Վասիլի Սուրիկով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վասիլի Սուրիկով
ռուս.՝ Василий Суриков
V.Surikov, Self-Portrait (1879, Tretyakov gallery).jpg
Ի ծնեռուս.՝ Василий Иванович Суриков
Ծնվել էհունվարի 12 (24), 1848 կամ հունվարի 24, 1848(1848-01-24)[1]
ԾննդավայրԿրասնոյարսկ, Ենիսեյսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[2]
Վախճանվել էմարտի 6 (19), 1916[3][4] (68 տարեկան)
Մահվան վայրՄոսկվա, Ռուսական կայսրություն[2]
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
ԿրթությունՍանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիա (1875)
Մասնագիտություննկարիչ
Ոճռեալիզմ
Ժանրպատմական գեղանկարչություն և դիմապատկեր
Թեմաներգեղանկարչություն
Ուշագրավ աշխատանքներTaking a Snow Town?, Suvorov Crossing the Alps in 1799?, Բոյարուհի Մորոզովա և Ստրելեցների մահապատժի առավոտը
Ներշնչվել էԻլյա Ռեպին
ԱնդամակցությունՍանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիա
Vasily Surikov Վիքիպահեստում

Վասիլի Իվանի Սուրիկով (ռուս.՝ Василий Иванович Суриков, հունվարի 12 (24), 1848 կամ հունվարի 24, 1848(1848-01-24)[1], Կրասնոյարսկ, Ենիսեյսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[2] - մարտի 6 (19), 1916[3][4], Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն[2]), ռուս գեղանկարիչ, մասշտաբային պատմական գեղանկարչության վարպետ։

Սուրիկովի տոհմից են սերում Նիկիտա Միխալկովը և Անդրեյ Կոնչալովսկին։

Կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրիկովի կյանքի և ստեղծագործության զարգացման պատմությունը մեծ հետաքրքություն են ներկայացնում, քանի որ թույլ են տալիս ավելի խորը հասկանալ և ընկալել նկարչի ստեղծագործական տեսլականը և խորը մոտենալ հենց աշխատանքների էությանը։

Վ. Ի. Սուրիկովը ծնվել է 1848 թ.-ին Սիբիրյան Կրասնոյարսկ քաղաքում։ Սուրիկովի նախնիները համարվում են այս քաղաքի հիմնադիրներից։ Նրանք մասնակցել են թագավորի դեմ հայտնի ապստամբությանը, որին կազակները և թաթարները դաժանաբար ծեծելով վտարել են քաղաքից։ Եվ Սուրիկովի պապի պատվին, ով կազակ ավազակապետ էր, անվանվել է Ենիսեյի կղզիներից մեկը։

Նկարիչը հպարտանում էր իր կազակական ծագումով, նա սիրում էր պատմել իր խիզախ և ազատատենչ նախնիների մասին  և անթաքույց հպարտությամբ խոսում էր իր կազակական անկախ, ինքնուրույն բնավորության մասին։

Սուրիկովը ծնվել է ոչ հարուստ ընտանիքում։ Նրա ընտանիքը ունեցել է իր սեփական փայտե փոքր տունը։ Մանկությունը նկարչի հոգում թողել է անջնջելի տպավորություն։ Նրա հիշողության մեջ պահպանվել են մանկության հետ առնչվող ամեն ինչ։

Նա պատմում է. «Առաջին բանը, որ իմ հիշողության մեջ մնացել է դա մեր ձմեռային ուղևորություններն են դեպի Տորգոշին գյուղ։ Տորգոշինները եղել են առևտրական կազակներ, բայց չեն զբաղվել առևտրով։ Նրանք ապրում էին Ենիսեյի մյուս կողմում` տայգայի առաջ։ Հիշում եմ հին տունը, այնտեղը օդն էլ կարծես հնացած լինի։ Եվ սրբապատկերներն են հին, և հագուստները։ Հիշում եմ իմ զարմուհիներին, ովքեր ունեին յուրահատուկ գեղեցկություն` հնագույն, ռուսական, և ուժեղ էին ու ամուր»։

