Նեմեսիս (դիցաբանություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նեմեսիս
Statue Nemesis Louvre Ma4873.jpg
Հռոմեական մարմարյա քանդակ Եգիպտոսից, Մ. Թ. II դար (այժմ գտնվում է Լուվրում)
Տեսակօվկիանուհիներ
ԴիցաբանությունՀին հունական
Սեռիգական
ՀայրԷրեբոս և Օվկիանոս
ՄայրՆիքս[1][2] և Տեթիս
ԿողակիցԶևս
ԶավակներՏելքիներ և Հեղինե Չքնաղ
ՀատկանիշներՃակատագրի անձնավորում
Nemesis Վիքիպահեստում
Nemesis-Summer Garden-Saint Petersburg.jpg

Նեմեսիս (հին հուն․՝ Νέμεσις), հունական դիցարանի վրեժի թևավոր աստվածուհին, որը պատժում էր նրանց, ովքեր խախտում էին բարոյական և հասարակական նորմերը[3][4]։ Նյուկտի[5] և Կրոնի[6] դուստրը (ըստ նախնական տարբերակի) կամ Օկեանի[7] դուստրը, իսկ ըստ որոշ այլ տարբերակների՝ Ֆեմիդայի և Զևսի դուստրը։ Երբեմն համարվել է նաև փերի։ Հիշատակվել է «Ոդիսական»-ում, բայց ոչ անձնավորված։

Որոշ առասպելների համաձայն՝ Նեմեսիսը համարվել է Հեղինեի մայրը (հայրը՝ Զևսը)[8]։ Ըստ Ստասինի՝ Նեմեսիսին փորձում էր տիրանալ Զևսը, որը նրան հետապնդում էր թե ցամաքում, թե ջրում, որտեղ[9] և նա դարձավ ձուկ։

Ըստ Եվրիպիդեսի՝ Ափրոդիտեն Զևսի խնդրանքով դառնում է արծիվ և հետապնդում գերագույն աստծուն, որը դարձել էր կարապ[10]։ Նեմեսիսը պաշտպանում է կարապին՝ դնելով ծնկներին, ապա քնում է։ Քնած ժամանակ Զևսը տիրանում է Նեմեսիսին։ Ըստ առասպելի՝ Նեմեսիսը դառնում է սագ և ձու ածում, իսկ կարապին և արծվին Զևսը դարձնում է համաստեղություններ։[11].

Այդ ձուն հետագայում կամ գտնում է Լեդան, կամ հովիվն է տալիս նրան, կամ էլ լքված է եղել Հերմեսի կողմից։ Այդ ձվից էլ հետագայում սերվել են Հեղինեն և Դիոսկուր եղբայրները։

Առասպելի որոշ տարբերակների համաձայն՝ Զևսը Լեդայի ամուսինն էր, իսկ Նեմեսիսը համարվում է աստվածացած Լեդան (Լեդան մահից հետո դարձել է Նեմեսիս)։ Ըստ առասպելի՝ Նեմեսիսը Ֆեմիդայի և Զևսի դուստրն է։

Նեմեսիսի տաճարը գտնվում է Ռամնուտում, նրա արձանը կերտել է Ֆիդիասը։ Նա պատկերված է սանձող (կշեռք, սանձ), պատժող (թուր կամ մտրակ), արագության (թևեր, ռազմակառք՝ լծված գրիֆներով) գործիքներով։ Նեմեսիսի կշեռքը հաճախ համարվել է Կշեռք համաստեղության նախատիպը։

Նեմեսիսը հիշատակվում է սիրային բանաստեղծություններում, նրան նվիրված են մի շարք օրհներգեր, Կրատինի «Նեմեսիս» կատակերգությունը։

Հին Հռոմում պաշտվում էր բանակի կողմից և համարվում էր գլադիատորների հովանավորը։

Նեմեսիսի անունով է կոչվում Նեմեսիս աստերոիդը՝ բացահայտված 1872 թ., ինչպես նաև Նեմեսիսի Արև գերաստղը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Hesiod 223 // Θεογονία — 0700.
  2. Любкер Ф. Nemesis (рус.) // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. КанскийСПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 912.
  3. Любкер, Фридрих Реальный словарь классических древностей: в 3 т., 2001, т. 2, с. 445.
  4. Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека III 10, 7; cм.: Нонн. Деяния Диониса XV 428.
  5. Гесиод. Теогония 223
  6. Гигин. Мифы. Введение 1
  7. Павсаний. Описание Эллады I 33, 3; VII 5, 3
  8. Павсаний. Описание Эллады I 33, 7
  9. Стасин. Киприи, фр.9 Бернабе
  10. Еврипид. Елена 17-21
  11. Псевдо-Эратосфен. Катастеризмы 25; Гигин. Астрономия II 8