Կիկերոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կիկերոն
CiceroBust.jpg
Ծնվել է հունվարի 7, մ. թ. ա. 106[1]
Ծննդավայր Արպինո[2]
Մահացել է դեկտեմբերի 10, մ. թ. ա. 43 (63 տարեկանում)
Մահվան վայր Ֆորմիա[2]
Քաղաքացիություն Հռոմեական Հանրապետություն
Ստեղծագործություն(ներ) Q246289?, Q656161?, Q1180701?, Q1180721? և Q324590?
Մասնագիտություն փիլիսոփա, քաղաքական գործիչ, բանաստեղծ, քաղաքական տեսաբան, փաստաբան, Հռետոր և գրող
Ամուսին Տերենտիա
Զբաղեցրած պաշտոններ Հյուպատոս, քվեստոր, էդիլ և Պրետոր
Քաղաքական կուսակցություն Օպտիմատներ
Հարազատներ եղբայր՝ Q316054?
Երեխաներ Ցիցերոն Կրտսեր և Տուլիա Ցիցերոնիս
Cicero Վիքիպահեստում

Մարկոս Տուլիոս Կիկերոն (Ցիցերոն) (լատ.՝ Marcus Tullius Cicerō, հունվարի 7, մ. թ. ա. 106[1], Արպինո[2] - դեկտեմբերի 10, մ. թ. ա. 43, Ֆորմիա[2]), հին հռոմեական քաղաքական գործիչ և փիլիսոփա, նշանավոր հռետոր։

Կիկերոնը ծնվել է հեծյալների դասին (Հին Հռոմում) պատկանող ընտանիքում, Արպինե ոչ մեծ քաղաքում, որը գտնվում է Հռոմից հարավ-արևելք 100 կիլոմետրից մի փոքր ավել հեռավորության վրա։ Երբ լրացավ ապագա հռետորի 15 ամյակը, նրա հայրը, ով երազում էր իր երկու տղաներին՝ Մարկին և Կվինտին, տեսնել քաղաքական ասպարեզում, ընտանիքով տեղափոխվեց Հռոմ, որպեսզի տղաների համար ապահովի լավ կրթություն։

Ցանկանալով դառնալ դատական հռետոր՝ երիտասարդ Մարկը ուսումնասիրում էր հունական պոետների ստեղծագործությունները, հետաքրքրվում էր հունական գրականությամբ, ուսուցանում էր հունական ճարտասանություն հանրահայտ հռետորների Մարկ Անտոնիայի և Լիցինա Լուցիի Կրասսի մոտ, ինչպես նաև լսում և մեկնաբանում էր հանրահայտ հավաքավայր՝ Պուբլի Սլուպիցի Ռուֆ ամբիոնից, ելույթ ունեցողներին։ Հռետորը պետք է իմանար հռոմեական օրենքը, և Կիկերոնը սովորում էր այն ժամանակվա հանրահայտ իրավաբան Մուցի Կվինտ Սցեվոլայի (հյուպատոս մ.թ.ա. 95 թ.): Հրաշալի տրապետելով հունական լեզվին Կիկերոնը ծանոթացավ հունական փիլիսոփայությանը ի շնորհիվ Ֆեդրոս Աթենական էպիկուրի։

Մ.թ.ա. 63 թ. զբաղեցնելով հյուպատոսի պաշտոնը՝ բացահայտել է Կատիլինայի դավադրությունը և սպանել տվել նրա դավակիցներին։ Քաղաքացիական պատերազմներում հարել է նախ Պոմպեոսի կուսակցությանը, բայց վերջինիս սպանությունից հետո հաշտվել Կեսարի հետ։

Վերջինիս մահից հետո ուժգնորեն հակառակվելէ Մարկոս Անտոնիոսին՝ պաշտպանելով Կեսարի զարմիկ Օկտավիանոսին (ապագա Օկտավիանոս Օգոստոս կայսեր)։ Անտոնիոսի և Օկտավիանոսի հաշտվելուց և նրանց կողմից Երկրորդ եռապետություն կազմելուց հետո՝ եռապետների հրամանով սպանվել է։

Գագաթնակետին է հասցրել լատինական պերճախոսական արվեստը։ Նրա ատենախոսություններն ու ճառերն օրինակ են ծառայել հետագա դարերի լատինական և եվրոպական ամբողջ հռետորական արվեստի համար։ Պահպանվել է նրա նամակների մեծ մասը, որոնց միջոցով կարելի է պատկերացում կազմել մ.թ.ա. I դարի կեսերի հռոմեական պատմության որոշ դրվագների վերաբերյալ։

Նրա ճառերում՝ «Ընդդեմ Գ. Վեռեսի» (70 թ.), «Ի պաշտպանություն Մանիլիոսի օրինագծի» (68 թ.), «Հարդարացում Պ.Սեստիոսի» (56 թ.) պահպանվել են կարևոր փաստեր և արժեքավոր բնորոշումներ ու գնահատականներ, որոնք ցույց են տալիս, որ Կիկերոնն արևելյան իրադարձությունների, Հայոց Տիգրան Մեծ արքայի քաղաքականության խորաթափանց դիտող էր։ Կիկերոնը Տիգրան Մեծի ժամանակակիցներից միակն է, որի վկայությունները նրա մասին պահպանվել են։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Ռուբեն Մանասերյան, «Տիգրան Մեծ, Հայաստանի պայքարը Հռոմի և Պարթևստանի դեմ», Երևան, 1987։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են