Լետո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լետո
Latona with the infants Apollo and Artemis, by Francesco Pozzi, 1824, marble - Sculpture Gallery, Chatsworth House - Derbyshire, England - DSC03504.jpg
Տեսակ Տիտաններ
Դիցաբանություն հին հունական դիցաբանություն
Սեռ իգական
Երևի համընկնում է Latona
Հայր Koios
Մայր Փեբե
Քույր/Եղբայր Աստերիա
Ամուսին Զևս
Կողակից Զևս
Զավակներ Ապոլլոն և Արտեմիս[1]
Leto Վիքիպահեստում

Լետո (հին հուն․՝ Λητώ), հին հունական դիցաբանության գիշերվա սևազգեստ աստվածուհին, տիտան[2] Կեոսի և Ֆեբոսի[3] դուստրը, Զևսի կինը։ Զևսը բաժանվել է նրանից հանուն Հերայի, կամ էլ նա համարվել է Զևսի սիրուհին, Ապոլլոնի և Արտեմիսի մայրը։ Ծնվել է կելտերի երկրի դիմաց գտնվող կղզում, այստեղ պաշտում էին Ապոլլոնին, և թագավորում էին Բորեադները՝[4] Բորեասի երկու թևավոր որդիները։

Երեխաների ծնունդը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զևսը, կերպարանափոխված լորի[5], տիրում է նրան։ Երբ գալիս է երեխային լույս աշխարհ բերելու ժամանակը, խանդոտ Հերան արգելում է երկնակամարին տեղ տալ ծննդկանին։

Ըստ ավելի հայտնի տարբերակի՝ Հերան հետապնդում է նրան ամբողջ երկրով մեկ, և միայն Դելոս կղզում Լետոն լույս աշխարհ է բերում Արտեմիսին, իսկ Արտեմիսի օգնությամբ՝ Ապոլլոնին[6]։ Հերայի պատվերով Պիթոնը[7] հետապնդում է Լետոյին և երբ հասնում է նրան, Զևսի հրամանով Բորեասը Լետոյին տանում է Դելոս, որտեղ նա, կառչելով ձիթենու ճյուղից, ծնում է Ապոլլոնին և Արտեմիսին[8]։ Կամ Բորեասը տանում է Լետոյին Պոսեյդոնի մոտ, իսկ նա տեղափոխում է նրան Օրտրիգիա և կղզին ծածկում ամպերով[7]։ Այդ ժամանակ Պոսեյդոնը կղզին շրջում է դեպի վեր։ Լետոն օգնություն է խնդրում լողացող կղզի Դելոսից։ Սրա հետ էր Հերան համաձայնության եկել՝ խոստանալով պարգևատրել։ Դելոսը թույլ է տալիս Լետոյին իր ափերի մոտ ունենալ զավակներին։ Սակայն Հերան արգելել էր ծննդաբերության աստվածուհի Իլիթեյին օգնել իր հակառակորդին։ Լետոն այդպես տանջվում է մի քանի օր, շատ աստվածուհիներ են հավաքվում նրա շուրջը, բայց ոչնչով չեն կարողանում օգնել։ Աստվածուհիների ընծաներ բերելուց հետո միայն Իլիթեյը համաձայնում է օգնել։ Առասպելի մի տարբերակի համաձայն՝ Իլիթեյը հետաձգում է Արտեմիսի ծնունդը մինչև Ապոլլոնի բարեհաջող լույս աշխարհ գալը։ Մեկ այլ տարբերակի համաձայն՝ Արտեմիսը առաջինն է ծնվում և անմիջապես օգնում է մորը՝ լույս աշխարհ բերելու եղբորը։ Ապոլլոնի և Արտեմիսի ծնվելուց հետո է միայն Դելոս կղզին անշարժանում։

Սկզբից նա քանդել էր իր գոտին՝ պատրաստվելով ծննդաբերել Զոստերեում (Ատտիկա), որտեղ գտնվում էր նրա զոհարանը[9]։ Ըստ Քլեարկոսի՝ նա Խալկիդայից եկել էր Դելփիք և Պիթոնի[10]. քարանձավի մոտ ունեցել զավակներին։

