր ամենահայտնի արտահայտություններից մեկը. Ես սխալվեցի և վճարեցի սխալիս համար: Սակայն գնդակը չի կարելի կեղտոտել»:[142] Դիեգոյի պատվին Արգենտինայի հավաքականի ռոտացիայից ընդմիշտ հանեցին 10 համարը:[143] Ավելի ուշ ՖԻՖԱ-ն փոխեց այդ որոշումը:[144] Այդ տարի Մարադոնան պայմանագիր կնքեց ֆուտբոլի վետերանների և արտիստների` Մոսկվայում կայանալիք ցուցադրական խաղին մասնակցելու համար, սակայն խախտեց պայմանագրի պայմանները և չներկայացավ խաղին:[145]

2002 թվականին Դիեգոն կրկին մեկնաբանում էր աշխարհի առաջնության խաղերը մեքսիկական Televisia և միջազգային Direct TV հեռուստաալիքներով:[145] Ճապոնիայի ղեկավարությունը հանեց Դիեգոյի մուտքի արգելքը:[146][147] 2002 թվականի ամռանը Դիեգոն դիսկ թողարկեց, որի գլխավոր հիթը կոչվում էր «Աստծո ձեռքը».[148] դիսկի իրացումից ստացված ողջ եկամուտը տրամադրվեց Պեդրո Էլիսալդեի ընչազուրկ երեխաների հիվանդանոցին:[4][149]

2004 թվականի ապրիլին Մարադոնային կրկին հիվանդանոց տեղափոխեցին` սրտի նոպա ախտորոշմամբ:[150] Սրտի հետ կապված խնդիրները խորացել էին` քաշի ավելացման[151] և թմրանյութերից կախվածության պատճառով, ուստի հիվանդանոցից դուրս գրելուց հետո, մայիսի 9-ին նրան տեղավորեցին կլինիկայում, որտեղ դեզինտոկսիկացիայի կուրս անցավ: Բուժվելով` Դիեգոն ասաց. «Հիշում եմ, մի ֆիլմում` «Երկինքը կսպասի», մարդը, մահանալով, հայտնվելով ինչ-որ թունելում, սկսում է բողոքել` համարելով, որ իր մահվան ժամը դեռ չի եկել: Ահա, այդպիսի թունելում ես էլ եմ եղել, և այնտեղ տեսել եմ «Ռիվեր Փլեյթի», «Սան Լորանսոյի», «Ռասինգի», «Ուռականի», «Ինդեպենդիենտեի»․․․ երկրպագուներին»:[152] 3 ամիս անց Մարադոնան դատարանի միջոցով Կուբա տեղափոխվելու թույլտվություն խնդրեց: Դա կապված էր այն բանի հետ, որ, դատարանի որոշման համաձայն, Դիեգոն չէր կարող առանց ընտանիքի համաձայնության հեռանալ հիվանդանոցից:[153] Բացի այդ, Մարադոնաների ընտանիքի փաստաբան Էլենա Բորտիրին, առաջնորդվելով Արգենտինայի քաղաքական օրենսգրքի 152-րդ հոդվածով, Դիեգոյին, թմրանյութերից կախվածության պատճառով, մասնակիորեն զրկեց իրավունակությունից. ըստ այդ հոդվածի, ընտանիքը պետք է դառնար թմրամոլությամբ տառապողի խնամակալը և հոգ տաներ նրա մասին:[154][155] Դիեգոն ստիպված էր դիմել երկրի նախագահին` Նեստոր Կիրշներին, որպեսզի վերջինս օգնի իրեն Կուբա մեկնել:[156] Քանի որ նրա խնդրանքը մերժվեց, Մարադոնան շարունակեց բուժման կուրսը հայրենիքում: 2004 թվականի դեկտեմբերին, ինքնաթիռից ուշանալով, Մարադոնան ընկերների հետ ավերեց Ռիո դե Ժանեյրոյի օդանավակայանի VIP սրահը:

Մարադոնան 2005 թվականին

Հիվանդանոցում երկար մնալու պատճառով Մարադոնան ավելորդ քաշ հավաքեց. 2005 թվականի փետրվարին նա կշռում էր 120 կգ:[157] Նույն տարվա մարտին Կարթագեն քաղաքում Մարադոնան վիրահատվեց. պահանգ դրվեց, որը պետք է փոքրացներ ստամոքսի անցանելիությունը և մարսողության գործընթացից հեռացներ բարակ աղու մի հատվածը:[158] Վիրահատության և խիստ դիետայի շնորհիվ Դիեգոն նիհարեց ավելի քան 50 կգ:[159]

2005 թվականի ամռանը Մարադոնային առաջարկեցին վարել 13-րդ ալիքի «Տասի գիշեր» թոք-շոուն: Դիեգոն հաղորդավարի դերում անցկացրեց օգոստոսի 15-ի առաջին եթերը:[160] Այդ հաղորդմանը Մարադոնան հրավիրեց Պելեին:[161] Հաղորդման ընթացքում ցուցադրվեց նաև մի քանի հարցազրույց` ներառյալ Կուբայի նախագահ Ֆիդել Կաստրոյի և շախմատի աշխարհի չեմպիոն Անատոլի Կարպովի հետ հարցազրույցները. վերջինս Դիեգոյի հետ «կենդանի շախմատ» խաղաց:[162] Նոյեմբերի 7-ին թողարկվեց վերջին հաղորդումը, որի հյուրը բռնցքամարտիկ Մայք Թայսոնն էր: Հեռուստահաղորդաշարը ստացավ Clarín Espectáculos 2005 մրցանակը` որպես «Լավագույն զվարճալի հաղորդաշար», Դիեգոն մրցանակ ստացավ` որպես «Տարվա մարդ»:[163] Բացի այդ, Մարադոնան մասնակցում էր իտալական RAI հեռուստաալիքի համար կազմակերպված պարային շոուին,[164] որից հրաժարվեց` իտալական արդարադատության հետ ունեցած վաղեմի խնդիրների և շաբաթական երկու անգամ Իտալիա մեկնելու անհրաժեշտության պատճառով:[165]

