Ուգո Չավես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ուգո Ռաֆայել Չավես Ֆրիաս
Hugo Rafael Chávez Frías
Hugo Chávez (02-04-2010).jpg
Վենեսուելայի 47-րդ նախագահ
Ստանձնեց պաշտոնը՝ փետրվարի 2, 1999
Այլ տիտղոսներ՝ ԶՈՒ փոխգնդապետ
Կուսակցություն՝ Վենեսուելայի Միացյալ Սոցալիստական կուսակցություն
Նախորդող՝ Ռաֆայել Կալդերա
Հաջորդող՝ Նիկոլաս Մադուրո
Ծննդյան օր՝ հուլիսի 28, 1954 (1954-07-28) (60 տարեկան)
Ծննդավայր՝ Սաբանետա, Բարինաս, Վենեսուելա
Վախճանի օր՝ մարտի 5, 2013
Վախճանի վայրը՝ Կարակաս, Վենեսուելա
Հայր՝ Ուգո դե Լոս Ռեյես Չավես
Մայր՝ Ելենա Ֆրիաս
[[Պատկեր:
Hugo Chavez Signature.svg
|70px|Ստորագրությունը]]
Ուգո Չավեսը Բրազիլիայում։

Ուգո Ռաֆայել Չավես Ֆրիաս՝ ((իսպ.՝ Hugo Rafael Chávez Frías, [ˈuɣo rafaˈel ˈtʃaβes ˈfɾi.as]) (1954թ. հուլիսի 28 -2013թ. մարտի 5[1]), Վենեսուելայի պետական և ռազմական գործիչ, Վենեսուելայի 47–րդ նախագահ (1999–ի փետրվարի 2-ից առ 2013թ. մարտի 5-ը)։ Որպես Բոլիվարական Հեղափոխության առաջնորդ, Չավեսը բարձրացրել է դեմոկրատական սոցիալիզմը, Լատինական Ամերիկայի միավորման և հակա-իմպերիալիզմի հարցերը։ Քննադատել է Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքականությունը։

Որպես սպա` 17 տարի ծառայել է Վենեսուելայի բանակում։ Հիմնել է ձախամետ «Հինգերորդ Հանրապետության Շարժում» կուսակցությունը՝ 1992-ի պետական հեղաշրջման ժամանակ ձախողումից հետո։ Ընտրվել է Նախագահ 1998-ին՝ իր նախընտրական քարոզարշավում հիմնականում շեշտելով Վենեսուելայի աղքատ բնակչությանը օգնելու անհրաժեշտությունը։ Վերընտրվել է 2000-ին, 2002-ին 2006-ին և 2012–ին։ Իրականացրել է «Բոլիվարական Առաքելություններ» կոչված ներքին բարեփոխման ծրագրերը, որոնց նպատակն էր պայքարել հիվանդության, անգրագիտության, վատ սնունդ ստանալու, աղքատության և այլ սոցիալական խնդիրների դեմ։ Արտաքին քաղաքականության մեջ, Չավեսը ստեղծել է Վաշինգ‎տոնի Համաձայնության դիմակայությունը։

2005-ին Վենեսուելան, Ուգո Չավեսի գլխավորությամբ, պաշտոնապես ճանաչեց Հայոց Ցեղասպանությունը։

Ուգո Չավեսի բարեփոխումները հակասաբար են ընդունվել ինչպես Վենեսուելայի ներսում, այնպես էլ արտասահմանում։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարությունը Չավեսին համարում է Լատինական Ամերիկայում ժողովրդավարության համար վտանգ հանդիսացող անձ։ Այլոք կիսում են Չավեսի հայացքները։ 2005-ին և 2006-ին «Time»-ի կողմից Չավեսն ընդգրկվել է 100 ամենաազդեցիկ անձանց ցուցակի մեջ։

Ուգո Չավեսը մահացել է 2013թ.-ի մարտի 5-ին` չկարողանալով հաղթահարել քաղցկեղային հիվանդությունը:

Երիտասարդ տարիները[խմբագրել]

Ուգո Ռաֆայել Չավես Ֆրիասը ծնվել է 1954 թ.-ի հուլիսի 28-ին Վենեսուելայի Բարինաս նահանգի Սաբանետա բնակավայրում: Նրա հայրը՝ Ուգո դե Լոս Ռեյես Չավեսը ուներ աֆրո-հնդկացիական ծագում՝ աննշան իսպանական բաղկացուցիչով: Իսկ մայրը՝ Ելենա Ֆրիասը, ծագումով կրեոլ էր: Չավեսը ունի 6 եղբայրներ, որոնցից մեկը մահացել էր դեռ անչափահաս տարիքում: Չավեսի տատիկի՝ Ռոզայի հայրը, մասնակցել է 1859 - 1861 թթ.-ի քաղաքացիական պատերազմին, լիբերալների կողմից:

Չավեսի մայրը ցանկանում էր, որպեսզի իր տղան դառնա հոգևորական, իսկը ինքը հետաքրքրվում էր նկարչությամբ (12 տարեկանում ստացավ իր առաջին մրցանակը տարածաշրջանային ցուցահանդեսում), բեյսբոլով և պատմությամբ: 1975 թ.-ին ավարտեց Վենեսուելայի ռազմական ակադեմաին և ստացավ կրտսեր - լեյտենանտ կոչում: Չավեսը ծառայել է օդադեսանտային զորքերում, ուր կրում են կարմիր բերետ գլխարկներ: 1982 թ.-ին հիմնադրել է «ԿՈՄԱԿԱՏԵ» գաղտնի կազմակերպությունը, որը հետագայում վերափոխվեց Բոլիվարական հեղափոխական շարժման (իսպ.՝ Movimiento Bolivariano Revolucionario): 1990 թ.-ին Չավեսը ստացավ փոխգնդապետ զինվորական կոչում:

1992 թ.-ի փետրվար[խմբագրել]

Վենեսուելայում տարվող տնտեսական քաղաքականությունը դժգոհություն էր առաջացնում հասարակության լայն շրջանակներում: 1990 և 1991 թվականներին բազմաթիվ հակակառավարական ցույցեր էին կազմակերպվում, որոնք ճնշվում էին իշխանությունների կողմից: Այդ դեպքերը հաշվի առնելով Չավեսը փորձում է պետական հեղաշրջում իրականացնել: 1992 թ.-ի փետրվարի 4-ին զինվորական 5 ստորաբաժանումներ Չավեսի գլխավորությամբ դուրս եկան Կարակասի փողոցներ և պահանջեցին նախագահ Պերեսի հրաժարականը: Ապստամբների թվում էին 133 սպա և մոտ 1000 զինվորներ, ինչպես նաև քաղաքացիական անձինք: Ապստամբների և իշխանական ուժայինների միջև բախումները շարունակվեցին մինչև կեսօր: Որպեսզի արյունահեղությունը դադարեցվի Չավեսը հանձնվում է և ամբողջ պատասխանատվությունը վերցնում է իր վրա, իսկ կողմնակիցներին կոչ է անում վայր դնել զենքերը: Չավեսը և իր որոշ կողմնակիցներ բանտարկվում են: Ձերբակալման ընթացքը հեռարձակվում էր ուղիղ եթերով : Բախումների ժամանակ պաշտոնական տվյալների համաձայն զոհվեցին 17 զինվորական և 50 զինվորական և քաղաքացիական անձինք վիրավորվեցին:

1992 - 1998 թթ.[խմբագրել]

1994 թ.-ին նախագահ Ռաֆայել Կալդերայի կողմից համաներմամբ ազատ է արձակվում բանտից:

1997 թ.-ին Չավեսը և իր կողմնակիցները ստեղծում են «Հինգերորդ Հանրապետության Շարժում» (MVR – Movimiento Quinta República) կուսակցությունը:


Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]