Աստվածուհի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աֆրոդիտեն հին հունական դիցաբանության մեջ գեղեցկության և սիրո աստվածուհին է:

Աստվածուհի, իգական սեռի աստվածություն[1]: Աստվածուհիները կապվել են տարբեր ոոլորտների հետ, օրինակ՝ գեղեցկության, սիրո, գրավչության, մայրության և պտղաբերության (հիմնականում՝ նախապատմական ժամանակաշրջանում): Նրանք կապված են եղել նաև այնպիսի գաղափարների հետ, ինչպիսիք են պատերազմը, արարումը և մահը:

Որոշ հավատքներում կանացի սուրբ կերպարը կենտրոնական դեր է զբաղեցնում կրոնական աղոթքներում և երկրպագություններում: Օրինակ՝ շակտիզմը՝ երկրպագումը կանացի ուժին, որը կենդանություն է պարգևում աշխարհին, հանդիսանում է հինդուիզմի հիմնական երեք ուղղություններից մեկը:

Միաստվածային կամ գրեթե միաստվածային կրոններում «Մեծ աստվածուհու» կերպարը որոշ ժամանակակից մայրիշխանականների կողմից պաշտամունքի է ենթարկվում որպես աբրահամականան Աստծո նախորդի կամ դրա անալոգային կին տարբերակի հետ, ինչը կապված է Միջերկրական երկրներում պատմական առանցքային ժամանակում եղած միաստվածության վերելքի հետ: Բազմաստված կրոնները, ներառյալ դրանց վերակառուցողականները, պատվում են բազմաթիվ աստվածուհիների և իգական աստվածությունների և սովորաբար դիտարկում են դա որպես տարբերակում՝ առանձին էակներ[2]: Այս աստվածությունները կարող են լինել պանթեոնի մի մաս, կամ տարբեր շրջաններ կարող են ունենալ առանձին աստվածություններ[3]:

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Goddess»անգլ. թարգմանաբար՝ «Աստվածուհի») բառն ածանցավոր բառ է, որը համատեղում է գերմանական «god» ( անգլ. թարգմանաբար՝ «Աստված») բառը և լատինական «ess» (-ուհի) ածանցը։ Առաջին անգամ այն հայտնվել է մոտ 1350 թվականին միջին անգլերենում։ Անգլիական բառաձևին հաջորդել են նմանատիպ բառեր այլ լեզուներով, ներառյալ եգիպտերենը, դասական հունարենը և մի շարք սեմական լեզուները։

Պատմական բազմաստվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Մերձավոր Արևելք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջագետք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինաննան առավել երկրպագվող աստվածուհին է եղել հին Շումերում[4][5][6]։ Հետագայում նա սինկրետիզացվել է Արևելյան Սեմական Իշտար աստվածուհու հետ[7]։ Միջագետքի այլ աստվածուհիներն են Նինհուրսագը, Նինլիլը, Անթուն և Գագան։

Եգիպտոսական պատերազմի աստվածուհի Նեյթի արձանը, որտեղ նա կրում է Դեշրեթ թագ հյուսիսային Եգիպտոսից, որը բաղկացած է Ուաջիթի կոբրայից։

Հին Աֆրիկա (Եգիպտոս)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հելիոպոլիսի Էնեադի աստվածուհիներ՝ Թեֆնութ, Նութ, Նեֆթիս, Իսիդա
  • Հերմոպոլիսի Օգդոադի աստվածուհիներ՝ Նուն, Ամունեթ, Քեք, Հեհ
  • Սաթիսը և Անուկետ՝ Էլեֆանտինի տրիադից։

Հանաան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հանաանի շրջանի աստվածուհիներ՝ Բա՝ ալաթ Գեբալ, Աստարտ, Անատ:

Անատոլիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անատոլիայի շրջանի գլխավոր աստվածուհիներն են Կիբելան, Հեբատը, Արինիտին և Լետոն։

Հնդեվրոպական ավանդույթներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախաքրիստոնեական և նախաիսլամական աստվածուհիները այն մշակույթներում, որտեղ խոսում էին հնդեվրոպական լեզուներով:

Հնդկական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այդ ժամանակվա Հնդկաստանի գլխավոր աստվածուհիներն են Ուշասը, Պրիթիվին, Ագնեյան և Վարունին։ Ուշասը հնդկական դիցաբանության մեջ գլխավոր աստվածուհին էր։

