Ուգո Չավես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ուգո Ռաֆայել Չավես Ֆրիաս
Hugo Rafael Chávez Frías
Ուգո Ռաֆայել Չավես Ֆրիաս
Դրոշ
(74-րդ) Վենեսուելայի նախագահ
Դրոշ
1999 փետրվարի 2 - 2013 մարտի 5
Նախորդող Ռաֆայել Կալդերա
Հաջորդող Նիկոլաս Մադուրո
 
Կուսակցություն՝ Վենեսուելայի Միացյալ Սոցալիստական կուսակցություն
Ծննդյան օր 1954 թ., հուլիսի 28 (1954-07-28)
Ծննդավայր Սաբանետա, Բարինաս, Վենեսուելա
Վախճանի օր մարտի 5, 2013 (58 տարեկան)
Վախճանի վայր Կարակաս, Վենեսուելա
Հայր Ուգո դե Լոս Ռեյես Չավես
Մայր Ելենա Ֆրիաս
Ամուսին Նենսի Կոլմենառես (1-ին կինը), Մարիսաբել Ռոդրիգես դե Չավես (1997-2004)
 
Ինքնագիր Ինքնագիր
Ուգո Չավեսը Բրազիլիայում։

Ուգո Ռաֆայել Չավես Ֆրիաս՝ (իսպ.՝ Hugo Rafael Chávez Frías, [ˈuɣo rafaˈel ˈtʃaβes ˈfɾi.as]) (1954թ. հուլիսի 28 -2013թ. մարտի 5[1]), Վենեսուելայի պետական և ռազմական գործիչ, Վենեսուելայի 47–րդ նախագահ (1999–ի փետրվարի 2-ից առ 2013թ. մարտի 5-ը)։ Որպես Բոլիվարական Հեղափոխության առաջնորդ, Չավեսը բարձրացրել է դեմոկրատական սոցիալիզմը, Լատինական Ամերիկայի միավորման և հակա-իմպերիալիզմի հարցերը։ Քննադատել է Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքականությունը։

Որպես սպա՝ 17 տարի ծառայել է Վենեսուելայի բանակում։ Հիմնել է ձախամետ «Հինգերորդ Հանրապետության Շարժում» կուսակցությունը՝ 1992-ի պետական հեղաշրջման ժամանակ ձախողումից հետո։ Ընտրվել է Նախագահ 1998-ին՝ իր նախընտրական քարոզարշավում հիմնականում շեշտելով Վենեսուելայի աղքատ բնակչությանը օգնելու անհրաժեշտությունը։ Վերընտրվել է 2000-ին, 2002-ին 2006-ին և 2012–ին։ Իրականացրել է «Բոլիվարական Առաքելություններ» կոչված ներքին բարեփոխման ծրագրերը, որոնց նպատակն էր պայքարել հիվանդության, անգրագիտության, վատ սնունդ ստանալու, աղքատության և այլ սոցիալական խնդիրների դեմ։ Արտաքին քաղաքականության մեջ, Չավեսը ստեղծել է Վաշինգ‎տոնի Համաձայնության դիմակայությունը։ 2005-ին Վենեսուելան, Ուգո Չավեսի գլխավորությամբ, պաշտոնապես ճանաչեց Հայոց Ցեղասպանությունը։

Ուգո Չավեսի բարեփոխումները հակասաբար են ընդունվել ինչպես Վենեսուելայի ներսում, այնպես էլ արտասահմանում։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարությունը Չավեսին համարում է Լատինական Ամերիկայում ժողովրդավարության համար վտանգ հանդիսացող անձ։ Այլոք կիսում են Չավեսի հայացքները։ 2005-ին և 2006-ին «Time»-ի կողմից Չավեսն ընդգրկվել է 100 ամենաազդեցիկ անձանց ցուցակի մեջ։

Ուգո Չավեսը մահացել է 2013 թ.-ի մարտի 5-ին՝ չկարողանալով հաղթահարել քաղցկեղային հիվանդությունը։

Երիտասարդ տարիներ[խմբագրել]

Ուգո Ռաֆայել Չավես Ֆրիասը ծնվել է 1954 թ.-ի հուլիսի 28-ին Վենեսուելայի Բարինաս նահանգի Սաբանետա բնակավայրում։ Նրա հայրը՝ Ուգո դե Լոս Ռեյես Չավեսը ուներ աֆրո-հնդկացիական ծագում՝ աննշան իսպանական բաղկացուցիչով։ Իսկ մայրը՝ Ելենա Ֆրիասը, ծագումով կրեոլ էր։ Չավեսը ունի 6 եղբայրներ, որոնցից մեկը մահացել էր դեռ անչափահաս տարիքում։ Չավեսի տատիկի՝ Ռոզայի հայրը, մասնակցել է 1859 - 1861 թթ.-ի քաղաքացիական պատերազմին, լիբերալների կողմից։

