Ֆրիթաուն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Ֆրիթաուն
անգլ.՝ Freetown
Զինանշան
Coatofarms freetown.png

Freetown.jpg
Ֆրիթաունի համայնապատկերը
Կոորդինատներ: 8°29′0″ հս․ լ. 13°13′59″ ամ. ե. / 8.48333° հս․. լ. 13.23306° ավ. ե. / 8.48333; 13.23306
Երկիր Սիերա Լեոնե Սիերա Լեոնե
Հիմնադրված է 1792 մարտի 11 թ.
Մակերես 13 կմ²
ԲԾՄ 26 մ
Բնակչություն 1․070․200 մարդ (2006)
Խտություն 2,997.8 մարդ/կմ²
Տեղաբնականուն ֆրիթաունցի
Ժամային գոտի UTC+3
Ֆրիթաունը
##Ֆրիթաուն (Սիերա Լեոնե)
Red pog.png

Ֆրիթաունը (անգլ.՝ Freetown) Սիերա Լեոնեի մայրաքաղաքն է։

Բնակչությունը՝ 862 419 մարդ, հաշվի առնելով արևելյան Ֆրիթաունի անկազմակերպ բնակավայրերը, թիվը մոտենում է 1.5 միլիոնի[1]:

Ֆրիթաունը երկրի ամենամեծ տնտեսական, քաղաքական և մշակութային կենտրոնն է:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս ծառի տակ 1792 թվականի մարտի 11-ին հռչակվել է Ֆրիթաունի անկախությունը

17-18-րդ դարերում քաղաքի փոխարեն ստրուկների շուկա էր, որոնց արտահանում էին Նոր Աշխարհ՝ տնկադաշտերում աշխատելու համար: 1787 թվականին Լոնդոնից ժամանեցին առաջին 400 սևամորթները՝ նախկին ստրուկներ, որոնք Անկախության պատերազմում պայքարում էին անգլիացիների հետ և դրա համար ստացան անկախություն: Ֆրիթաունը պաշտոնապես հիմնադրվել է 1792 թվականի մարտի 11-ին: Հետագայում քաղաք էին ժամանում Կարիբյան ծովի (մեծամասնությունը Ճամայկայից) անգլիական գաղութներից ազատված ստրուկները:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիթաունը գտնվում է արևադարձային մուսոնային կլիմայում, խիստ անձրևոտ (մայիս-հոկտեմբեր) և չոր (նոյեմբեր-ապրիլ) եղանակներով: Վերջին տարիները նշանավորվել են անձրևոտ եղանակների՝ հունիս, երբեմն նաև հուլիսի սկիզբ փոխվելով: Չնայած նրան, որ Ֆրիթաունը գտնվում է հյուսիսային կիսագնդում, ձմեռային ամիսները ավելի շոգ են, քան ամառային: Դա բացատրվում է տարվա տարբեր ժամանակներին քամիների գերիշխմամբ. խոնավ եղանակին քամին Ատլանտիկայից բերում է անձրևներ, այն ժամանակ, երբ չոր եղանակին չոր ու փոշոտ քամիները Սահարայից բերում են չոր ու տաք օդ: Չնայած նրան, որ կլոր տարի միջին ամսական ջերմաստիճանը բարձր է՝ +35 °C-ից այն չի բարձրանում: Նաև չի իջնում +19°C-ից:

Nuvola apps kweather.svg Ջերմաստիճանի և տեղումների տարեկան միջին ցուցանիշները Ֆրիթաուն
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ տարին
բացարձակ առավելագույնը (°C) 20,0 21,0 21,0 21,0 21,0 20,0 21,0 20,0 21,0 19,0 20,0 19,0 19,0
միջին առավելագույնը (°C) 29,9 30,3 30,9 31,2 30,9 30,1 28,7 28,4 29,0 29,9 30,1 29,7 29,9
միջին ջերմաստիճանը (°C) 26,9 27,1 27,6 28,0 27,7 26,8 25,6 25,2 26,1 26,6 27,0 26,9 26,8
միջին նվազագույնը (°C) 23,8 24,0 24,4 24,8 24,4 23,6 23,1 23,0 23,1 23,4 24,0 24,1 23,8
բացարձակ նվազագույնը (°C) 33,0 34,0 35,0 35,0 34,0 33,0 32,0 31,0 32,0 33,0 34,0 32,0 35,0
տեղումների քանակը (մմ) 3 4 13 47 177 323 734 791 484 266 87 16 2945
Աղբյուր՝ Հոնկոնգի աստղադիտարան