1854թ.-ին Սուրիկովի հայրը ծառայության համար Կրասնոյարսկից տեղափոխվել է Բուզիմ գյուղ, և նրա հետ գնացել է նաև ողջ ընտանիքը։ Ինչպես հիշում է նկարիչը այստեղ նա ավելի ազատ էր ապրում։ Այստեղ Սուրիկովը սովորել է լողալ և որսի գնալ։ Բայց ամենակարևորն այն է, որ այստեղ նա սկսել է ավելի շատ նկարել։ Նա հատկապես սիրում էր պատկերել ձիերին, որը նրան տրվեց որ միանգամից։ Սկզբում նրան աշխատողներից մեկը սովորեցրել է, թե ինչպես նկարել ոտքերը, որպեսզի թվա, թե ձիերը վազում են։ Այդ ժամանակ նա դեռ ներկեր չի ունեցել։ [1]

1856 թ.-ին ծնողները որոշում են Սուրիկովին տալ նախադպրոցական դասարան։ Սկզբում դպրոցական կյանքը երեխայի համար անտանելի էր թվում։ Դպրոցում կիրառվում էր մարմնական պատիժ, ուսուցիչնեը սարսափ էին ազդում։ Սուրիկովը կարոտում էր ընտանիքին, որի հետ անչափ կապված էր։ Եվ նա որոշոմ է փախչել հարազատների մոտ։ Սակայն նրա փախուստը չի իրականանում։ Սուրիկովը աստիճանաբար հարմարվում է դպրոցական իրավիճակին։ Պատծամիջոցները նրա համար այդքան էլ սարսափելի ու վախեցնող չէին։ Նա սովորում էր գերազանց, և դասարանից դասարան էր անցնում պարգևներով, ու 1861 թ.-ին փայլուն ավարտում է դպրոցը։

Ապագա նկարչի համար հատկապես կարևոր նշանակություն ունեին նկարչության դասերը, որը նրան ուսուցանում էր Գրեբնեվը, ում հետագայում Սուրիկովը հիշում է երախտագիտությամբ, ով իր առաջին ուսուցիչն էր և օգնել էր նրան տեսնել բնության նկարչական գեղեցկությունը, հասկանա գեղարվեստի պլաստիկ գեղեցկությունը։

1859 թ.-ին մահանում է Սուրիկովի հայրը։ Նկարիչը իր հիշողության մեջ պահում էր այդ խիստ, նույնիսկ դաժան մարդու կերպարը։ Նրա հայրը ուներ գեղեցիկ ձայն, և նկարիչը համարում էր, որ երաժշտության նկատմամբ սերը ինքը ժառանգել է հենց նրանից։ Հոր մահից հետո նկարչի ընտանիքը վերադառնում է իր հին տունը` Կրասնոյարսկ։ Կյանքը դառնում է ավելի բարդ։ Տան հոգսը ամբողջովին ընկնում է մոր ուսերին։ Մինչ հոր մահը նկարչի մայրը ջանք չէր խնայում ընտանիքի և երեխաների դաստիարակության համար, իսկ դրանից հետո նա աչէի էր ընկնում խելքով և երեխաների հանդեպ հոգատարությամբ։ Եվ Սուրիկովը սիրում էր պատմել մոր համարձակ, խիզախ բնավորության մասին։

1864 թ.-ին Սուրիկովը անցնում է քաղաքացիական ծառայության, և այնտեղ էլ ոչ միայն չի թողնում նկարչությունը, այլ նրա համբավը օրեցօր աճում է, որը և մեծացնում է նրա արվեստը գնահատողների թիվը։

Գեղանկարչութուն սովորելու անհագ ցանկությունը նրան ստիպում է սկզբում տեղափոխվել Սանկտ- Պետերբուրգ, որտեղ 1869-1875 թթ.-ին նա սովորում է Սանկտ- Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում, որտեղ նրա ուսուցիչն էր Չեստյակովը,որն այն ժամանակ Սուրիկովին համարում էր լավագույն սան։

1877 թ.-ից Սուրիկովը ապրում և աշխատում էր Մոսկվայում։ Մոսկվայում Սուրիկովը ստեղծում է իր այս կամ այն չափով հայտնի նկարները` մոնումենտալ պատմական նկարները։

Ստեղծագործությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր նկարներից մի քանիսում նկարիչը բացահայտում է պատմության հակասությունների ողբերգական ծագումը, նրա շարժման տրամաբանությունը, նա ներկայացրել է պատմական ուժերի պայքարը Պետրոս Առաջինի ժամանակներում պառակտման ընթացքում։ Այս նկարներում գլխավոր դերը պատկանում է ժողովրդական զանգվածներին, որոնք ներկայացված են տարաբնույթ ոճերով և բացահայտում են ռուսական ազգային բնույթը։

