Լետո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լետո
Latona with Her Children Apollo and Diana LACMA M.78.86.jpg
ՏեսակՏիտաններ
Դիցաբանությունհին հունական դիցաբանություն
Սեռիգական
Երևի համընկնում էLatona
ՀայրԿեոս
ՄայրՓեբե
Քույր/ԵղբայրԱստերիա
ԱմուսինԶևս
ԿողակիցԶևս
ԶավակներԱպոլլոն և Արտեմիս[1]
Leto Վիքիպահեստում

Լետո (հին հուն․՝ Λητώ), հին հունական դիցաբանության գիշերվա սևազգեստ աստվածուհին, տիտան[2] Կեոսի և Ֆեբոսի[3] դուստրը, Զևսի կինը։ Զևսը բաժանվել է նրանից հանուն Հերայի, կամ էլ նա համարվել է Զևսի սիրուհին, Ապոլլոնի և Արտեմիսի մայրը։ Ծնվել է կելտերի երկրի դիմաց գտնվող կղզում, այստեղ պաշտում էին Ապոլլոնին, և թագավորում էին Բորեադները՝[4] Բորեասի երկու թևավոր որդիները։

Երեխաների ծնունդը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զևսը, կերպարանափոխված լորի[5], տիրում է նրան։ Երբ գալիս է երեխային լույս աշխարհ բերելու ժամանակը, խանդոտ Հերան արգելում է երկնակամարին տեղ տալ ծննդկանին։

Ըստ ավելի հայտնի տարբերակի՝ Հերան հետապնդում է նրան ամբողջ երկրով մեկ, և միայն Դելոս կղզում Լետոն լույս աշխարհ է բերում Արտեմիսին, իսկ Արտեմիսի օգնությամբ՝ Ապոլլոնին[6]։ Հերայի պատվերով Պիթոնը[7] հետապնդում է Լետոյին և երբ հասնում է նրան, Զևսի հրամանով Բորեասը Լետոյին տանում է Դելոս, որտեղ նա, կառչելով ձիթենու ճյուղից, ծնում է Ապոլլոնին և Արտեմիսին[8]։ Կամ Բորեասը տանում է Լետոյին Պոսեյդոնի մոտ, իսկ նա տեղափոխում է նրան Օրտրիգիա և կղզին ծածկում ամպերով[7]։ Այդ ժամանակ Պոսեյդոնը կղզին շրջում է դեպի վեր։ Լետոն օգնություն է խնդրում լողացող կղզի Դելոսից։ Սրա հետ էր Հերան համաձայնության եկել՝ խոստանալով պարգևատրել։ Դելոսը թույլ է տալիս Լետոյին իր ափերի մոտ ունենալ զավակներին։ Սակայն Հերան արգելել էր ծննդաբերության աստվածուհի Իլիթեյին օգնել իր հակառակորդին։ Լետոն այդպես տանջվում է մի քանի օր, շատ աստվածուհիներ են հավաքվում նրա շուրջը, բայց ոչնչով չեն կարողանում օգնել։ Աստվածուհիների ընծաներ բերելուց հետո միայն Իլիթեյը համաձայնում է օգնել։ Առասպելի մի տարբերակի համաձայն՝ Իլիթեյը հետաձգում է Արտեմիսի ծնունդը մինչև Ապոլլոնի բարեհաջող լույս աշխարհ գալը։ Մեկ այլ տարբերակի համաձայն՝ Արտեմիսը առաջինն է ծնվում և անմիջապես օգնում է մորը՝ լույս աշխարհ բերելու եղբորը։ Ապոլլոնի և Արտեմիսի ծնվելուց հետո է միայն Դելոս կղզին անշարժանում։

Սկզբից նա քանդել էր իր գոտին՝ պատրաստվելով ծննդաբերել Զոստերեում (Ատտիկա), որտեղ գտնվում էր նրա զոհարանը[9]։ Ըստ Քլեարկոսի՝ նա Խալկիդայից եկել էր Դելփիք և Պիթոնի[10]. քարանձավի մոտ ունեցել զավակներին։