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիթաունի բնակչության ավելի քան 99 % կազմում են սևամորթերը: Կան սպիտակների, արաբների, չինացիների ոչ մեծ համայնքներ: Հավատացյալները համարյա հավասար կիսվում են տարներ եկեղեցիների քրիստոնյանների (40 %) և մուսուլման սուննիների (60 %): Հաղորդակցության միջազգային լեզուն քաղաքում կրիոն է: Վարչական նպատակների ու գործնական բանակցությունների համար օգտագործվում է անգլերենը: Քաղաքական ոլորտում գլխավորում են ազատված ստրուկների Նոր Աշխարհից ժամանած հետնորդները: Իսկ տնտեսության ոլորտում՝ լիբանանցիները:

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիթաունի կենտրոնական մասի քարտեզը

Ֆրիթաունը բաժանված է երեք շրջանի՝ կենտրոնական, արևմտյան և արևելյան: Բնակչության մեծամասնությունը ապրում է արևելյան շրջանում: Այնտեղ է գտնվում Ելիզավետա II թագուհու ծովափը: Այս շրջանը համարվում է ավելի աղքատ:

Կառավարական շենքերը, դիվանագիտական ներկայացուցչությունները, Դաունթաունը տեղակայված են կենտրոնական շրջանում:

Արևմտյան շրջանում ապրում է միջին կարգը: Այստեղ են գտնվում առևտրական փողոցները, կազինոները, հյուրանոցները:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի տնտեսությունը նշանակալից չափով զարգանում է նավահանգստի շուրջը, որը աշխարհում ամենամեծ բնական խորահուն նավահանգիստներից է: Նաև կան սննդի և ձկան մշակման արդյունաբերության ձեռնարկումնոր, ծխախոտի, շորերի, կոշիկի արտադրություն, անմշակ ալմազների առևտուր: Քաղաքի (ինչպես նաև երկրի) տնտեսության մեջ մեծ դեր են խաղում Լիբանանից գաղթականների հետնորդները, մեծամասնությունը սուննիններն ու մարոնիտ քրիստոնյաները:

Տուրիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զբոսաշրջությունը թույլ է զարգացած, ենթակառուցվածքի թերի զարգացվածության, որակյալ ապրանքների վրա բարձր գների, շրջակա միջավայրի աղտոտվածության պատճառով: Գրանցվել իրավապահ մարմինների կողմից զբոսաշրջիկներից գումար առգրավվելու դեպքեր, ինչը սկսվում է դեռևս օդանավակայանից:

Քաղաքի տեսքը ծովից

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիթաունն ունի շատ հուշարձաններ՝ կապված աֆրոամերիկացիների կողմից քաղաքի հիմնադրման, աֆրոամերիկացի ստրուկների ազատության և կենտրոնական Ամերիկայի ներկայացուցիչների հետ:

Հաշտության ծառը խորհրդանշում է 1792 թվականին քաղաքի հիմնադրումը: Դաունթաունում է տեղակայված Քոննաուտ հիվանդանոցը՝ առաջին բժշկական հիմնարկը` հիմնադրված եվրոպացիների կողմից արևմտյան Աֆրիկայում:

Նրա մոտ է գտնվում Թագավորական դարբասները՝ կառուցված քարերով: Համաձայն գրառություններին` «ցանկացած ստրուկ, որը անցնում է այդ դարբասներվ,հայտարարվում է ազատ մարդ»:

