Եթեր (դիցաբանություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Եթեր (այլ կիրառումներ)
Եթեր
Aether in battle with a lion-headed Giant.jpg
Տեսակ Greek primordial deity, մարդ և Հին հունական դիցաբանության կերպար
Դիցաբանություն religion in ancient Rome և հին հունական դիցաբանություն
Սեռ արական
Վայր Մթնոլորտ
Զբաղմունք Ամպերի աստված
Ծագում Սկզբնական աստված
Հայր Էրեբոս
Մայր Նիքս
Քույր Հեմերա
Ամուսին Հեմերա
Զավակներ Թալասա և Q4072434?
Հատկանիշներ եթերի, վերին օդի շերտի մարմնավորում

Եթեր (հին հուն․՝ Αἰθήρ, [aitʰɛ̌ːr]) Հին հունական դիցաբանության մեջ Սկզբնական աստվածություններից մեկն էր։ Եթերն վերին օդի շերտի, հավերժական Լույսի մարմնավորում է։ Նա մարմնավորում է մաքուր վերին օդը, լեռնային թարմ օդը, որ աստվածներն են շնչում, ի տարբերություն հասարակ օդին (ἀήρ օդ) որը մահկանացուներն են շնչում։ Ինչպես Տարտարոսն և Էրեբոսն, Եթերն էլ կարող էր ունենալ սրբավայրեր Հին Հունաստանում, բայց նա չուներ տաճարներ, իսկ դա քիչ հավանական է դարձնում նրա պաշտամունքի առկայությունը։

Դիցաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Հեսիոդոսի Թեոգոնիա ՝ Եթերն (Պայծառություն) Էրեբոսի (խավար) և Նիկտայի (Գիշեր) որդին էր, իսկ Հեմերային (Օր) գալիս էր եղբայրը։

Հիգինոս

Ըստ Հռոմեացի գրող Հիգինոսն, Եթերն Քաոսի և Caligo (Darkness) որդին էր։ Յան Բրեմմերի խոսքերով.

Aquote1.png Հիգինոսնս ... իր Առասպելները սկսեց մի տարօրինակ հունական և հռոմեական կոսգմոգոնիայի և վաղ տոհմաբանության խարնուրդով։ Այն սկսվում է հետեւյալ կերպ. Ex Caligine Chaos. Ex Chao et Caligine Nox Dies Erebus Aether (Praefatio 1) Սկզբում Խիթ Քաոսն էր։ Քաոսից և Մթությունից / Մառախուղից առաջացան Գիշերը, Օրն, Խավարը (Դժոխքն) ու Պայծար Լույսը (Դրախտն) (Նախաբան 1) Նրա ծագումնաբանությունը կարծես շեղվում է Հեսիոդոսից և սկսվում է Կալիգոից՝ Մթությունից / Մառախուղից:

Կալիգոն (Մթությունը / Մառախուղը) հավանականորեն գոյություն ուներ Ալկմանի բանաստեղծությաների մեջ, բայց այլ հունական կոսմոգոնիաների մեջ չէր նշված և հիշատակված։

Aquote2.png


Համաձայն Հիգինոսին, Եթերի և Հեմերայի երեխաներն էին՝ Երկիրը, Երկինքը, և Ծովը, իսկ Եթերի և Երկրի երեխաներն էին. Վիշտը, Նենգութունը, Բարկութունը, Ողբը, Կեղծիքը, Երդումը, Վրեժխնդրությունը, Անզսպությունը, Կռիվը, Մոռացկոտությունը, Ծուլությունը, Վախը, Հպարտությունը, Արյունապղծությունը, Պայքարն, Օվկիանոսն, Թեմիսն, Տարտարոսը, Պոնտոսը, և Տիտաններ՝ Բրիարոս, Գիգես, Ստերոպս, Ատլաս, Հիպերիոն և Պոլուս, Սատուրն, Օպս, Մոնետա, Դիոնա և երեք Էրինիաներ՝ Տիսիփոնե, Ալեկտո և Մեգերա։

Այլընտրանքային անվանումների ուղղագրությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունարեն անվանումը Հռոմերեն անվանումը Թարգմանությունը
Αιθηρ Aether, Ether Լուսավոր վերին օդ
Ακμων Acmon Զենիթ (akme) անխոնջ (akmês)

Օռփեական Հիմն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արիստոփանես նշում է, որ Եթերն Էրեբոսի որդին էր։ Սակայն, Դամասկիուսը ասում է, որ Եթերն, Էրեբոսն և Քաոսն բարեկամ էին և հանդիսանում էին Քրոնոսի ժառանգներ (Հայր ժամանակի)։ Ըստ Եփիփանիոսի, աշխարհը ստեղծվել էր է որպես տիեզերական ձու, շրջապատված Ժամանակով ու Անխուսափելիությամբ (հավանաբար Քրոնոս և Անանկե) օձը տեսքով։ Միասին նրանք սեխմում են ձու, բաժանելով աշխարհը երկու կիսագնդերին։ Դրանից հետո, ատոմները տեսակավորվում են՝ թեթև ու բարակ ատոմները լողում են վերև և դարնում են Լուսավոր Օդ (Եթեր / կամ Ուրանոս) և նոսրացված Քամի (քաոս), իսկ ծանր և կեղտոտ ատոմները խորտակվում են ու դարնում են Երկիր (Գեա) և Օվկիանոս (Պոնտոս և / կամ Օվկիանոս

Հինգերորդ Օռփեական օրհներգում Եթերն նկարագրվում է որպես "բարձր թագավորության, երբեմն Զևսի անխորտակելի ուժի" նյութ, "լավագույն տարր", և "բոլոր արարածների կյանքի փայլը "

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Н.А. КУН "ЛЕГЕНДЫ И МИФЫ ДРЕВНЕЙ ГРЕЦИИ"
  • Hesiod, Theogony, in The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White, Cambridge, MA.,Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914.
  • Ուիլյամ Սմիթ (lexicographer)|Smith, William; Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, London (1873). "Aether"
  • Hammond, N. G. L., and H. H. Scullard (editors), The Oxford Classical Dictionary, Second Edition, Oxford University Press. (1992).