Չավեսի մայրը ցանկանում էր, որպեսզի իր տղան դառնա հոգևորական, իսկը ինքը հետաքրքրվում էր նկարչությամբ (12 տարեկանում ստացավ իր առաջին մրցանակը տարածաշրջանային ցուցահանդեսում), բեյսբոլով և պատմությամբ։ 1975 թ.-ին ավարտեց Վենեսուելայի ռազմական ակադեմաին և ստացավ կրտսեր - լեյտենանտ կոչում։ Չավեսը ծառայել է օդադեսանտային զորքերում, ուր կրում են կարմիր բերետ գլխարկներ։ 1982 թ.-ին հիմնադրել է «ԿՈՄԱԿԱՏԵ» գաղտնի կազմակերպությունը, որը հետագայում վերափոխվեց Բոլիվարական հեղափոխական շարժման (իսպ.՝ Movimiento Bolivariano Revolucionario1990 թ.-ին Չավեսը ստացավ փոխգնդապետ զինվորական կոչում։

1992 թ.-ի փետրվար[խմբագրել]

Վենեսուելայում տարվող տնտեսական քաղաքականությունը դժգոհություն էր առաջացնում հասարակության լայն շրջանակներում։ 1990 և 1991 թվականներին բազմաթիվ հակակառավարական ցույցեր էին կազմակերպվում, որոնք ճնշվում էին իշխանությունների կողմից։ Այդ դեպքերը հաշվի առնելով Չավեսը փորձում է պետական հեղաշրջում իրականացնել։ 1992 թ.-ի փետրվարի 4-ին զինվորական 5 ստորաբաժանումներ Չավեսի գլխավորությամբ դուրս եկան Կարակասի փողոցներ և պահանջեցին նախագահ Պերեսի հրաժարականը։ Ապստամբների թվում էին 133 սպա և մոտ 1000 զինվորներ, ինչպես նաև քաղաքացիական անձինք։ Ապստամբների և իշխանական ուժայինների միջև բախումները շարունակվեցին մինչև կեսօր։ Որպեսզի արյունահեղությունը դադարեցվի Չավեսը հանձնվում է և ամբողջ պատասխանատվությունը վերցնում է իր վրա, իսկ կողմնակիցներին կոչ է անում վայր դնել զենքերը։ Չավեսը և իր որոշ կողմնակիցներ բանտարկվում են։ Ձերբակալման ընթացքը հեռարձակվում էր ուղիղ եթերով։ Բախումների ժամանակ պաշտոնական տվյալների համաձայն զոհվեցին 17 զինվորական և 50 զինվորական և քաղաքացիական անձինք վիրավորվեցին։

Քաղաքական գոծունեության սկիզբ[խմբագրել]

Այն բանից հետո, երբ Չավեսը անց կացրեց երկու տարի բանտում, համաներում շնորհվեց նախագահի՝ Ռաֆաել Կալդերի կողմից 1994 թվականին։ Ազատ արձակվելուց անմիջապես հետո ստեղծեց «5-րդ հանրապետության շարժում»-ը։ Նույն թվականի դեկտեմբերին առաջին անգամ եղավ Կուբայում։ Ելույթ ունենալով Հավանայի համալսարանում՝ նա բարձրաձայնեց իր հեղափոխական սկզբունքները,[2] հետագայում կյանքի կոչված։ Այդ ժամանակ Ուգո Չավեսը գտնվում էր արգենտինացի Նորբերտո Սերսոլեի գաղափարական ազդեցության տակ, ով նրան համոզեց ուշադրություն դարձնել լիբիական առաջնորդ Քադաֆիի գաղափարների վրա։ Շատ տարիներ անց՝ 2004 թվականի նոյեմբերին Տրիպոլիում Ուգո Չավեսին շնորհվեց Մուհամար Քադդաֆիի անվան մրցանակ մարդու իրավունքների պաշտպանության գործում մեծ ավանդի համար։ Լինելով երկրի նախագահի պաշտոնում՝ Չավեսը հայտնի դարձավ նրանով, որ չնայած էմբարգոյին՝ Իրաքի դեմ, մեկնեց այդ երկիր, որպեսզի անձամբ հանդիպի Սադամ Հուսեյնի հետ։ Այդ ամենով նա դարձավ առաջին օտարերկրյա ղեկավարը, ով հանդիպեց Սադամ Հուսեյնի հետ իրաքյան ագրեցիայից հետո՝ 1990 թվականին ուղղված Քուվեյթի դեմ։

1992 - 1998 թթ.[խմբագրել]

1994 թ.-ին նախագահ Ռաֆայել Կալդերայի կողմից համաներմամբ ազատ է արձակվում բանտից։

1997 թ.-ին Չավեսը և իր կողմնակիցները ստեղծում են «Հինգերորդ Հանրապետության Շարժում» (MVR – Movimiento Quinta República) կուսակցությունը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]