Աֆրոդիտե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Աֆրոդիտե
Aphrodite8.jpg
Տեսակ Օլիմպոսի աստվածներ և fertility deity
Դիցաբանություն հին հունական դիցաբանություն
Սեռ իգական
Երևի համընկնում է Վեներա և Astarte
Նստավայր Օլիմպոս
Աշակերտ է Օլիմպոս
Հայր Ուրանոս և Զևս
Մայր Դիոնե[1]
Քույր/Եղբայր Մանես
Ամուսին Հեփեստոս
Կողակից Anchises, Butes, Ֆայետոն, Ադոնիս, Արես, Հերմես, Դիոնիսոս, Պոսեյդոն և Phaethon
Զավակներ Անտերոս, Դեյմոս, Էրոս, Փոբոս, Հարմոնիա, Himeros, Հերմափրոդիտ, Hymen, Priapus, Rhodos, Eryx, Tyche, Պեիթո, Էնեաս, Polycaon, Golgos և Adrestia
Aphrodite Վիքիպահեստում

Աֆրոդիտե[2] կամ Ափրոդիտե (հին հուն․՝ Ἀφροδίτη, հնում ստուգաբանվում էր որպես ածանցյալ ἀφρός - «փրփուր» բառից), Հին հունական դիցաբանության մեջ համարվում է սիրո և գեղեցկության աստվածուհին։ Զևսի և Դիոնեի դուստրը (այլ տարբերակի համաձայն՝ առաջացել է ծովի փրփուրից)։ Աֆրոդիտեի պաշտամունքը տարածված է եղել ոչ միայն Հունաստանում, այլև Փոքր Ասիայում և մերձսևծովյան հունական գաղութներում։ Սկզբանական շրջանում համարվել է պտղաբերության (և ծովի) աստվածուհի, կրել փյունիկյան Աստարտե աստվածուհու ազդեցությունը, իսկ օլիմպիական դիցարանում՝ հավերժ դեռատի և գեղեցկագույն աստվածուհի, որն իշխում է մարդկանց և աստվածների սրտերին, սեր պարգևում նրանց։ Ափրոդիտեի սիրո իշխանությանը ենթարկվում էին աստվածներն ու մարդիկ, բացառությամբ դիցուհիներ Աթենասի, Արտեմիսի և Հեստիայի։ Հեփեստոսի կինը և Արեսի տափածուն էր։ Ա-ին ուղեկցում են գեղեցկության և նազանքի աստվածները։ Մտնում էր 12 մեծ օլիմպիական աստվածների թիվը։ Նրան նվիրվել են բազմաթիվ մեհյաններ, որոնցից աչքի է ընկնում Կորնթոսի հռչակավոր տաճարը։ Ա-ի լավագույն արձաններից Տավրիդյան Աֆրոդիտե արձանը (մ.թ.ա. III դ.) պահվում է Լենինգրադի Էրմիտաժում, Միլոսյան Աֆրոդիտեն (մ.թ.ա. II դ.)՝ Լուվրի թանգարանում։ Աֆրոդիտեն իր պաշտամունքային էությամբ համանման է հայկական Աստղիկ աստվածուհուն։ Հռոմեական դիցաբանության մեջ նույնացվել է Վեներային։ Աֆրոդիտեն սիրում էր Կիպրոսի արքայի որդուն, Ադոնիսին։

Ափրոդիտեն սովորաբար պատկերվել է գեղեցիկ մերկ կնոջ տեսքով: Բազմաթիվ նկարիչներ պատկերել են գեղեցկուհուն ծովի մեջ մի մեծ խեցու վրա կանգնած:

Ափրոդիտեի ծնունդը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիրո աստվածուհի Ափրոդիտեն ծնվում է ծովի փրփուրից: Նա հայտնի է իր շլացուցիչ գեղեցկությամբ և կախարդական հմայքով:

Ափրոդիտեի սիրեկանները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շնորհիվ իր գեղեցկության՝ Ափրոդիտեն հեշտորեն գայթակղում էր նրան, ում որ ցանկանար: Կրծքերի մոտ նա կրում էր իր ամուսին Հեփեսոսի նվիրած գոտին, որը նույնպես գայթակղիչ ուժ ուներ: Հեփեսոսը պատմում է, որ Տրոյաի պատերազմի ժամանակ Հերան վերցնում է այդ գոտին, որպեսզի գայթակղի Զևսին, որ վերջինս չխառնվի պատերազմի ընթացքին և հույները կարողանան հաղթանակ տանել:

Առասպելը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ափրոդիտեն ամուսնացած էր Հեփեստոսի հետ, որը պաշտում էր իր գեղեցկուհի կնոջը և բազմաթիվ նվերներ անում նրան: Սակայն Ափրոդիտեն հաճախ դավաճանում էր ամուսնուն: Նրա բազմաթիվ սիրային կապերից ամենահայտնին պատերազմի աստված Արեսի հետ սիրավեպն էր: Արեսն ու Ափրոդիտեն չորս երեխա են ունենում. Դեյմոսը՝ սարսափը, Ֆոբոսը՝ վախը, Հարմոնիան և Էրոսը՝ սերը:

Թակարդն ընկած սիրեկանները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբ Հեփեսոսը իմանում է Ափրոդիտեի մասին իր եղբայր Արեսի հետ, որոշում է վրեժխնդիր լինել՝ նվաստացնելով սիրեկաններին: Լինելով հմուտ մետաղագործ՝ նա բրոնզե շղթաներ է պատրաստում և աննկատորեն կախում սիրեկանների մահճակալից: Երբ Ափրոդիտեն ու Արեսը պառկում են այնտեղ, կապանքները ընկնում են ցած և կապում նրանց: Այդ ժամանակ Հեփեսոսը կանչում է աստվածներին, որպեսզի վերջիններս տեսնեն խայտառակ եղած սիրեկաններին:

Մահկանացու սիրեկանները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ափրոդիտեի մեկ այլ սիրեկանից էր մահկանացու Ադոնիսը: Պերսեփոնեն, որը դժոխքի աստված Հադեսի կինն էր, նույնպես սիրահարված էր Ադոնիսին, և երբ վերջինս նախընտրում է ոչ թե իրեն, այլ գեղեցկուհի Ափրոդիտեին, Պերսեփոնեն, խանդից դրդված, Ափրոդիտեի սիրային կապի մասին պատմում է Արեսին: Զայրացած Արեսը մի վայրի վարազի ազատ է արձակում և ուղարկում Ադոնիսի վրա: Կենդանին սպանում է Ադոնիսին, և վերջինս ընկնում է դժոխք, որտեղ նրան սպասում էր Պերսեփոնեն: Ափրոդիտեն գնում է Զևսի մոտ և խնդրում ամենազորեղին հետ վերադարձնել իր սիրեկանին: Զևսը որոշում է այսպես լուծել այդ հարցը. Ադոնիսը տարվա կեսը կանցկացնի մեռյալների աշխարհում Պերսեփոնեի հետ, մյուս կեսն էլ՝ Ափրոդիտեի հետ:

Ադոնիսի մահը ցույց տվեց, թե որքան ողբալի ավարտ կարող էր ունենալ հասարակ մաղկանացուների համար սիրո աստվածուհու հետ սիրային կապի մեջ մտնելը: Մեկ այլ մահկանացու՝ Անքիսես անունով, որն Ադոնիսի նման գայթակղվում է Ափրոդիտեի հմայքով, նույնպես դաժան ճակատագրի է արժանանում: Ափրոդիտեն մարդանման տեսքով է երևում նրան, սակայն շուտով Անքիսեսը գլխի է ընկնում, որ իր դիմաց սիրո աստվածուհին է: Ափրոդիտեն Անքիսեսին խնդրում է խոստանալ, որ գաղտնի կպահի իրենց սիրային կապը, սակայն, հարբած լինելով, վերջինս բացում է այդ գաղտնիքը: Որպես պատիժ՝ Զևսը կուրացնում է նրան:

Պիգմալիոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պիգմալիոնը տաղանդավոր քանդակագործ էր, որը քանդակները պատրաստում էր իր ամբողջ եռանդով: Մի անգամ նա մի գեղեցիկ կնոջ արձան է պատրաստում, որն աներևակայելիորեն նման էր կենդանի մարդու: Պիգմալիոնն անմոռաց սիրահարվում է իր իսկ քանդակած կնոջը, և աղոթում սիրո աստվածուհուն շունչ պարգևել նրան: Խղճալով քանդակագործին՝ Ափրոդիտեն կենդանացնում է քանդակը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]