Մարադոնան Showbol’а խաղի ժամանակ

2005 թվականի հունիսի 22-ից մինչև 2006 թվականի օգոստոսի 26-ը Մարադոնան զբաղեցնում էր «Բոկա Խունիորս» ակումբի խորհրդի փոխնախագահի պաշտոնը:[166][167] Նրա գործողություններից մեկը եղավ թիմի գլխավոր մարզչի պաշտոնում Ալֆիո Բասիլեին առաջարկելը: Նա նաև խաղում էր «Բոկայի» վետերանների թիմում[168] և Showbol մինի-ֆուտբոլի տարատեսակը հանդիսացող Soccer Aid բարեգործական խաղերում:[169] 2006 թվականի ամռանը Մարադոնան կրկին, ինչպես և 4 տարի առաջ, աշխատում էր որպես հեռուստամեկնաբան` մեկնաբանելով աշխարհի առաջնության խաղերը Telefe հեռուստաալիքով:[170]

2007 թվականի մարտի 17-ին շատ արգենտինական լրատվամիջոցներ հայտարարեցին Մարադոնայի մահվան մասին, որն իբր ավտովթարի զոհ էր դարձել, սակայն լուրը չհաստատվեց:[171]

2007 թվականի մարտի 28-ին, ալկոհոլի չարաշահման հետևանքով, Մարադոնան հայտնվեց Գյուեմես կլինիկայում:[172][173] Նրա մոտ ախտորոշվեց օրգանիզմի սուր ինտոկսիկացիա:[174] Նա կլինիկայում մնաց մինչև ապրիլի 11-ը:[175][176] Մեկ այլ վարկածով, Դիեգոն բուժվում էր հեպատիտի դեմ, որն առաջ էր եկել ալկոհոլի օգտագործումից:[177] Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց երկու օր հետո Դիեգոյի մոտ հիվանդության ռեցիդիվ գրանցվեց, և նա, արյան խիստ ցածր ճնշումով[178] և որովայնի շրջանում սուր ցավերով, հոսպիտալացվեց Էսեյսա պրովինցիայի սուրբ Թերեզա դե Կալկուտայի հիվանդանոցում:[179] Ավելի ուշ նրան տեղափոխեցին Բուենոս Այրեսի դե լոս Արկոս առողջարան,[180] որտեղ նրա մոտ լյարդի ցիռոզ ախտորոշվեց: Այնտեղ Դիեգոն մնաց մինչև ապրիլի 21-ը, մինչև որ Ավրիլ հոգեբուժարանում բուժվելու որոշում կայացրեց:[181] Այս կլինիկայում երկու շաբաթ անցկացնելուց հետո, մայիսի 6-ին, նա դուրս գրվեց հիվանդանոցից:[182][183][184] Այդ ընթացքում, երբ Դիեգոն գտնվում էր Ավրիլում, լուրեր տարածվեցին նրա մահվան մասին:[185]

2008 թվականի սեպտեմբերին Մարադոնային առաջարկեցին Հարավային Ամերիկայում Միլանի «Ինտերի» ներկայացուցչի պաշտոնը,[186][187] սակայն մինչև պայմանագիր գործը չհասավ:[188]

Արգենտինայի հավաքականի մարզիչ[խմբագրել]

Մարադոնան Ռուսաստանի հավաքականի հետ խաղից հետո, օգոստոսի 12, 2009 թվական

Արգենտինայի հավաքականը գլխավորելու իր ցանկությունը Մարադոնան հայտնել է դեռ 1998 թվականին[189]: 2002 թվականին նա կրկնեց իր խնդրանքը` համաձայնելով աշխատել անգամ անվճար, սակայն նրան կրկին մերժեցին[190]:

2008 թվականի հոկտեմբերի 17-ին, այն բանից հետո, երբ Ալֆիո Բասիլեն անձնական պատճառներով[191] թոշակի անցավ[192], Մարադոնան նորից Արգենտինայի հավաքականը գլխավորելու ցանկություն հայտնեց[193]: Հոկտեմբերի 28-ին նա հանդիպեց Արգենտինայի ֆուտբոլի հավաքականի նախագահ Խուլիո Գրոնդոնայի հետ[194], և նրան առաջարկեցին գլխավորել ազգային հավաքականը[195]: Նոյեմբերի 4-ին Մարադոնան պաշտոնապես հավաքականի մարզիչը դարձավ[196]: Նրա օգնականներն էին Կառլոս Բիլարդոն, որը պաշտոնապես զբաղեցնում էր տեխնիկական տնօրենի պաշտոնը, Պեդրո Տրոլյոն, Սերխիո Բատիստան[197] և Ալեխանդրո Մանկուսոն, որոնք զբաղվում էին անմիջապես թիմի մարզումներով[198], ինչպես նաև` Ֆերնանդո Սենյորինին, որն անձամբ զբաղվել էր հավաքականի ֆիզիկական պատրաստությամբ 1986 և 1990 թվականների աշխարհի առաջնություններին[199]: Խաղի մարտավարությունը մշակում էին Մարադոնան և Էկտոր Էնրիկեն` Դիեգոյի խաղընկերը 1986 թվականի հավաքականում[200]: Ազգային հավաքականի մարզչի պաշտոնում Մարադոնայի առաջին որոշումն էր Խավիեր Մասկերանոյին թիմի ավագ նշանակելը[201]:

Մարադոնան Ռուսաստանի հավաքականի հետ խաղում, օգոստոսի 12, 2009 թվական

Ալֆիո Բասիլեի որդին` Ալֆիտոն, հայտարարեց, որ Դիեգոն դավադրություն է կազմակերպել իր հոր դեմ, որպեսզի վերջինիս հեռացնի ազգային հավաքականի մարզչի պաշտոնից: Նրա խոսքերով, Մարադոնան հանդիպել է Արգենտինայի հավաքականի խաղացողների հետ` իր նշանակման դեպքում նրանց հավաքականում տեղ խոստանալով. «Այդպիսի հանդիպումներ տեղի էին ունենում հավաքականի գրեթե ամեն խաղից առաջ: Այդ պարոնը հանդիպում էր ազգային թիմի խաղացողների հետ և նրանց ասում, որ հենց ինքն է լինելու հաջորդ մարզիչը: Ուստի և նա դավադիր է հանդիսանում»[202]: Մարադոնան հերքեց բոլոր մեղադրանքները. «Ալֆիտոյի ասածները հեռու են իրականությունից: Դա իմ ոճը չէ: Հավաքականին ուղղված իմ գովեստն ու քննադատությունը միշտ եղել է հասարակայնորեն: Եվ ես միշտ ուզեցել եմ, որպեսզի հավաքանը լավ խաղա: Ես ճանաչում եմ Ալֆիտոյին. մենք հանդիպել ենք մի քանի անգամ: Եվ ես հասկանում եմ, որ նա այդ ամենն ասել է, քանի որ սաստիկ վշտացել է հոր` հավաքականի մարզչի տեղը կորցնելու փաստից: Իսկ այդ տեղը խիստ կարևոր է բոլորիս համար, բոլոր նրանց համար, ով սիրում է արգենտինական ֆուտբոլը: Բայց ես ոչ մի կերպ չեմ կարող ընդունել այն ամենն, ինչ նա ասում է: Նա հիասթափեցրեց ինձ, վշտացրեց ինձ: Եվ դա ցավալի է, շատ ցավալի է ինձ համար»[203]: Ազգային հավաքականի ավագը` Խավիեր Մասկերանոն ասել է, որ Բասիլեի դեմ ոչ մի դավադրության ականատես չի եղել[204]:

Մարադոնայի ղեկավարությամբ առաջին խաղն Արգենտինան անցկացրեց Շոտլանդիայի դեմ, նոյեմբերի 19-ին` հաղթելով 1:0 հաշվով[205]: 2009 թվականի փետրվարի 12-ին Արգենտինան խաղաց աշխարհի փոխչեմպիոն Ֆրանսիայի հետ և հաղթեց 2:0 հաշվով[206]: Մարտի 28-ին «Ալբիսելեստան» անցկացրեց Մարադոնայի ղեկավարությամ իր առաջին պաշտոնական խաղը, որում արգենտինացիները հաղթեցին Վենեսուելային 4:0 հաշվով[207]: Ապրիլի 1-ին Արգենտինան 1:6 խոշոր հաշվով անսպասելի պարտություն կրեց Բոլիվիայից: Խաղից հետո Դիեգոն ասաց. «Բոլիվիացիների խփած յուրաքանչյուր գնդակը մի փուշ է իմ սրտում: Մինչև խաղը երբեք չէի մտածի, որ այդպիսի պարտություն հնարավոր է»[208]: Հաջորդ մի քանի խաղերում թիմն այնքան էլ հաջող ելույթ չէր ունենում. Դիեգոն դա բացատրում էր մոտիվացիայի բացակայությամբ[209]: Այդ խաղերից հետո Մարադոնան ազգային հավաքականի կազմը փոխելու որոշում կայացրեց[210]:

Մարադոնան Արգենտինայի հավաքականի մարզչի աթոռին

2009 թվականի հունիսի 26-ին Դիեգոն հավաքականի հետ պայմանագիր կնքեց մինչև 2011 թվականը[211], մինչ այդ նա աշխատում էր անվճար, իսկ այդ պայմանագրի համաձայն պետք է ստանար ամսական 139 000 եվրո աշխատավարձ (այլ տվյալներով` 110 000 դոլար)[212]: Սեպտեմբերի 6-ին Արգենտինան 1:3 հաշվով զիջեց Բրազիլիային[213], իսկ այնուհետեև` Պարագվային[214]: Հոկտեմբերի 15-ին, Ուրուգվային հաղթելուց հետո, Արգենտինան դուրս եկավ աշխարհի առաջնության եզրափակիչ փուլ: Խաղից հետո Դիեգոն ասաց[215].

Aquote1.png Ես լավ հիշում եմ, որ եղել են այնպիսիները, ովքեր չեն հավատացել մեր թիմի հաղթանակին: Շատ են նրանք, ովքեր չեն վստահել մեզ: Ներողություն եմ խնդրում ներկա գտնվող կանանցից, բայց այդ չարակամները...(հայհոյանք): Սև եմ ես, թե սպիտակ, մոխրագույն չեմ լինի երբեք: (հայհոյանք)...ես դիմում եմ նրանց այնպես, ինչպես իրենք են ինձ դիմել[216]: Aquote2.png


Այս արտահայտության փաստի առթիվ ՖԻՖԱ-ի հանձնաժողովը հետաքննություն անցկացրեց[217], որի ավարտից հետո Դիեգոն որակազրկվեց 2 ամսով և տուգանվեց 25 հազար շվեյցարական ֆրանկով[218]: Իր խոսքերի պատճառով Դիեգոն բաց թողեց աշխարհի առաջնության եզրափակիչ փուլի վիճակահանության արարողությունը, քանի որ որակազրկումը տարածվում էր նաև ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական արարողությունների վրա[219]:

2010 թվականի մայիսին, ԱՄԷ-ի հավաքականի հետ ընկերական խաղը չեղյալ հայտարարելու համար, Մարադոնան քննադատեց Արգենտինայի ֆուտբոլի ասոցիացիային[220] և նրա նախագահ Խուլիո Գրոնդոնային: Այդ մեղադրանքին Գրոնդոնայի որդին` Ումբերտոն, պատասխանեց, որ հանուն հոր «պատրաստ է տրորել յուրաքանչյուրին»[221]:

Նվաճումները[խմբագրել]

Թիմային[խմբագրել]