Սուրիկովին գրավում են ուժեղ, վառ անհատականությունները, ովքեր իրենց մեջ խտացնում են ժողովրդի ըմբոստ ոգին։

Մեծ հմտությամբ և սիրով նկարիչը իր ստեղծած ազգային հանճարներին փոխանցում է հին Մոսկվայի հրապարակներն ու փողոցները, որոնք լցված են մարդկանց բազմությամբ, ցույց է տալիս հագուստները, այլ պարագաներ, փայտագործություն, կրոնական ճարտարապետություն, գյուղական գոմերը։

Իր մոնումենտալ ձևի նկարներում Սուրիկովը ստեղծել է կոմպոզիցիայի նորարարական տեսակ, որտեղ մարդկային զանգված շարժում և միջնորդություն կա, որը ծածկված է մի շարք բարդ զգացմունքներով, որն արտահայտում է իրադարձության խորը իմաստը։ Նրա աշխատանքներում կա ընդհանուր կոլորիտ, որը հիմնված է մաքուր, հնչեղ գույների ներդաշնակությամբ։ Գունային հարվածների ֆակտուրան և ոճը ընդհանուր տրամադրությունը դիտողին փոխանցելու կարևոր միջոց են հանդիսանում։

1888 թ.-ին կնոջ հանկարծակի մահվանից հետո Սուրիկովը ընկնում է դեպրեսիայի մեջ և կորցնում է հետաքրքրասիրությունը գեղանկարչության նկատմամբ։ Ոչ ոք չգիտեր և չէր էլ կարող ենթադրել, թե ինչպիսի ցավ և հոգեկան տառապանք նա ստիպված եղավ անցնել։ Բայց, բարեբախտաբար, որպես իսկական Տիտան, Սուրիկովին հաջողվեց չկոտրվել և չհանձնվել կյանքի բեկբեկուն ալիքների հորձանուտին։ Իր լուսավորության և վերածննդի փայլուն օրինակ և ապացույց է համարվում «Կույր ծնված մարդու բժշկումը Հիսուսի միջոցով», որը տեսնողի աչքում զանազանում է նկարչի հատկանիշները։

Դեպի Սիբիր կատարած ուղևորությունից հետո հաղթահարելով հոգեկան ծանր տառապանքները` 1889-1890-ական թվականներին, Սուրիկովը ստեղծեց անսովոր վառ, կենսուրախ մի գործ`«Ձյունե քաղաքի վերցնումը», որտեղ պատկերում է ռուս ժողովրդի ընդհանուր, հավաքական կերպարը` լի հանդգնությամբ, առողջությամբ և զվարճանքներով։

1890-ական թվականների պատմական նկարներում Սուրիկովը նորից վերադառնում է ազգային պատմությանը` կանգ առնելով հատկապես այն իրադարձությունների վրա, որտեղ դրսևորվում է ժողովրդի պատմական ոգին, ինչպես նաև միասնականությունն ու ուժը։

«Յերմակի կողմից Սիբիրի» նվաճումը նկարում, որը նկարել է 1895 թ.-ին, ներկայացված է ռուս զինվորների հերոսությունները, երբ նրանք կռվում և պաշտպանում էին հայրենի հողը։

«Սուվորովոի անցումը Ալպերով» կտավում (1899 թ.) Սուրիկովը գովաբանում է ռուսական բանակի քաջությունն ու համարձակությունը։

Սակայն հարկ է նշել, որ այս ստեղծագործությունները արդեն չէին փայլում և առանձնանում այն կատարելությամբ, ինչով հայտնի էին 1880-ական թվականների Սուրիկովի գլուխգործոցները։

Պատմական ծանրի հեղինակի հաջորդ աշխատանքը «Ստեփան Ռազին» կտավն է (1910 թ.): Բացի այս բիթխարի ստեղծագործություններից Սուրիկովը, որոնք զետեղում են ռուսական պատմությունը, Սուրիկովը ստեղծել է նաև դիմանկարներ, որոնցում ներկայացվել է վարպետի դիմանկարային տաղանդը, նրա խորը հետաքրքրությունը հասարակ, պարզ ռուս մարդու հոգևոր աշխարհի նկատմամբ:[1]