Իրանական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրանական դիցաբանության աստվածուհիներն են Անահիտա (հայ դիցաբանության մեջ՝ Անահիտ), Դաենա, Սպենտա Արմաիտին և Աշին։

Հունահռոմեական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կերեսի՝ Հռոմեական դիցաբանության մեջ գյուղատնտեսության աստվածուհու արձան։
  • Էլեվսինյան միսթերիաներ՝ Պերսեփոնե, Դեմետրա, Բաուբո
  • Արտեմիս՝ վայրի բնության, վայրի կենդանիների, կուսության, ծննդի և որսի աստվածուհի
  • Աֆրոդիտե՝ սիրո և գեղեցկության աստվածուհի
  • Աթենաս՝ արհեստների, ռազմավարության, իմաստության և պատերազմի աստվածուհի: Էթենասը նույնպես կուսության աստվածուհի է։
  • Դիոնե՝ մարգարեության վաղ աստվածուհի
  • Էրիս՝ քաոսի աստվածուհի
  • Գեա՝ Երկրի նախնադարյան աստվածուհի; աստվածների մեծ մասը նրանից է առաջացել
  • Հեկատա՝ կախարդության, խաչմերուկների և մոգության աստվածուհի: Հաճախ համարվում է քրոնիկ կամ լուսնային աստվածուհի, նա պատկերված է կամ որպես միայնակ աստվածուհի, կամ որպես եռակի աստվածուհի (կույս, մայր և ծեր կին)
  • Հերա՝ ընտանիքի և ամուսնության աստվածուհի: Նա Զևսի կինն է և օլիմպիականների թագուհին, Արեսի մայրը
  • Հեստիա՝ տան, օջախի, ընտանիքի և պետության աստվածուհի։ Զևսի, Պոսեյդոնի, Հադեսի, Հերայի և Դեմետրայի ավագ քույրը: Հեստիան նույնպես կուսության աստվածուհի է
  • Իրիս՝ ծիածանների աստվածուհի
  • Նիկե՝ հաղթանակի աստվածուհի: Նա պատկերված է հիմնականում Զևսի կամ Աթենասի, և երբեմն Արեսի հետ
  • Սելենե՝ լուսնի աստվածուհի։

Կելտական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կելտերի բազմաստվածության աստվածուհիներն են․

  • Կելտական հնություն՝ Բրիգանտիա
  • Գալա-հռոմեական մշակույթ՝ Էփոնա, Դեա Մաթրոնա
  • Իռլանդական դիցաբանություն` Աանյե, Բոան, Բրիգիդ, Կալեք, Դանու, Էրիու, Ֆանդ և Մորիգան։

Մինչկոլումբոսյան Ամերիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ացտեկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շոչիքեթցալը (ձախից) և Չալչիութլիքուեն (աջից) այնպես, ինչպես նրանք պատկերված են առևտրային կոդեքսի վրա։
  • Չալչիութլիքուե՝ ջրի աստվածուհի
  • Չանթիկո՝ օջախի և կրակի աստվածուհի
  • Քոյոլշաուկի՝ լուսնի հետ կապված պատերազմի աստվածուհի
  • Ինցփափալոտլ՝ Թամոանչանի հրեշավոր տիրակալը (դրախտային թագավորություն)
  • Միքթլանսիութատլ՝ Միկթլանի թագուհին (ստորգետնյա աշխարհ)
  • Շոչիքեթցալ՝ պտղաբերության, գեղեցկության և կանացի սեքսուալության աստվածուհի

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինկերի պանթեոնը ներառել է այնպիսի աստվածուհիների, ինչպիսիք են Պաչամաման՝ բարձրագույն մայր Երկիր, Մամա Կիլյան՝ լուսնի աստվածուհի և Մամա Օքլյոն՝ պտղաբերության աստվածուհի։

Մայայի պանթեոնի հիմնական աստվածուհիներն էին Իշչելը՝ մայր աստվածուհին և Մայա լուսնի աստվածուհին։ Աստվածուհի առաջինը ղեկավարում էր էր էրոտիկան, մարդկային ծնունդը և ամուսնությունը։ Իշթաբը ինքնասպանության աստվածուհին էր։

Ժողովրդական կրոն և անիմիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աֆրիկյան կրոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նեպալի դուստրը, որին երկրպագում էին որպես կենդանի աստվածուհի, նրան անվանել են Կումարի