Անձնական[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Maradona: I hold my hands up Wells, Tom; The Sun; Accessed 29-01-08
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 «Биография Диего Марадоны»։ maradona.cc։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9tqnb8s։ Վերցված է 2010-06-10։ 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 3,24 3,25 3,26 3,27 3,28 3,29 3,30 3,31 3,32 3,33 3,34 3,35 3,36 3,37 3,38 3,39 3,40 3,41 3,42 3,43 3,44 3,45 3,46 3,47 3,48 3,49 3,50 3,51 3,52 3,53 3,54 3,55 3,56 3,57 3,58 3,59 3,60 3,61 3,62 3,63 3,64 Выборнов Ю. В., Горанский И. В. Марадона, Марадона…. — Физкультура и спорт, 1989. — Т. 1. — 192 с. — (Звезды зарубежного спорта). — ISBN 5278001860
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Игорь Гольдес. (21 января 2003)։ «Великий и ужасный»։ журнал «Весь футбол»։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wpcfLs։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  5. «Потомок Марко Поло»։ Спорт-Экспресс։ 27 сентября 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9p266uZ։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  6. «Biography of Diego Armando Maradona»։ new-dimension-software.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9p4cOey։ Վերցված է 2010-05-21։ 
  7. 7,0 7,1 7,2 «Я — Диего»։ euro-football.ru։ 16 января 2001։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9p5kfHD։ Վերցված է 2010-06-10։ 
  8. «Двуличный гений: Диего Армандо Марадона»։ euro-football.ru։ 12 апреля 2006։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9trmZ6g։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 9,13 9,14 9,15 9,16 9,17 9,18 9,19 9,20 9,21 9,22 9,23 9,24 9,25 9,26 9,27 9,28 9,29 9,30 9,31 9,32 9,33 9,34 9,35 9,36 9,37 9,38 9,39 9,40 9,41 9,42 9,43 9,44 9,45 9,46 9,47 9,48 9,49 9,50 9,51 9,52 9,53 9,54 9,55 9,56 9,57 9,58 9,59 9,60 9,61 9,62 9,63 9,64 9,65 9,66 9,67 9,68 9,69 9,70 9,71 9,72 9,73 9,74 9,75 9,76 9,77 9,78 9,79 9,80 9,81 9,82 9,83 9,84 9,85 9,86 9,87 Марадона Д. А., перевод Юнгер М. Диего Армандо Марадона. О себе о футболе и не только = Yo soy el Diego. — Москва: АСТ и У-Фактория, 2010. — Т. 1. — С. 18-22, 24-25, 28, 32-35, 38, 40, 47-50, 53-58, 66-67, 69-71, 75-76, 80-84, 87-88, 99-100, 106-107, 111-112, 115-117, 119, 122, 126, 128, 130, 136, 139-142, 143-145, 147, 149, 157, 161, 165-166, 174-175, 177-178, 181, 186, 192, 194-195, 197-199, 202-203, 205, 208, 211-212, 217-220, 222-224, 233, 245-247, 250-252, 254, 256, 258-259, 261, 268, 271, 276-280. — 320 с. — 4000 экз. — ISBN 9785170592685
  10. 10,0 10,1 «Диего Армандо Марадона»։ view-sport.ru։ http://view-sport.ru/2008/05/28/diego-armando-maradona-diego-armando-maradona/։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  11. 11,0 11,1 «Диего Марадона. Биография игрока»։ soccerland.ru։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9p86WhK։ Վերցված է 2010-05-11։ 
  12. 12,0 12,1 «Официальный сайт Марадоны — Себольитас»։ diegomaradona.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2006-11-04-ին։ http://web.archive.org/20061104152650/www.diegomaradona.com/historia/cebollas/ceb76.html։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  13. «En el recuerdo»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121Tp7uq։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 14,6 14,7 Diego Armando Maradona. Yo soy el Diego. — Planeta, 2000. — Т. 1. — P. 20, 26, 47, 71, 79, 84, 93—96, 220, 221, 240, 250.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 Владимир Константинов. (12 августа 2003)։ «Golden Foot: Великий и Ужасный»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9u7gNPL։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  16. «IX Sudamericano Juvenil 1979 (Uruguay)»։ rsssf.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9p9TZVi։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  17. «Japan 1979: All hail Maradona»։ FIFA։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9pAFHeg։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  18. «FIFA World Youth Championship Japan 1979. Argentina — Soviet Union»։ FIFA։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9pC1o9a։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  19. «Copa America 1979»։ rsssf.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9tv19Mu։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  20. Emmanuel Castro Serna, Ricardo Ismael Gorosito, Osvaldo José Gorgazzi.։ «Argentina — List of Topscorers»։ rsssf.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9tvofJh։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  21. «Мировые футбольные дерби. Буэнос-Айрес / Аргентина: Бока Хуниорс vs Ривер Плейт»։ sports.ru։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9twaNiU։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  22. Julio Chiappetta.։ «25 años de romance»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121Ugvog։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  23. «Maradona por Maradona»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121VkzfY։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  24. 24,0 24,1 24,2 Игорь Гольдес. (7 мая 1998)։ «Сальвадор приехал на мундиаль ради одного гола»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9tyRWCG։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  25. 25,0 25,1 Игорь Гольдес. (7 мая 1998)։ «Марадона под дых бил точнее, чем по воротам»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9u1PNNQ։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  26. «Argentina — Brazil»։ FIFA։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9u40t3x։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  27. Hernán Buzzella. (30 августа 2006)։ «Argentina y Brasil, el clásico de los clásico»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121WowEF։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  28. Игорь Гольдес. (23 июня 1996)։ «Самые дорогие трансферы в истории Испании»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9u54eSA։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  29. «Los Andes — Efemérides 5 de septiembre»։ losandes.com։ 5 сентября 2005։ Արխիվացված օրիգինալից 2007-09-27-ին։ http://web.archive.org/20070927215208/www.losandes.com.ar/2005/0905/efemerides.htm։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  30. James M. Ross, Ambrosius Kutschera, Hubert Schmiedl. (9 января 2008)։ «European Competitions 1982—83»։ rsssf.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uADH7x։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  31. Алексей Третяк. (23 мая 2010)։ «Мясник из Бильбао»։ Чемпионат.ру։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uAz3Q1։ Վերցված է 2010-05-23։ 
  32. 32,0 32,1 Jimmy Burns. La mano de Dios. — El País — Aguilar, 1996. — Т. 1. — P. 139, 140.
  33. «Лучшим игроком «Барселоны» назван Кубала»։ Спорт-Экспресс։ 15 ноября 1999։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uDK43v։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  34. Глеб Косаковский. (12 января 2000)։ «Если Марадона не откажется от кокаина, его ждет скорая смерть»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uGE5Lv։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  35. Игорь Рабинер (30 июня 1998)։ «Пассарелла смог поступиться принципами»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uIzV89։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  36. «Cuando el fútbol visita el infierno»։ univision.com։ 24 марта 2005։ http://web.archive.org/web/20050328193044/http://www.univision.com/content/content.jhtml?cid=89676։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  37. «Соперники в 1/8 финала. Как это было раньше»։ Спорт-Экспресс։ 30 июня 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uLp42a։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  38. Raúl Piña.։ «Maradona, mediapunta titular en el 11 de oro»։ elmundo.es։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uOJpw5։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  39. «Diego Maradona goal voted the FIFA World Cup™ Goal of the Century»։ FIFA։ http://web.archive.org/web/20060620110323/http://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,39594,00.html?articleid=39594։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  40. Сергей Бутов. (28 января 2005)։ «Слова»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uPqUe5։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  41. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named etoday.ru
