Ստիքս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ստիքս (հին հունարեն՝ Στύξ, լատիներեն՝ Styx, հրեշ), հին հունական դիցաբանության մեջ խորհրդանշում է նախածննդյան խավար և սարսափ, որոնցից ծնվել են առաջին կենդանի էակները և անձնավորում է նույնանուն առասպելական Ստիքս գետը։

Օվկիանոսի և Տեթիսի դուստր, Պալանտոսի կինը, Նիկե (հաղթանակ), Զելոս (խանդ, նախանձ), Կրատոս (ուժ, իշխանություն) Բիա (հզորություն, բռնություն) մայրը։

Զևսի և Կրիոսի կռվի ժամանակ բոլոր աստվածներից առաջինը Զևսին օգնության եկավ Ստիքսն իր զավակների հետ (հատկապես հաղթանակի աստվածուհի Նիկե դստեր հետ), որի համար դարձավ երդման աստվածուհի, իսկ նրա ջրերը՝ երդման խորհրդանիշ։[1]

Ստիքսը ապրում էր աստվածների բնակավայրից շատ հեռու, ծայր արևմուտքում, որտեղ սկսվում էր գիշերվա թագավորությունը, շքեղ դղյակում, որի սյուները հասնոմ էին երկինք։ Միայն երբեմն, երբ աստվածները վիճելիս երդվում էին Ստիքսի ջրերով, գալիս էր Իրիս կամ Իրիդոս (հին հունարեն՝ Ἶρις, ծիածանի աստվածուհի) սուրբ ջուր տանելու համար։ Երդումը սուրբ էր և նույնիսկ աստվածները սարսափելի դաժան պատիժ էին ստանում այն դրժելու համար։ Երդմնազանցները մեկ տարի մնում էին պառկած՝ առանց կյանքի նշանի, իսկ հետո ինը տարի արտաքսվում էին երկնքի հյուրընկալությունից։ Պալատի արծաթյա սյուների բարձրություից ընկնող աղբյուրների շիթերի տակ աստվածուհու նստավայրն էր։ Շիթից ձևավորվում էր հոսքը։ Այդտեղից ջրերը անհետանում էին գետնի տակ, խորը գիշերվա մթության մեջ, որի սարսափը երդման սարսափն էր։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Դիցաբանական բառարան», «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1985

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Гесиод. Теогония 397—401