Ուգո Չավես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ուգո Ռաֆայել Չավես Ֆրիաս
Hugo Rafael Chávez Frías
Hugo Chávez (02-04-2010).jpg
Վենեսուելայի 47-րդ նախագահ
Ստանձնեց պաշտոնը՝ փետրվարի 2, 1999
Այլ տիտղոսներ՝ ԶՈՒ փոխգնդապետ
Կուսակցություն՝ Վենեսուելայի Միացյալ Սոցալիստական կուսակցություն
Նախորդող՝ Ռաֆայել Կալդերա
Հաջորդող՝ Նիկոլաս Մադուրո
Ծննդյան օր՝ 1954 թ., հուլիսի 28 (1954-07-28)
Ծննդավայր՝ Սաբանետա, Բարինաս, Վենեսուելա
Վախճանի օր՝ մարտի 5, 2013
Վախճանի վայրը՝ Կարակաս, Վենեսուելա
Հայր՝ Ուգո դե Լոս Ռեյես Չավես
Մայր՝ Ելենա Ֆրիաս
[[Պատկեր:
Hugo Chavez Signature.svg
|70px|Ստորագրությունը]]
Ուգո Չավեսը Բրազիլիայում։

Ուգո Ռաֆայել Չավես Ֆրիաս՝ (իսպ.՝ Hugo Rafael Chávez Frías, [ˈuɣo rafaˈel ˈtʃaβes ˈfɾi.as]) (1954թ. հուլիսի 28 -2013թ. մարտի 5[1]), Վենեսուելայի պետական և ռազմական գործիչ, Վենեսուելայի 47–րդ նախագահ (1999–ի փետրվարի 2-ից առ 2013թ. մարտի 5-ը)։ Որպես Բոլիվարական Հեղափոխության առաջնորդ, Չավեսը բարձրացրել է դեմոկրատական սոցիալիզմը, Լատինական Ամերիկայի միավորման և հակա-իմպերիալիզմի հարցերը։ Քննադատել է Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքականությունը։

Որպես սպա՝ 17 տարի ծառայել է Վենեսուելայի բանակում։ Հիմնել է ձախամետ «Հինգերորդ Հանրապետության Շարժում» կուսակցությունը՝ 1992-ի պետական հեղաշրջման ժամանակ ձախողումից հետո։ Ընտրվել է Նախագահ 1998-ին՝ իր նախընտրական քարոզարշավում հիմնականում շեշտելով Վենեսուելայի աղքատ բնակչությանը օգնելու անհրաժեշտությունը։ Վերընտրվել է 2000-ին, 2002-ին 2006-ին և 2012–ին։ Իրականացրել է «Բոլիվարական Առաքելություններ» կոչված ներքին բարեփոխման ծրագրերը, որոնց նպատակն էր պայքարել հիվանդության, անգրագիտության, վատ սնունդ ստանալու, աղքատության և այլ սոցիալական խնդիրների դեմ։ Արտաքին քաղաքականության մեջ, Չավեսը ստեղծել է Վաշինգ‎տոնի Համաձայնության դիմակայությունը։

2005-ին Վենեսուելան, Ուգո Չավեսի գլխավորությամբ, պաշտոնապես ճանաչեց Հայոց Ցեղասպանությունը։

Ուգո Չավեսի բարեփոխումները հակասաբար են ընդունվել ինչպես Վենեսուելայի ներսում, այնպես էլ արտասահմանում։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարությունը Չավեսին համարում է Լատինական Ամերիկայում ժողովրդավարության համար վտանգ հանդիսացող անձ։ այլք կիսում են Չավեսի հայացքները։ 2005-ին և 2006-ին «Time»-ի կողմից Չավեսն ընդգրկվել է 100 ամենաազդեցիկ անձանց ցուցակի մեջ։

Ուգո Չավեսը մահացել է 2013թ.-ի մարտի 5-ին՝ չկարողանալով հաղթահարել քաղցկեղային հիվանդությունը։

Երիտասարդ տարիները[խմբագրել]

Ուգո Ռաֆայել Չավես Ֆրիասը ծնվել է 1954 թ.-ի հուլիսի 28-ին Վենեսուելայի Բարինաս նահանգի Սաբանետա բնակավայրում։ Նրա հայրը՝ Ուգո դե Լոս Ռեյես Չավեսը ուներ աֆրո-հնդկացիական ծագում՝ աննշան իսպանական բաղկացուցիչով։ Իսկ մայրը՝ Ելենա Ֆրիասը, ծագումով կրեոլ էր։ Չավեսը ունի 6 եղբայրներ, որոնցից մեկը մահացել էր դեռ անչափահաս տարիքում։ Չավեսի տատիկի՝ Ռոզայի հայրը, մասնակցել է 1859 - 1861 թթ.-ի քաղաքացիական պատերազմին, լիբերալների կողմից։

Չավեսի մայրը ցանկանում էր, որպեսզի իր տղան դառնա հոգևորական, իսկը ինքը հետաքրքրվում էր նկարչությամբ (12 տարեկանում ստացավ իր առաջին մրցանակը տարածաշրջանային ցուցահանդեսում), բեյսբոլով և պատմությամբ։ 1975 թ.-ին ավարտեց Վենեսուելայի ռազմական ակադեմաին և ստացավ կրտսեր - լեյտենանտ կոչում։ Չավեսը ծառայել է օդադեսանտային զորքերում, ուր կրում են կարմիր բերետ գլխարկներ։ 1982 թ.-ին հիմնադրել է «ԿՈՄԱԿԱՏԵ» գաղտնի կազմակերպությունը, որը հետագայում վերափոխվեց Բոլիվարական հեղափոխական շարժման (իսպ.՝ Movimiento Bolivariano Revolucionario1990 թ.-ին Չավեսը ստացավ փոխգնդապետ զինվորական կոչում։