  42. Игорь Гольдес. (14 мая 1998)։ «История чемпионатов мира. «Немецкий комплекс» у трехцветных»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uTijsF։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  43. Леонид Трахтенберг. (31 октября 2005)։ «Без «ненормальных» футбол пресен»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uWGqzK։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  44. «Марадона: установок Билардо никто не понимал»։ Чемпионат.ру։ 5 ноября 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uYky4C։ Վերցված է 2010-11-5։ 
  45. ««Золотой мяч» Марадоны украла неаполитанская мафия»։ Чемпионат.ру։ 13 апреля 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121XvbGq։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  46. Игорь Гольдес. (14 мая 1998)։ «История чемпионатов мира. Чемпионат одного игрока»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uavJIP։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  47. Emanuele Orofino. (5 ноября 2003)։ «Фернандо Де Наполи, «Рэмбо»»։ pianetaazzurro.it։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9ue6nwM։ Վերցված է 2010-04-10։ 
  48. «Дзола: если бы не Марадона, я бы не стал таким футболистом»։ Чемпионат.ком։ 15 мая 2012։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-06-17-ին։ http://www.webcitation.org/68USS1xjF։ Վերցված է 2012-6-2։ 
  49. «За серебряной звездой»։ Чемпионат.ком։ 20 мая 2012։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-06-17-ին։ http://www.webcitation.org/68USUaHJ5։ Վերցված է 2012-5-20։ 
  50. «Copa America 1987»։ rsssf.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uf4Dyk։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  51. «Copa America 1989»։ rsssf.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9ufqxSk։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  52. «История чемпионатов мира. Карающая десница Марадоны»։ Спорт-Экспресс։ 21 мая 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9ugd9ab։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  53. 53,0 53,1 Антон Третяк. (4 июня 2009)։ «Как уходили их кумиры. Часть пятая»։ Чемпионат.ру։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9ujRRjr։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  54. 54,0 54,1 54,2 Авдеенко Сергей Марадонагейт. — журнал. — Физкультура и спорт, 1991. — Т. 9. — С. 14-16. — серия = с.
  55. «Brazil — Argentina»։ FIFA։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9umAHMZ։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  56. «Yugoslavia — Argentina»։ FIFA։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9un7gLX։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  57. «Italy — Argentina»։ FIFA։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uo27Wn։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  58. 58,0 58,1 Игорь Гольдес. (21 мая 1998)։ «Марадона отказался пожать руку Авеланжу»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9up3fu8։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  59. «Germany FR — Argentina»։ FIFA։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9urhV7i։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  60. «Беккенбауер: мне не следовало приставлять Маттеуса к Марадоне»։ Чемпионат.ру։ 5 мая 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uscvOJ։ Վերցված է 2010-05-5։ 
  61. «Представление с загадками народу понравилось»։ Спорт-Экспресс։ 18 декабря 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uulZ4N։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  62. Mimmo Carratelli. (6 марта 2005)։ «La favola di Maradona»։ napoli.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uxKnqU։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  63. 63,0 63,1 «Viaje al fondo de Maradona»։ elmundo.es։ 22 сентября 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-11-ին։ http://www.webcitation.org/60qvpXpJ3։ Վերցված է 2009-12-26։ 
  64. «Diego Maradona sale de otro round en la dura pelea contra la adicción y el fantasma de la muerte»։ perfil.com։ 29 марта 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9uzEzM4։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  65. «Maradona, el 'dios' de Argentina»։ elmundo.es։ 19 апреля 2004։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121ZgEVt։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  66. Максим Квятковский. (21 мая 1998)։ «Диктатор Пассарелла надеется на успех. «Суперзвездный» Марадона»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9v0fCyE։ Վերցված է 2010-04-12։ 
  67. «Quedó firme una condena a Diego»։ Clarin։ 4 октября 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121bOIO5։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  68. «Maradona, condenado»։ Clarin։ 23 февраля 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121cCD0r։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  69. 23 мая 2011։ «Марадона: в 1993 году аргентинцы принимали запрещённые препараты»։ Чемпионат.ру։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121d2vZq։ Վերցված է 2011-05-15։ 
  70. 70,0 70,1 «МВД Японии помнит о «Деле Марадоны»»։ Спорт-Экспресс։ 6 июля 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vZko9q։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  71. «Марадона: было бы грехом не включить Месси в заявку»։ Чемпионат.ру։ 22 июня 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9v3GqCX։ Վերցված է 2010-06-22։ 
  72. «История чемпионатов мира. Марадона воскрес только на неделю»։ Спорт-Экспресс։ 28 мая 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9v5L7Eb։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  73. «El caso de doping de mayor resonancia»։ lagaceta.com.ar։ 29 июня 2004։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9v84cSj։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  74. Павел Алёшин. (3 декабря 2003)։ «Допинг в футболе. Велика ли угроза? Проблема существует, и надо ее решать»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vAOf2y։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  75. «Se cortó las piernas solito»։ Clarin։ 2 августа 2006։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121hQmqH։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  76. «El día que Maradona conoció a Garde»։ imdb.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vCyzhm։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  77. «Марадона проведет благотворительный матч звезд в пользу Босмана — человека, который произвел революцию в футболе»։ Спорт-Экспресс։ 26 февраля 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vE4en6։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  78. «Maradona, doctor en Oxford»։ elmundo.es։ 8 ноября 1995։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121iekmV։ 
