Ֆրիթաուն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քաղաք
Ֆրիթաուն
անգլ.՝ Freetown
Զինանշան
Coatofarms freetown.png

Freetown.jpg
Ֆրիթաունի համայնապատկերը
Կոորդինատներ: 8°29′0″ հս․ լ. 13°13′59″ ամ. ե. / 8.48333° հս․. լ. 13.23306° ավ. ե. / 8.48333; 13.23306
Երկիր Սիերա Լեոնե Սիերա Լեոնե
Հիմնադրված է 1792 մարտի 11 թ.
Մակերես 13 կմ²
ԲԾՄ 26 մ
Բնակչություն 1․070․200 մարդ (2006)
Խտություն 2,997.8 մարդ/կմ²
Տեղաբնականուն ֆրիթաունցի
Ժամային գոտի UTC+3
Ֆրիթաունը
##Ֆրիթաուն (Սիերա Լեոնե)
Red pog.png

Ֆրիթաունը (անգլ.՝ Freetown) Սիերա Լեոնեի մայրաքաղաքն է։

Բնակչությունը՝ 862 419 մարդ, հաշվի առնելով արևելյան Ֆրիթաունի անկազմակերպ բնակավայրերը, թիվը մոտենում է 1.5 միլիոնի[1]:

Ֆրիթաունը երկրի ամենամեծ տնտեսական, քաղաքական և մշակութային կենտրոնն է:

Freetown SPOT 1094.jpg

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս ծառի տակ 1792 թվականի մարտի 11-ին հռչակվել է Ֆրիթաունի անկախությունը

17-18-րդ դարերում քաղաքի փոխարեն ստրուկների շուկա էր, որոնց արտահանում էին Նոր Աշխարհ՝ տնկադաշտերում աշխատելու համար: 1787 թվականին Լոնդոնից ժամանեցին առաջին 400 սևամորթները՝ նախկին ստրուկներ, որոնք Անկախության պատերազմում պայքարում էին անգլիացիների հետ և դրա համար ստացան անկախություն: Ֆրիթաունը պաշտոնապես հիմնադրվել է 1792 թվականի մարտի 11-ին: Հետագայում քաղաք էին ժամանում Կարիբյան ծովի (մեծամասնությունը Ճամայկայից) անգլիական գաղութներից ազատված ստրուկները:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիթաունը գտնվում է արևադարձային մուսոնային կլիմայում, խիստ անձրևոտ (մայիս-հոկտեմբեր) և չոր (նոյեմբեր-ապրիլ) եղանակներով: Վերջին տարիները նշանավորվել են անձրևոտ եղանակների՝ հունիս, երբեմն նաև հուլիսի սկիզբ փոխվելով: Չնայած նրան, որ Ֆրիթաունը գտնվում է հյուսիսային կիսագնդում, ձմեռային ամիսները ավելի շոգ են, քան ամառային: Դա բացատրվում է տարվա տարբեր ժամանակներին քամիների գերիշխմամբ. խոնավ եղանակին քամին Ատլանտիկայից բերում է անձրևներ, այն ժամանակ, երբ չոր եղանակին չոր ու փոշոտ քամիները Սահարայից բերում են չոր ու տաք օդ: Չնայած նրան, որ կլոր տարի միջին ամսական ջերմաստիճանը բարձր է՝ +35 °C-ից այն չի բարձրանում: Նաև չի իջնում +19°C-ից:

Ֆրիթաուն, Սիերա Լիոնեի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 36.0
(96.8)
38.0
(100.4)
38.0
(100.4)
38.5
(101.3)
35.0
(95)
35.0
(95)
33.0
(91.4)
32.0
(89.6)
31.0
(87.8)
35.0
(95)
36.5
(97.7)
33.5
(92.3)
38.5
(101.3)
Միջին բարձր °C (°F) 29.9
(85.8)
30.3
(86.5)
30.9
(87.6)
31.2
(88.2)
30.9
(87.6)
30.1
(86.2)
28.7
(83.7)
28.4
(83.1)
29.0
(84.2)
29.9
(85.8)
30.1
(86.2)
29.7
(85.5)
29.9
(85.8)
Միջին օրական °C (°F) 27.3
(81.1)
27.6
(81.7)
28.1
(82.6)
28.5
(83.3)
28.3
(82.9)
27.4
(81.3)
26.3
(79.3)
25.9
(78.6)
26.4
(79.5)
27.1
(80.8)
27.7
(81.9)
27.5
(81.5)
27.3
(81.1)
Միջին ցածր °C (°F) 23.8
(74.8)
24.0
(75.2)
24.4
(75.9)
24.8
(76.6)
24.4
(75.9)
23.6
(74.5)
23.1
(73.6)
23.0
(73.4)
23.1
(73.6)
23.4
(74.1)
24.0
(75.2)
24.1
(75.4)
23.8
(74.8)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) 15.0
(59)
17.8
(64)
19.4
(66.9)
20.0
(68)
20.6
(69.1)
20.0
(68)
19.4
(66.9)
19.4
(66.9)
20.0
(68)
19.4
(66.9)
20.0
(68)
15.6
(60.1)
15.0
(59)
Անձրևի տեղումներ մմ (դյույմ) 3.4
(0.134)
3.6
(0.142)
12.5
(0.492)
46.9
(1.846)
177.2
(6.976)
323.0
(12.717)
734.3
(28.909)
791.1
(31.146)
484.1
(19.059)
265.8
(10.465)
87.5
(3.445)
15.9
(0.626)
2945,3
(115,957)
Միջ. անձրևոտ օրեր 0 0 1 4 15 22 27 27 24 21 9 2 152
% խոնավություն 66 67 67 68 73 76 81 82 80 78 76 69 74
Միջին ամսական արևային ժամ 226.3 215.6 232.5 207.0 189.1 153.0 102.3 86.8 126.0 186.0 198.0 161.2 2083,8
Աղբյուր #1: NOAA[2][3]
Աղբյուր #2: Deutscher Wetterdienst (extremes)[4]

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիթաունի բնակչության ավելի քան 99 % կազմում են սևամորթերը: Կան սպիտակների, արաբների, չինացիների ոչ մեծ համայնքներ: Հավատացյալները համարյա հավասար կիսվում են տարներ եկեղեցիների քրիստոնյանների (40 %) և մուսուլման սուննիների (60 %): Հաղորդակցության միջազգային լեզուն քաղաքում կրիոն է: Վարչական նպատակների ու գործնական բանակցությունների համար օգտագործվում է անգլերենը: Քաղաքական ոլորտում գլխավորում են ազատված ստրուկների Նոր Աշխարհից ժամանած հետնորդները: Իսկ տնտեսության ոլորտում՝ լիբանանցիները:

Slaves sierra leone.jpg

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիթաունի կենտրոնական մասի քարտեզը

Ֆրիթաունը բաժանված է երեք շրջանի՝ կենտրոնական, արևմտյան և արևելյան: Բնակչության մեծամասնությունը ապրում է արևելյան շրջանում: Այնտեղ է գտնվում Ելիզավետա II թագուհու ծովափը: Այս շրջանը համարվում է ավելի աղքատ:

Կառավարական շենքերը, դիվանագիտական ներկայացուցչությունները, Դաունթաունը տեղակայված են կենտրոնական շրջանում:

Արևմտյան շրջանում ապրում է միջին կարգը: Այստեղ են գտնվում առևտրական փողոցները, կազինոները, հյուրանոցները:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի տնտեսությունը նշանակալից չափով զարգանում է նավահանգստի շուրջը, որը աշխարհում ամենամեծ բնական խորահուն նավահանգիստներից է: Նաև կան սննդի և ձկան մշակման արդյունաբերության ձեռնարկումնոր, ծխախոտի, շորերի, կոշիկի արտադրություն, անմշակ ալմազների առևտուր: Քաղաքի (ինչպես նաև երկրի) տնտեսության մեջ մեծ դեր են խաղում Լիբանանից գաղթականների հետնորդները, մեծամասնությունը սուննիններն ու մարոնիտ քրիստոնյաները:

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆուտբոլային կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

SheriffSumawiki1.jpg

Սիերա Լեոնեի մյուս քաղաքների նման, Ֆրեյթաունում ֆուտբոլը ամենատարածված սպորտն է: Սիերա Լեոնյան ֆուտբոլային հավաքականը, որը հայտնի է որպես «Լեոնե Սթարես», խաղում է Ֆրեյթաունյի ազգային մարզադաշտում, որն ամենամեծն է Սիերա Լեոնեում: Շերիֆ Սուման (ծնված 1986 թ. Հոկտեմբերի 12-ին Ֆրիթաունում, Սիերա Լեոնեում) մականունը Ավիլո (Awilo), Սիերա Լեոնեյան միջազգային կարգի ֆուտբոլիստ, որը վերջին անգամ խաղացել է որպես ռինգվանդի կամ հարձակվող կիսապաշտպան Բաքվի «Ռավան» և Սիերա Լեոնեի ազգային հավաքականների կազմում:

Կարիերայի վիճակագրությունs[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

12 Նոյեմբեր 2013-ի դրությամբ[5][6][7]
Ակումբի գործունեությունը Լիգան Գավաթ Կոնտինենտալ Ընդամենը
Ժամանակ Ակումբ Լիգան Նախագծեր Գոլերը Նախագծեր Գոլերը Նախագծեր Գոլերը Նախագծեր Գոլերը
Շվեդիա Լիգան Շվեդիայի ակումբ Եվրոպա Ընդամենը
2005 Ավթիդաբերգս Սապերեթան 23 4 - 23 4
2006 26 3 - 26 3
2007 GAIS Օլսվեկսան 9 0 - 9 0
2008 5 0 - 5 0
Նորվեգիա Լիգան Նորվեգիայի ակումբ Եվրոպա Ընդամենը
2008 Հաուգեսանդ (Լիոն) Ադիքուլգեն 11 1 - 11 1
Կիպրոս Լիգան Կիպրոսի ակումբ Եվրոպա Ընդամենը
2009–10 Էրմիս Արադիպպու Մորֆին Լայկի լիգա 14 2 0 0 - 14 2
Թուրքիա Լիգան Թուրքիայի ակումբ Եվրոպա Ընդամենը
2009–10 Քոքելիսպոր ՊՏՏ1. Լիգ[8] 5 1 0 0 - 5 1
Շվեդիա Լիգան Շվեդական Կուպեն Եվրոպա Ընդամենը
2010 Ջոնկոփինգ Սոդրա Սուպերեթան 10 1 - 10 1
2011 11 1 2 0 - 13 1
Ադրբեջան Լիգան Ադրբեջանի առաջնություն Եվրոպա Ընդամենը
2011–12[9] Ռեվան Բաքու Ադրբեջանի պրիմեր լիգա 28 1 1 0 - 29 1
2012–13[10] 10 0 1 0 - 11 0
Ընդամենը Շվեդիա 84 9 2 0 0 0 86 9
Նորվեգիա 11 1 0 0 0 0 11 1
Կիպրոս 14 2 0 0 0 0 14 2
Թուրքիա 5 1 0 0 0 0 5 1
Ադրբեջան 38 1 2 0 0 0 40 1
Առաջնության ընդհանուր քանակը 152 14 4 0 0 0 156 14

Տուրիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զբոսաշրջությունը թույլ է զարգացած, ենթակառուցվածքի թերի զարգացվածության, որակյալ ապրանքների վրա բարձր գների, շրջակա միջավայրի աղտոտվածության պատճառով: Գրանցվել իրավապահ մարմինների կողմից զբոսաշրջիկներից գումար առգրավվելու դեպքեր, ինչը սկսվում է դեռևս օդանավակայանից:

Քաղաքի տեսքը ծովից

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրիթաունն ունի շատ հուշարձաններ՝ կապված աֆրոամերիկացիների կողմից քաղաքի հիմնադրման, աֆրոամերիկացի ստրուկների ազատության և կենտրոնական Ամերիկայի ներկայացուցիչների հետ:

Հաշտության ծառը խորհրդանշում է 1792 թվականին քաղաքի հիմնադրումը: Դաունթաունում է տեղակայված Քոննաուտ հիվանդանոցը՝ առաջին բժշկական հիմնարկը` հիմնադրված եվրոպացիների կողմից արևմտյան Աֆրիկայում:

Նրա մոտ է գտնվում Թագավորական դարբասները՝ կառուցված քարերով: Համաձայն գրառություններին` «ցանկացած ստրուկ, որը անցնում է այդ դարբասներվ,հայտարարվում է ազատ մարդ»:

Քաղաքում է գտնվում Ֆուրա Բեյը՝ արևմտյան Աֆրիկայի հնագույն համալսարանը, հիմնադրված 1827 թվականին: Համալսարանը վճռական դեր է խաղացել երկրի գաղութային պատմության մեջ: Համալսարանի առաջին ուսանողը՝ Սեմուել Կրոուտերը, եղել է Նիգերիայի առաջին անգլիացի եպիսկոպոսը, Աստվածաշնչի թարգմանիչը յորուբա լեզվով:

Ազգային երկաթուղային թանգարանում ներկայացված է մի ավտոմեքենա` հատուկ արտադրված 1961 թվականին թագուհի Ելիզավետա II-ի պետական այցի համար: Ուոլս Ջոնսոն Սթրիթում է գտնվում մեծ շուկան, որտեղ ներկայացնած են տեղական արհեստավորների գործերը:

Ֆրիթունը շրջապատված է սպիտակ ավազից երկար ուղիներով: Թերակղզու արևմտյան մասում Լամլի Բիչը երեկույթների և փառատոների անցկացման համար հայտնի տեղ է: Քաղաքում գտնվում են Ջոն Մարոնի եկեղեցին (կառուցվել է 1820 թվականին), Գեորգևյան տաճարը (կառուցվել է 1828 թվականին), մզկիթ (կառուցված 1830-ականներին):

Քաղաքի պրոբլեմները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքին զգալի վնաս է պատճառում քաղաքացիական պատերազմը, որի ընթացքում միացյալ հեղափոխական ճակատի ուժերը փորձել են գրոհով վերցնել քաղաքը և այն ենթարկվեց ականանետերով գնդակոծման։ Ավերվածներից շատը մինչ այսօր չի վերականգնվել։ Ենթակռուցվածքը թույլ է զարգացած, կան կանոնավոր ու շարունակվող ջրի և էլեկտրոէներգիայի հետ կապված ընդհատումներ։ Կենցաղային աղբը քաղաքացիները նետում են հենց ճանապարհին կամ քաղաքի միջով հոսող գետերը, որտեղից չեն հավաքում ամիսներով։ Օդը ախտոտված է ավտոմեքենաների և դիզել գեներատորների արտաժայթքումբերով։ Սանիտարա-համաճարակաբանական դիրքը ծանր է, հաճախ են ստամոքսաաղիքային վարակները ու մալարիաները։

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենտրոնական շրջանի ճանապարհներից

File:Lungi_International_Airport_Gate_Area.jpg File:Freetown_International_Airport.JPG Ֆիթաունում հասարակական տրանսպորտի հիմքը միկրոավտոբուսներն ու տաքսիները: Քաղաքում շարժը շատ լարված է, ճանապարհային ցանցը վատ վիակում է և ծանրաբեռնվածությանը չի դիմանում։ Կանոնավոր ավտոբուսները միացնում են Ֆրիթաունը Սիերա Լեոնեի բոլոր մեծ քաղաքնրի հետ։

Քաղաքի ծառայությունները մատուցում է միջազգային Լունգի օդանավակայանը (IATA: FNA, ICAO: GFLL), տեղակայված Ֆրիթաունից 20 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Քանի որ օդանավակայանը գտնվում է ծովածոցի մյուս կողմում՝ քաղաքի ու օդանավակայանի հետ կապնվելու հիմնական միջոցը լաստանավերն ու մարդատար կատերները (ցամաքով ճանապարհը կազմում է մոտավորապես 170 կիլոմետր)։ Օդանավակայանից կան մշտական թռիչքներ դեպի Փարիզ, Բրյուսել, Լոնդոն, Դակար, Աքրա, Կասաբլանկա։ Նաև կան թռիչքներ դեպի մոտակա աֆրիկյան որոշ քաղաքներ ու ներքին թռիչքներ։

Հանցագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի ճանապարհային հանցագործությունների մակարդակը համեմատաբար ցածր է արևմտյան Աֆրիկայի համար։ Ավելի վտանգավոր շրջաններ է համարվում արևելյանը, որտեղ օտարերկրացիներին մեքենայից դուրս առանց ուղեկցման ցանկալի չէ նույնիսկ օրվա վաղ ժամերին։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. World Gazetteer
  2. «Freetown Climate Normals 1961–1990»։ National Oceanic and Atmospheric Administration։ Վերցված է February 7, 2016 
  3. «Climatological Information for Freetown, Sierra Leone»։ Hong Kong Observatory 
  4. «Klimatafel von Freetown-Lunghi (Flugh.) / Sierra Leone»։ Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world (German)։ Deutscher Wetterdienst։ Վերցված է February 7, 2016 
  5. «Sheriff Suma Soccerway Profile»։ Soccerway։ Վերցված է 12 November 2013 
  6. «EP Football Sheriff Suma»։ http://www.eliteprospects.com/։ Վերցված է 12 November 2013 
  7. «Sheriff Suma»։ http://svenskfotboll.se/։ Վերցված է 12 November 2013 
  8. «Sheriff Suma TFF»։ http://www.tff.org/։ Վերցված է 12 November 2013 
  9. «Premier League Stats 2011/12»։ Peşəkar Futbol Liqası։ Վերցված է 12 November 2013 
  10. «Premier League Stats 2012/13»։ Peşəkar Futbol Liqası։ Վերցված է 12 November 2013