Կամ Զևսը դարձրել էր նրան լոր և ուղարկել քարանձավ։ Մեկ այլ զրույցի համաձայն՝ Լետոն եկել էր բորենիների երկրից գայլի կերպարանքով։ Ըստ Արիստոն Ալեքսանդրացու՝ նա երեխաներին ունեցել է Էփեստում գտնվող Օրտիգիայի ակունքի մոտ։ Հետո լողացել է գետում։

Երեխաներին ունենալուց հետո նա թափառում էր Լիկիայում և բնակիչներից ջուր էր խնդրում, բայց նրանք պղտորում են Մելիտա լճի ջրերը և Լետոն նրանց դարնում է գորտեր[11](ինչ-որ սխալ տարբերակի համաձայն՝ դա եղել է Դեմետրան[12])։ Հետո նա լողացնում է երեխաներին Քսանֆե[13] գետում։

Այլ առասպելներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լետոն հովանավորում է լորորին[14][15]: Տայգետի բարձունքներից Լետոն նայում էր, թե ինչպես է աղջիկը[16] որս անում։

Լետոն համարվում է մայրության, մայրական սիրո, երեխաներին պաշտելու խորհրդանիշ։ Որոշ զրույցների համաձայն Լետոն զավակներին նվիրված աստավածուհի-մոր կերպար է[17]։

Լետոն վիրավորվում է Թեբեի թագուհի Նիոբեից, որը բազմազավակ մայր էր, և Լետոյին ծաղրել էր, քանի որ նա միայն երկու զավակ ուներ։

Այս վարմունքից Լետոն զայրանում է և իր որդիներին՝ Ապոլլոնին և Արտեմիսին, հրահրում վրիժառու լինել Նիոբեից։ Նրանք սպանում են Նիոբեի բոլոր զավակներին, իսկ Նիոբեն վշտից քարանում է։

Լետոյին է նվիրված 35-րդ օրփեոսյան հիմնը։

Համապատասխանեցումը այլ դիցարանների հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հռոմեական դիցարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ հռոմեական դիցարանի Լետոն համեմատվում է (639)Լատոնայի հետ։ Ի պատիվ Լատոնայի աստերոիդը կոչվել է Լատոնա, որը բացվել է 1907 թ.։

Սլավոնական դիցարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բ. Ա. Ռիբակովը փորձել է համեմատել Լետոյին և Լատոնային սլավոնական աստվածուհի Լադոյի հետ։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նրա անունով կա աստերոիդ՝ (68) լետո, որը բացվել է 1861 թ.։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Любкер Ф. Ἄρτεμις // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, Л. А. Георгиевский, М. С. Куторга et al. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 163–164.
  2. Гомер. Одиссея VI 106
  3. Гесиод. Теогония 404—406; Диодор Сицилийский. Историческая библиотека V 67, 2
  4. Диодор Сицилийский. Историческая библиотека II 47, 2, ссылка на Гекатея Абдерского
  5. Схолии к Пиндару. Пифийские песни Введ. // Лосев А. Ф. Мифология греков и римлян. М., 1996. С.412
  6. Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 4, 1
  7. 7,0 7,1 Гигин. Мифы 140
  8. Гигин. Мифы 53
  9. Павсаний. Описание Эллады I 31, 1; Гиперид, фр.71 // Лосев А. Ф. Мифология греков и римлян. М., 1996. С.528
  10. Афиней. Пир мудрецов XV 701с-d // Лосев А. Ф. Мифология греков и римлян. М., 1996. С.409
  11. Овидий. Метаморфозы VI 339—381; Антонин Либерал. Метаморфозы 35, 4; Первый Ватиканский мифограф II 85, 1
  12. Первый Ватиканский мифограф I 10, 2
  13. Антонин Либерал. Метаморфозы 35, 2
  14. Солин 11, 20
  15. Полемон, фр.36 Преллер
  16. Павсаний. Описание Эллады III 20, 5
  17. керн