Կամ Զևսը դարձրել էր նրան լոր և ուղարկել քարանձավ։ Մեկ այլ զրույցի համաձայն՝ Լետոն եկել էր բորենիների երկրից գայլի կերպարանքով։ Ըստ Արիստոն Ալեքսանդրացու՝ նա երեխաներին ունեցել է Էփեստում գտնվող Օրտիգիայի ակունքի մոտ։ Հետո լողացել է գետում։

Երեխաներին ունենալուց հետո նա թափառում էր Լիկիայում և բնակիչներից ջուր էր խնդրում, բայց նրանք պղտորում են Մելիտա լճի ջրերը և Լետոն նրանց դարնում է գորտեր[11](ինչ-որ սխալ տարբերակի համաձայն՝ դա եղել է Դեմետրան[12])։ Հետո նա լողացնում է երեխաներին Քսանֆե[13] գետում։

Այլ առասպելներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լետոն հովանավորում է լորորին[14][15]: Տայգետի բարձունքներից Լետոն նայում էր, թե ինչպես է աղջիկը[16] որս անում։

Լետոն համարվում է մայրության, մայրական սիրո, երեխաներին պաշտելու խորհրդանիշ։ Որոշ զրույցների համաձայն Լետոն զավակներին նվիրված աստավածուհի-մոր կերպար է։[17]

Լետոն վիրավորվում է Թեբեի թագուհի Նիոբեից, որը բազմազավակ մայր էր, և Լետոյին ծաղրել էր, քանի որ նա միայն երկու զավակ ուներ։

Այս վարմունքից Լետոն զայրանում է և իր որդիներին՝ Ապոլլոնին և Արտեմիսին, հրահրում վրիժառու լինել Նիոբեից։ Նրանք սպանում են Նիոբեի բոլոր զավակներին, իսկ Նիոբեն վշտից քարանում է։

Լետոյին է նվիրված 35-րդ օրփեոսյան հիմնը։

Համապատասխանեցումը այլ դիցարանների հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հռոմեական դիցարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ հռոմեական դիցարանի Լետոն համեմատվում է (639)Լատոնայի հետ։ Ի պատիվ Լատոնայի աստերոիդը կոչվել է Լատոնա, որը բացվել է 1907 թ.։

Սլավոնական դիցարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բ. Ա. Ռիբակովը փորձել է համեմատել Լետոյին և Լատոնային սլավոնական աստվածուհի Լադոյի հետ։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նրա անունով կա աստերոիդ՝ (68) լետո, որը բացվել է 1861 թ.։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Любкер Ф. Ἄρτεμις // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, Л. А. Георгиевский, М. С. Куторга et al. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 163–164.
  2. Гомер. Одиссея VI 106
  3. Гесиод. Теогония 404—406; Диодор Сицилийский. Историческая библиотека V 67, 2
  4. Диодор Сицилийский. Историческая библиотека II 47, 2, ссылка на Гекатея Абдерского
  5. Схолии к Пиндару. Пифийские песни Введ. // Лосев А. Ф. Мифология греков и римлян. М., 1996. С.412
  6. Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 4, 1
  7. 7,0 7,1 Гигин. Мифы 140
  8. Гигин. Мифы 53
  9. Павсаний. Описание Эллады I 31, 1; Гиперид, фр.71 // Лосев А. Ф. Мифология греков и римлян. М., 1996. С.528
  10. Афиней. Пир мудрецов XV 701с-d // Лосев А. Ф. Мифология греков и римлян. М., 1996. С.409
  11. Овидий. Метаморфозы VI 339—381; Антонин Либерал. Метаморфозы 35, 4; Первый Ватиканский мифограф II 85, 1
  12. Первый Ватиканский мифограф I 10, 2
  13. Антонин Либерал. Метаморфозы 35, 2
  14. Солин 11, 20
  15. Полемон, фр.36 Преллер
  16. Павсаний. Описание Эллады III 20, 5
  17. керн