  79. «Пас из-за границы. 23.05.1996»։ Спорт-Экспресс։ 23 мая 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vGS3B2։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  80. «Марадона передумал»։ Спорт-Экспресс։ 12 июля 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vJ5X3Y։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  81. «Менем поддержал Марадону»։ Спорт-Экспресс։ 13 июля 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vLjKhp։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  82. «Argentina 1995/96»։ rsssf.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vOL01q։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  83. «Пас из-за границы 10.08.1996»։ Спорт-Экспресс։ 10 августа 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vP8hOO։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  84. «Марадона уходит из «Боки»?»։ Спорт-Экспресс։ 13 августа 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vRebSZ։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  85. ««Тюремный рок» Марадоны»։ Спорт-Экспресс։ 22 ноября 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vUSOgQ։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  86. «Марадона обошёлся японцам в 20 миллионов»։ Спорт-Экспресс։ 6 июля 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vXIrBz։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  87. «Марадона от Японии отказался»։ Спорт-Экспресс։ 9 июля 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vcM9iT։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  88. «Le doy mi palabra»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6121kYKJO։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  89. «Марадона лечится в Швейцарии»։ Спорт-Экспресс։ 15 августа 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vey1FV։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  90. «Марадону вылечили. Окончательно?»։ Спорт-Экспресс։ 27 августа 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vhRU1T։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  91. «Марадона сыграет с братом в Канаде…»։ Спорт-Экспресс։ 20 августа 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vjyfvh։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  92. «Клуб Марадоны рассчитывает на спонсоров»։ Спорт-Экспресс։ 22 октября 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vmemJP։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  93. «Марадону опять вызывают в суд»։ Спорт-Экспресс։ 24 октября 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vpRl4V։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  94. «Марадона готов сменить Билардо»։ Спорт-Экспресс։ 19 декабря 1996։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vs7IsM։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  95. «Марадона никак не определится»։ Спорт-Экспресс։ 28 января 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vuqf0Y։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  96. «Марадона утверждает, что Эквадор это серьезно»։ Спорт-Экспресс։ 30 января 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9vxP73a։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  97. «У Марадоны семь пятниц на неделе»։ Спорт-Экспресс։ 1 февраля 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9w01kJ1։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  98. «Марадона готов к контактам с «Пеньяролем»»։ Спорт-Экспресс։ 7 февраля 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9w2gAIl։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  99. 99,0 99,1 «Марадона создает систему общепита»։ Спорт-Экспресс։ 25 февраля 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9w5HrXc։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  100. «Maradona fue ingresado una hora en un hospital por hipertensión»։ elmundo.es։ 4 сентября 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124NeEbA։ 
  101. «Пас из-за границы. 26.02.1997»։ Спорт-Экспресс։ 26 февраля 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9w7slXN։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  102. «Дневник СЭ. 24 июня 1997 года. Вторник»։ Спорт-Экспресс։ 24 июня 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wAjzhb։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  103. «Пятое возвращение в футбол»։ Спорт-Экспресс։ 7 ноября 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wDJsFi։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  104. «Пас из-за границы. 15.07.1997»։ Спорт-Экспресс։ 15 июля 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wG7kMi։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  105. «Пас из-за границы. 29.07.1997»։ Спорт-Экспресс։ 29 июля 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wIw6vQ։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  106. «Чемпионат Аргентины. 1 тур»։ Спорт-Экспресс։ 27 августа 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wLXRh9։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  107. «Марадона третий раз попался на допинге»։ Спорт-Экспресс։ 30 августа 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wOCb3m։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  108. «Dio positivo el control antidoping a Diego Maradona»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-11-ին։ http://www.webcitation.org/60qvqSCql։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  109. «La historia secreta del regreso de Maradona»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-11-ին։ http://www.webcitation.org/60qvqmIBV։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  110. «Марадона пребывает в депрессии»։ Спорт-Экспресс։ 2 сентября 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wQqDGa։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  111. «La contraprueba confirmó el doping de Maradona»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124Oqtw9։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  112. «Менеджер Марадоны уверен, что того «отравили»»։ Спорт-Экспресс։ 3 сентября 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wTR3cP։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  113. «Марадона поклялся дочерьми»։ Спорт-Экспресс։ 10 сентября 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wWAkIK։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  114. «Марадоне в судебном порядке разрешили вернуться»։ Спорт-Экспресс։ 11 сентября 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wYapWE։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  115. «Un juez ordenó no innovar y Diego podrá jugar»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124RbDr5։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  116. «Пас из-за границы. 16.09.1997»։ Спорт-Экспресс։ 16 сентября 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wb5xlr։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  117. «El ADN que no fue»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124SraVN։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  118. «Deporte antidoping»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wdvI7c։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  119. «Марадона в шестой раз покидает футбол»։ Спорт-Экспресс։ 1 ноября 1997։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9weljnF։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  120. Юрий Олещук. (18 октября 2001)։ «Маленькие, но великие. Фокусник Марадона»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9whMsbu։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  121. «Диего Армандо Марадона»։ legends.org.ua։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wk8cXR։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  122. Александр Ермошин. (30 апреля 2007)։ «Та самая «десятка»»։ sportobzor.ru/։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wlemR5։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  123. Алексей Щукин. (21 ноября 2003)։ «145 Минут против Марадоны»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wn0uZu։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  124. «Дриблинг в гостиной»։ Спорт-Экспресс։ 22 марта 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wqrRjH։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  125. «Сакки: Марадона был причиной игры команды, а Месси является её следствием»։ Championat.com։ 22 ноября 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-01-22-ին։ http://www.webcitation.org/64t1DyS0q։ Վերցված է 2011-11-29։ 