Սուրիկովի աշխատանքներում գերիշխում է հալյուսինասիայի հրամայական համոզմունքը։ Նա, իրոք, տեսնում է անցյալը, Ռուսաստանի արյունոտ, բարբարոսական անցյալը, և պատմում է իր տեսլականը։ Պատմում է այնքան վառ ու հստակ ձևով, այնպիսի խանդավառությամբ, կարծես չի նկատում երազանքի և իրականի միջև տարբերությունը։ Սուրիկովը իր նկարներում կարծես ասում է. «Այն, ինչ գոյություն ունի, իրական է` երազ է, ինչը երազ չէ` գոյություն չունի»։

Ըստ կոչման Սուրիկովը համարվում էր պատմական նկարիչ և հենց իր տաղանդի բնույթով։ Բայց այդ պատմությունը նրա համար չի եղել  կոստյումավոր կատարում, ինչպիսին այն տեսնում էին ժամանակի շատ նկարիչ-ակադեմիկներ։ Սուրիկովի համար պատմությունը եղել է հարազատ և կարծես անձնապես վերապրած։ Նա կարծես կանչում է դիտողին իր հետ վերապրել իրադարձությունը, պատմությունը և իր հետ միասին մտածել մարդկանց և ժողովուրդների ճակատագրերի մասին։

Սուրիկովը ճշմարիտ ռուս նկարիչ է`ռուսական բոլոր առավելություններով և թերություններով։ Նա չի զգում և չի սիրում բացարձակ գեղեցկության ձևը և նա, հետապնդելով մի ընդհանուր բանաստեղծական փորձին, ենթարկվում է զուտ բովանդակությանը։ Անկասկած, սա նրա ստեղծագործության թույլ կետն է։ Բայց  շնորհիվ այն բանի, որ նա կարղացել է հաղթահարել կեղծ ակադեմիական գեղեցկության ընկալման ձևը, դա մենք չենք համարում թերություն։ Սուրիկովը կարողացել է, լիովին հանձնվելով իր ոգեշնչմանը, գտնել ինչ-ոչ բոլորովին ինքնատիպ մի բան, ինչ որ նոր բան, և դա ինչպես նկարներում, այնպես էլ գեղանկարչության մեջ և ներկերում։

Սուրիկովը շատ բարձր էր գնահատում իր ստեղծագործական ազատությունը։ Շատ անգամ են նրան առաջարկել դասավանդել ակադեմիայում, նկարչության, քանդակագործության դպրոցներում, բայց նա միշտ հրաժարվել է։


[1] Художественная культура Красноярья. /Сборник статей под редакцией Г.Ф. Быкони. - Красноярск: Горница, 1992., стр. 32


[1]  Художники родного края. Информационно-библиографическое издание, Министерство культуры Красноярского края, Красноярская краевая детская библиотека, Отдел литературы по искусству, Выпуск 1.  Красноярск. 2012г., стр. 10

Նկարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Суриков Василий Иванович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. 3,0 3,1 3,2 RKDartists
  4. 4,0 4,1 4,2 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • М.М. Алленов. «Василий Суриков»
  • Суриков В. И. Альбом. Вступ. ст. Н. Г. Машковцева. М.։ 1960
  • Суриков В. И. Альбом. Вступ. ст. Д. Сарабьянова. М.։ 1963
  • Суриков В. И. Письма. Воспоминания о художнике. Л.։ 1977
  • Г. Васильева-Шляпина «Сибирские красавицы В. Сурикова. Портрет в творчестве художника»// «Иван Федоров». Санкт-Петербург. 2002
  • В. Ануфриева «Отрада суриковская».//«Сибирские промыслы». Красноярск. 2007
  • Аференко В. А. «Суриков в Сухобузимском»//г. Железногорск, 1999
  • Кеменов В. С. «Историческая живопись Сурикова. 1870—1880-е гг.» М.։ 1963
  • Машковцев Н. Г. «В. И. Суриков» М.։ 1994
  • Евдокимов И. В. Суриков, 1933. - 164 с. (Жизнь замечательных людей)
  • Шанин В. Я. «Суриков, или Трилогия страданий», 2010.

Մամուլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]