Քաղաքում է գտնվում Ֆուրա Բեյը՝ արևմտյան Աֆրիկայի հնագույն համալսարանը, հիմնադրված 1827 թվականին: Համալսարանը վճռական դեր է խաղացել երկրի գաղութային պատմության մեջ: Համալսարանի առաջին ուսանողը՝ Սեմուել Կրոուտերը, եղել է Նիգերիայի առաջին անգլիացի եպիսկոպոսը, Աստվածաշնչի թարգմանիչը յորուբա լեզվով:

Ազգային երկաթուղային թանգարանում ներկայացված է մի ավտոմեքենա` հատուկ արտադրված 1961 թվականին թագուհի Ելիզավետա II-ի պետական այցի համար: Ուոլս Ջոնսոն Սթրիթում է գտնվում մեծ շուկան, որտեղ ներկայացնած են տեղական արհեստավորների գործերը:

Ֆրիթունը շրջապատված է սպիտակ ավազից երկար ուղիներով: Թերակղզու արևմտյան մասում Լամլի Բիչը երեկույթների և փառատոների անցկացման համար հայտնի տեղ է: Քաղաքում գտնվում են Ջոն Մարոնի եկեղեցին (կառուցվել է 1820 թվականին), Գեորգևյան տաճարը (կառուցվել է 1828 թվականին), մզկիթ (կառուցված 1830-ականներին):

Քաղաքի պրոբլեմները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքին զգալի վնաս է պատճառում քաղաքացիական պատերազմը, որի ընթացքում միացյալ հեղափոխական ճակատի ուժերը փորձել են գրոհով վերցնել քաղաքը և այն ենթարկվեց ականանետերով գնդակոծման։ Ավերվածներից շատը մինչ այսօր չի վերականգնվել։ Ենթակռուցվածքը թույլ է զարգացած, կան կանոնավոր ու շարունակվող ջրի և էլեկտրոէներգիայի հետ կապված ընդհատումներ։ Կենցաղային աղբը քաղաքացիները նետում են հենց ճանապարհին կամ քաղաքի միջով հոսող գետերը, որտեղից չեն հավաքում ամիսներով։ Օդը ախտոտված է ավտոմեքենաների և դիզել գեներատորների արտաժայթքումբերով։ Սանիտարա-համաճարակաբանական դիրքը ծանր է, հաճախ են ստամոքսաաղիքային վարակները ու մալարիաները։

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենտրոնական շրջանի ճանապարհներից

Ֆիթաունում հասարակական տրանսպորտի հիմքը միկրոավտոբուսներն ու տաքսիները: Քաղաքում շարժը շատ լարված է, ճանապարհային ցանցը վատ վիակում է և ծանրաբեռնվածությանը չի դիմանում։ Կանոնավոր ավտոբուսները միացնում են Ֆրիթաունը Սիերա Լեոնեի բոլոր մեծ քաղաքնրի հետ։

Քաղաքի ծառայությունները մատուցում է միջազգային Լունգի օդանավակայանը (IATA: FNA, ICAO: GFLL), տեղակայված Ֆրիթաունից 20 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Քանի որ օդանավակայանը գտնվում է ծովածոցի մյուս կողմում՝ քաղաքի ու օդանավակայանի հետ կապնվելու հիմնական միջոցը լաստանավերն ու մարդատար կատերները (ցամաքով ճանապարհը կազմում է մոտավորապես 170 կիլոմետր)։ Օդանավակայանից կան մշտական թռիչքներ դեպի Փարիզ, Բրյուսել, Լոնդոն, Դակար, Աքրա, Կասաբլանկա։ Նաև կան թռիչքներ դեպի մոտակա աֆրիկյան որոշ քաղաքներ ու ներքին թռիչքներ։

Հանցագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի ճանապարհային հանցագործությունների մակարդակը համեմատաբար ցածր է արևմտյան Աֆրիկայի համար։ Ավելի վտանգավոր շրջաններ է համարվում արևելյանը, որտեղ օտարերկրացիներին մեքենայից դուրս առանց ուղեկցման ցանկալի չէ նույնիսկ օրվա վաղ ժամերին։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]