  126. «Марадона снова на виду»։ Спорт-Экспресс։ 2 февраля 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wthyxA։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  127. «Марадона вновь возвращается…»։ Спорт-Экспресс։ 14 марта 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9ww8MNw։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  128. «Марадона не вернется»։ Спорт-Экспресс։ 23 марта 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9wypUis։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  129. «Парагвайцы интересуются Марадоной»։ Спорт-Экспресс։ 21 марта 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9x1Nq7Z։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  130. «Мама Марадоны ищет своего сына на полях Кубка мира»։ Спорт-Экспресс։ 29 июня 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9x47xJY։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  131. «Иногда кажется, что настоящий футбол не на полях Франции, а в рекламных роликах Nike»։ Спорт-Экспресс։ 3 июля 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5w9x6lPu3։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  132. «Марадона ведет переговоры с английским клубом и ставит на сборную Аргентины»։ Спорт-Экспресс։ 2 июля 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA1ngvN0։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  133. «Марадона — тренер «Бадахоса»?»։ Спорт-Экспресс։ 30 июля 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA1qhqaf։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  134. «Марадона обещал избить бывшего одноклубника»։ Спорт-Экспресс։ 12 февраля 1999։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA1tInxi։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  135. «Марадона назначен советником сборной Ливии»։ Спорт-Экспресс։ 10 декабря 1999։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA1vuaJI։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  136. «Maradona presentó su libro ante más de 800 personas»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124TnKnO։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  137. «Марадона попал в госпиталь с приступом гипертонии»։ Спорт-Экспресс։ 6 января 2000։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA1yPumG։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  138. «Internaron a Maradona en una clínica de Punta del Este por hipertensión arterial»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124Ug3ta։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  139. «Марадона попал в больницу из-за пристрастия к кокаину»։ Спорт-Экспресс։ 10 января 2000։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA213Vfy։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  140. «Марадона предпочел лечиться на революционной Кубе»։ Спорт-Экспресс։ 21 января 2000։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA23apdw։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  141. «Аргентинцы простились с футбольным Богом»։ Спорт-Экспресс։ 12 ноября 2000։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA26Cr3W։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  142. «Бог марадонианской религии»։ podrostki12.ru։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA292Mat։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  143. ««Десятка» — не подарок»։ Спорт-Экспресс։ 23 ноября 2001։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA29zEKw։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  144. «Марадона просится в Японию»։ Спорт-Экспресс։ 6 июня 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2CwsTY։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  145. 145,0 145,1 «Жаль, что Москва не увидела Марадону и Стюарта»։ Спорт-Экспресс։ 10 сентября 2001։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2Fdei7։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  146. «Марадона так и не приехал»։ Спорт-Экспресс։ 13 июня 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2ICpr8։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  147. «Марадона вылетел в Японию»։ Спорт-Экспресс։ 28 июня 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2Km59n։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  148. «Песнь о руке»։ Спорт-Экспресс։ 13 сентября 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2NZQXL։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  149. «Аргентина»։ Спорт-Экспресс։ 3 сентября 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2QHP81։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  150. «Maradona está internado con pronóstico reservado»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124Vdtv5։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  151. «Сердце Марадоны»։ Спорт-Экспресс։ 23 апреля 2004։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2SzwJ9։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  152. «В тоннеле»։ Спорт-Экспресс։ 23 апреля 2004։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2VoV5K։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  153. «¿A dónde va Maradona?»։ BBC։ 7 августа 2004։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2Ymu3B։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  154. «De los dementes e inhabilitados»։ infoleg.gov.ar։ 7 августа 2004։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2ZuFDE։ Վերցված է 2010-04-09։ 
  155. «Maradona quiere una reunión con Kirchner»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124XEATW։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  156. «Maradona visitó a Kirchner»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124YJ43U։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  157. «Cirugía para Maradona»։ BBC։ 6 марта 2005։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2akh8u։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  158. «Опять белая полоса?»։ Спорт-Экспресс։ 25 марта 2005։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2bpY7u։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  159. «Aumentan los by pass gástricos por el éxito que tuvo en Maradona»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124ZbArH։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  160. «El Diez emprende dos nuevos desafíos»։ espn.go.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2eSrcu։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  161. «Пас из-за границы. 17.08.2005»։ Спорт-Экспресс։ 17 августа 2005։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2fbkCI։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  162. «Шахматы»։ Спорт-Экспресс։ 21 сентября 2005։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2i7ntq։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  163. «Maradona, la figura del año en la gran noche del espectáculo»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124ai7Zp։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  164. «¿Estará nominado? Claudia contó cómo será el «reality» que Maradona hará para la TV italiana»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124btljz։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  165. «Asisten abogados italianos a Maradona»։ terra.com.mx։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2kliMg։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  166. «El vice Diego»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124d4NAg։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  167. «Maradona apostó fuerte: resolvió irse de Boca»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124eJUs0։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  168. «Марадона вновь на поле»։ Спорт-Экспресс։ 18 ноября 2005։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2lovNY։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  169. «Las miradas siempre se fijan en él»։ espn.go.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2oVhsM։ Վերցված է 2010-04-13։ 
  170. «Марадона выступит в роли телекомментатора»։ Спорт-Экспресс։ 4 апреля 2006։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2pVc4s։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  171. «С Марадоной сыграли злую шутку»։ sports.ru։ 17 марта 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2s9xGL։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  172. «Maradona tuvo una descompensación y lo internaron otra vez»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124fi2UD։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  173. «Диего Марадона вновь госпитализирован»։ sports.ru։ 29 марта 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2un65k։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  174. «Maradona tiene una hepatitis alcohólica»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124hHFWP։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  175. «Maradona dejó el sanatorio»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124imqy7։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  176. «Здоровье Марадоны приходит в норму»։ sports.ru։ 4 апреля 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2x7qcS։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  177. «Марадона выписался из больницы»։ sports.ru։ 11 