1992 թ.-ի փետրվար[խմբագրել]

Վենեսուելայում տարվող տնտեսական քաղաքականությունը դժգոհություն էր առաջացնում հասարակության լայն շրջանակներում։ 1990 և 1991 թվականներին բազմաթիվ հակակառավարական ցույցեր էին կազմակերպվում, որոնք ճնշվում էին իշխանությունների կողմից։ Այդ դեպքերը հաշվի առնելով Չավեսը փորձում է պետական հեղաշրջում իրականացնել։ 1992 թ.-ի փետրվարի 4-ին զինվորական 5 ստորաբաժանումներ Չավեսի գլխավորությամբ դուրս եկան Կարակասի փողոցներ և պահանջեցին նախագահ Պերեսի հրաժարականը։ Ապստամբների թվում էին 133 սպա և մոտ 1000 զինվորներ, ինչպես նաև քաղաքացիական անձինք։ Ապստամբների և իշխանական ուժայինների միջև բախումները շարունակվեցին մինչև կեսօր։ Որպեսզի արյունահեղությունը դադարեցվի Չավեսը հանձնվում է և ամբողջ պատասխանատվությունը վերցնում է իր վրա, իսկ կողմնակիցներին կոչ է անում վայր դնել զենքերը։ Չավեսը և իր որոշ կողմնակիցներ բանտարկվում են։ Ձերբակալման ընթացքը հեռարձակվում էր ուղիղ եթերով։ Բախումների ժամանակ պաշտոնական տվյալների համաձայն զոհվեցին 17 զինվորական և 50 զինվորական և քաղաքացիական անձինք վիրավորվեցին։

1992 - 1998 թթ.[խմբագրել]

1994 թ.-ին նախագահ Ռաֆայել Կալդերայի կողմից համաներմամբ ազատ է արձակվում բանտից։

1997 թ.-ին Չավեսը և իր կողմնակիցները ստեղծում են «Հինգերորդ Հանրապետության Շարժում» (MVR – Movimiento Quinta República) կուսակցությունը։

Հաղթանակ 1998 թվականի նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններում[խմբագրել]

1998 թվականի նոյեմբերին տեղի ունեցած նախագահական ընտրություններում Ուգո Չավեսին սատարող «Հայրենասիրական բևեռ» կոալիցիան, որի կազմում էին Հինգերորդ Հանրապետություն Շարժումը (վերջինս գլխավորում էր Հայրենասիրական բևեռը), ինչպես նաև մի շարք այլ կուսակցություններ՝ «եվրոկոմունիստական» «Շարժում դեպի սոցիալիզմ» (МАС), «Հայրենիք բոլորի համար» (որ առանձնացել էր Ռադիկալ գործից), Վենեսուելայի կոմունիստական կուսակցությունը և այլն, հավաքեց ձայների շուրջ 34 %-ը և զբաղեցրեց Պալատի 189 տեղերից 76-ը ու Սենատի 48 տեղերից 17-ը։ Ուգո Չավեսի ղեկավարած կոալիցիայի ծրագիրն ընդհանուր բնույթ էր կրում. շարժումը խոստանում էր անցկացնել սահմանադրական բարեփոխումներ, վերացնել կաշառակերությունն ու քաղաքական էլիտայի չարաշահումները, ստեղծել սոցիալական արդարության դեմոկրատական միություն, ժողովրդական զանգվածներին ներգրավել երկրի կառավարման գործընթացում։ Այն հիմնվում էր «բոլիվարյան կոմիտետների» վրա, որ ստեղծել էին Չավեսի կողմնակիցները առաջին հերթին քաղաքի աղքատ թաղամասերում։

1998 թվականի նախագահական ընտրությունների ժամանակ Չավեսը հաղթանակ տարավ՝ հավաքելով ձայների ավելի քան 55 %-ը, սակայն նրա կոալիցիան Ազգային կոնգրեսում չուներ ձայների մեծամասնությունը։

Խորհրդարանում գերիշխող էին պահպանողական կուսակցությունները՝ ԴԳ (Դեմոկրատական գործունեություն) և ԿՈՊԵՅ (Սոցիալ-քրիստոնեական կուսակցություն), սակայն 1998 թվականի ընտրությունների ժամանակ Չավեսի հիմնական հակառակորդը «Վենեսուելայի նախագիծ» կենտրոնամետ նոր միավորման թեկնածու Էնրկիկե Սալաս Ռյոմերն էր, որ հավաքեց ձայների գրեթե 40 տոկոսը։

2000 թվականին ընդունվեց նոր սահմանադրությունը, որից հետո անցկացվեցին նախագահական ու խորհրդարանական նոր ընտրություններ, որտեղ հաղթանակ տարավ Հինգերորդ Հանրապետություն Շարժումը. Ուգո Չավեսը հավաքեց ձայների գրեթե 60 %-ը, իսկ շարժումը զբաղեցրեց Ազգային անսամբլեայի 165 տեղից 92-ը։ Խորհրդարանի մնացած տեղերը բաշխվեցին հետևյալ կերպ՝ ԴԳ - 33, ԿՈՊԵՅ - 6, Վենեսուելայի նախագիծ — 6, МАС — 6, Ռադիկալ գործ — 3, Հայրենիք բոլորի համար — 1։ Ազգային կոնվերգենցիա (Ռաֆայել Կալդերիի կողմնակիցներ) — 1, այլ — 17։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]