апреля 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA2zPnSv։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  178. «Марадона снова госпитализирован»։ sports.ru։ 13 апреля 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA31mTqR։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  179. «Состояние Марадоны стабильное, диагноз пока не известен»։ sports.ru։ 14 апреля 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA348y00։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  180. «Maradona, en crisis y sin diagnóstico claro»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124k2ZJx։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  181. «Марадона переведён в специализированную клинику»։ sports.ru։ 24 апреля 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA36W5wf։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  182. «No fue Cuba sino Almagro»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124lPKyH։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  183. «Diego, de la clínica a la tele»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124mWPUD։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  184. «Diego, de la clínica a la tele»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124mWPUD։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  185. «Malas lenguas»։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124niNvm։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  186. «Марадона возвращается»։ РБК daily։ 22 сентября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA38rkc8։ 
  187. «Марадона приведёт Агуэро в «Интер»»։ Еврофутбол.Ру։ 16 октября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3ALLGk։ 
  188. «Диего Марадоне предложили поработать в «Интере»»։ newsru.com։ 19 сентября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3CPtzL։ 
  189. «Марадона хочет возглавить сборную Аргентины»։ Спорт-Экспресс։ 25 июля 1998։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3EoXVc։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  190. «Марадона готов возглавить сборную»։ Спорт-Экспресс։ 17 июня 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3I3MKV։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  191. «Тренер сборной Аргентины ушел в отставку»։ football-gazeta.com։ 17 октября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3N0brr։ Վերցված է 2010-04-20։ 
  192. «Главный тренер сборной Аргентины подал в отставку»։ sports.ru։ 17 октября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3KXfMP։ Վերցված է 2010-04-20։ 
  193. «Диего Марадона: «С удовольствием бы возглавил сборную Аргентины»»։ sports.ru։ 17 октября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3O2jtl։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  194. «Марадона встретился с президентом футбольной ассоциации Аргентины»։ sports.ru։ 28 октября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3QVj2L։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  195. «Марадоне предложили возглавить сборную Аргентины»։ sports.ru։ 29 октября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3T0IBv։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  196. «Марадона официально возглавил сборную Аргентины»։ sports.ru։ 4 ноября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3VIIwT։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  197. «Серхио Батиста: Марадона может остаться на своём посту»։ Чемпионат.ру։ 14 июля 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3XeE0l։ Վերցված է 2010-07-14։ 
  198. Олег Тявловский. (31 октября 2008)։ «Обширная марадонофилия»։ sports.ru։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3ZgvHE։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  199. Давид Кардош. (31 мая 2010)։ «Карта мира. Аргентина»։ sports.ru։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3c0HTy։ Վերցված է 2010-06-2։ 
  200. Игорь Рабинер (5 июля 2010)։ «Спасибо, Диего! И - браво, Германия!»։ Спорт-Экспресс։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3eSK7i։ Վերցված է 2010-07-5։ 
  201. «Диего Марадона: «Убедил Маскерано стать капитаном сборной Аргентины»»։ sports.ru։ 11 ноября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3hQrPa։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  202. «Сын Басиле обвинил Марадону в заговоре»։ Чемпионат.ру։ 11 мая 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3jn7Wt։ Վերցված է 2010-05-11։ 
  203. «Maradona tuvo que salir a contestar la grave denuncia del hijo de Basile»։ Clarín։ 10 мая 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-18-ին։ http://www.webcitation.org/6124oonN0։ Վերցված է 2010-05-13։ 
  204. «Маскерано: никогда не видел конспирации против Басиле»։ Чемпионат.ру։ 15 мая 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3lcv56։ Վերցված է 2010-05-15։ 
  205. «Диего Марадона: «С такой командой можно уверенно смотреть в будущее»»։ sports.ru։ 20 ноября 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3ncgsk։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  206. «Диего Марадона: «Месси сыграл против Франции фантастически»»։ sports.ru։ 12 февраля 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3q5IND։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  207. «Диего Марадона: «Иногда реальность еще ярче, чем фантазии»»։ sports.ru։ 29 марта 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3sXV96։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  208. «Диего Марадона: «Каждый гол боливийцев — заноза в моем сердце»»։ sports.ru։ 2 апреля 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3uxDEK։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  209. «Диего Марадона: «В первом тайме нам не хватало мотивации»»։ sports.ru։ 7 июня 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3xFaLM։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  210. Антон Третяк. (2 июня 2010)։ «Настало время Месси»։ Чемпионат.ру։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA3zbVvi։ Վերցված է 2010-06-2։ 
  211. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named .D0.B2_.D1.80.D0.BE.D0.BB.D0.B8_.D0.B0.D0.B3.D0.B5.D0.BD.D1.82.D0.B0
  212. «Марадона подписал контракт со сборной Аргентины»։ sports.ru։ 26 июня 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA41dLtr։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  213. «Квалификация ЧМ-2010. Южная Америка. Аргентина уступила Бразилии, Чили и Венесуэла разошлись миром, Колумбия победила Эквадор и другие результаты»։ sports.ru։ 6 сентября 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA43vnQQ։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  214. «Квалификация ЧМ-2010. Южная Америка. Колумбия уступила Уругваю, Парагвай победил Аргентину, Бразилия выиграла у Чили и другие результаты»։ sports.ru։ 10 сентября 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA46FOBy։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  215. «Аргентина завоевала путевку на ЧМ-2010»։ sports.ru։ 15 октября 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA48hWow։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  216. «Марадона оскорбил своих недоброжелателей на пресс-конференции после матча с Уругваем»։ sports.ru։ 15 октября 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA4B4hsA։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  217. «Дисциплинарный комитет ФИФА проведет расследование в связи с высказываниями Марадоны»։ sports.ru։ 16 октября 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA4DUhNb։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  218. «Марадона дисквалифицирован на два месяца»։ sports.ru։ 15 ноября 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA4FqHNd։ Վերցված է 2010-04-14։ 
  219. «Марадону не пустят на жеребьевку ЧМ-2010»։ Аргументы недели։ 2 декабря 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA4IGx09։ Վերցված է 2010-05-16։ 
  220. «Марадона рассержен на ассоциацию футбола Аргентины»։ Чемпионат.ру։ 5 мая 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA4LLbc6։ Վերցված է 2010-05-4։ 
  221. «Сын Грондоны Марадоне: хватит обвинять моего отца»։ Чемпионат.ру։ 8 мая 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-02-01-ին։ http://www.webcitation.org/5wA4ND6zg։ Վերցված է 2010-05-4։