Աֆրիկյան և աֆրիկյան սփյուռքի կրոնների մեջ աստվածուհիները հաճախ են սինքրետացվում Մարիանի նվիրվածությամբ, ինչպես, օրինակ, Էզիլի Դանթորում (Չենսթոխովի Սև Մադոննա) և Էրզուլի Ֆրեդայում (Մաթեր Դոլորոսա)։ Կա նաև Բաքը, եթովպացի աստվածուհին, որին դեռևս երկրպագում են հարավային շրջաններում: Նա մարմնավորում է կնոջ բերրի կողմը: Հետևաբար, երբ կնոջ մոտ սկսվում է դաշտանի շրջան, դա նշանակում է ոչ միայն իր հնազանդությունը բնության, այլը դաշինք աստվածուհու հետ։ Մեկ այլ Եթովպացի աստվածուհին Աթեթն է՝ գարնան և բերրիության աստվածուհին։ Ֆերմերները ավանդաբար իրենց արտադրանքի մի մասը թողնում են բերքահավաքի յուրաքանչյուր սեզոնի վերջում որպես զոհաբերություն, իսկ կանայք երգում են ավանդական երգեր:

Եզակի աստվածուհու վրա հենոթեիզմի հազվագյուտ օրինակը հանդիպում է Սուդանի Հարավային Նուբա շրջանում: Նուբան ընդունում է աստվածուհուն որպես «մեծ մայր», որը կյանք է տվել երկրին և մարդկությանը[8]:

Չինական ժողովրդական կրոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մացզու՝ ծովի աստվածուհի, ով պաշտպանում է ձկնորսներին և նավաստիներին, նրան լայնորեն երկրպագում են Չինաստանի հարավարևելյան ափամերձ շրջաններում և Հարավարևելյան Ասիայի հարակից շրջաններում[9]:

Սինտոիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամատերասու աստվածուհին գլխավորն է սինտոյական աստվածների մեջ այն ժամանակ, երբ աստվածների շարքում են նաև Ամե-նո-Ուձումե-նո-Միկոտոն և Կոնոհանասակույա-հիմեն[10]։

Հինդուիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդիկ ռազմիկ աստվածուհի Դուրգան սպանել է դև գոմեշ Մահիշասուրային:

Հինդուիզմը տարբեր հավատալիքների համակարգերի ամբողջություն է, որը դավանում է աստվածների և աստվածուհիների բազմությանը, որոնք ներկայացված են և/կամ գալիս են մեկ աղբյուրից[11]:

Հնդկաստանի տարբեր գյուղական շրջաններում տեղական աստվածները հաճախ նույնացվում են հինդու աստվածների հիմնական ուղղության հետ, այս գործընթացը կոչվում է սանսկրիտացում[12]:

Աբրահամական կրոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուդայականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Զոհարի՝ Լիլիթն Ադամի առաջին կինն է[13], որը ստեղծվել է Ադամի հետ միևնույն ժամանակ: Նա թողել է Ադամին և հրաժարվել վերադառնալ Եդեմի պարտեզ այն բանից հետո, երբ նա սեռական հարաբերություններ էր ունեցել Սամայել հրեշտակապետի հետ[14]: Նրա պատմությունը մեծ տարածում է ստացել միջնադարում՝ Ագգադական միդրաշի, Զոհարի և հրեական միստիցիզմի ավանդույթի մեջ[15]:

Զոհարյան պատմություններն ազդել են հրեական բանահյուսությունների վրա, որտեղ Աստված ստեղծել է Ադամին, որպեսզի ամուսնանա Լիլիթ անունով կնոջ հետ: Հրեական ավանդույթներից դուրս՝ Լիլիթը կապված է Մայր աստվածուհու՝ Ինաննայի հետ, որը հետագայում հայտնի է դառնում Իշթար կամ Աշերա անուններով: Գիլգամեշ էպոսում ասում էին, որ Գիլգամեշը ոչնչացրել է մի ծառ, որը գտնվում է սուրբ այգում, որը նվիրված է եղել Իշթար/Ինաննա/Աշերա աստվածուհուն: Լիլիթը հուսահատության մեջ ընկնում է ամայացած անապատ: Այնուհետև նա պատկերված է Թալմուդում և Կաբբալայում որպես Աստծո կողմից ստեղծված առաջին էակի՝ Ադամի կին: Ժամանակի ընթացքում, ինչպես ասվում է Հին Կտակարանում՝ եբրայեցի հետևորդները շարունակում էին երկրպագել «Կեղծ կուռքերին», ինչպիսին էր Աշերան և նրանք ակրծում էին, որ նա Աստծո չափ հզոր է: Երեմիան խոսում է իր (Աստծո հետ), նրան դժգոհություն հայտնելով եբրայեցիներին այդ պահվածքից՝ Հին Կտակարանում, որովհետև նրանք զբաղվում էին այդ աստվածուհու երկրպագությամբ: Լիլիթը զրկվում է Ադամի և Աստծո ներկայությունից, այն ժամանակ, երբ պարզվում է, որ նա «դև» է, իսկ դրանից հետո Ադամի կինն է դառնում Եվան: Այնուհետև Լիլիթը օձի կերպարանք է ընթունում և իր խանդով ցասում է ունենում որպես Ադամի կին: Այնուհետև որպես օձ՝ Լիլիթը շարունակում է խաբել Եվային՝ գիտելիքի ծառից պտուղն ուտելու մեջ և այս կերպ պատասխանատու է դառնում ողջ մարդկության ճակատագրի համար: Հարկ է նշել, որ հուդայականությունից առաջ դավանվող կրոններում՝ օձը կապված է իմաստության և վերածննդի հետ (մաշկը փոխելով):

Եբրայերեն նշանավոր տեքստերում նշվում են հետևյալ իգական աստվածությունները.

Քրիստոնեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կույս Սոֆիան՝ պատկերված Հարմոնիայի միությունում, այն գտնվում է Փենսիլվանիայի Հարմոնիա քաղաքում, ճարտարապետն է Ֆրեդերիկ Ռեյրեթ Ռափը (1775–1834):

Քրիստոնեության մեջ Սուրբ Երրորդությունից բացի ցանկացած այլ աստվածության երկրպագությունը համարվում էր հերետիկոսություն: Մարիամի՝ Հիսուս Քրիստոսի մոր որպես առանձնահատուկ արտոնյալ սրբի հարգանքը շարունակվում է կաթոլիկ հավատքի սկզբից մինչ օրս: Մարիամին որպես հարգանք տալիս են նմանատիպ անվանումներ՝ Աստվածախին, Երկնքի թագուհի, Եկեղեցու մայր, Մեր Մայր, Ծովի աստղ և այլ բարձր կոչումներ: Մարիամին նվիրվածությունները հանդիպում են նաև Արևելյան ուղղափառության և երբեմն անգլիկանության մեջ՝ չնայած բողոքականության դավանանքների մեծ մասին:

Որոշ քրիստոնեական ավանդույթներում (օրինակ՝ ուղղափառ ավանդություններում) Սոֆիան կամ աստվածային իմաստության (կամ հրեշտակապետի) անձնավորումն է, որը կնոջ կերպարանք է ստանում: Նա հիշատակվում է «Առակաց գրքի» առաջին գլխում: Որոշները Սոֆիային ճանաչում են որպես քրիստոնեության մեջ՝ Սուրբ Երրորդության մեջ Սուրբ Հոգուն իմաստություն հաղորդող, որի անունները եբրայերեն՝ Ռուաչ և Շեխինա է, երկուսն էլ կանացի են, իսկ աղավնու խորհրդանիշը սովորաբար կապված է Հին Մերձավոր Արևելքում՝ Մայր աստվածուհու կերպարի հետ:

Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցու անդամները (մորմոններ) հավատում են, որ ուղղակիորեն չեն երկրպագում Երկնային մոր գոյությանը, որը Երկնային Հոր կինն է: Դրա հետևորդները հավատում են նաև, որ բոլոր մարդիկ, և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք հնարավորություն ունեն դառնալու որպես Աստվածներ՝ այնպիսի գործընթացի միջոցով, որը հայտնի է որպես վեհացում:

Միստիցիզմում, գնոստիցիզմում, ինչպես նաև որոշ հելլենիստական կրոններում գոյություն ունի Սոֆիա անունով մի կին ոգի կամ աստվածուհի, որի մասին ասվում է, որ նա իմաստության աստվածուհին է և երբեմն նկարագրվում է որպես կույս: Հռոմեական կաթոլիկ միստիցիզմում Սուրբ Հիլդեգարդը նշել է Սոֆիային որպես տիեզերական գործիչ ինչպես իր գրավոր աշխատություններում, այնպես էլ արվեստի մեջ: Անգլիայում բողոքական ավանդույթի շրջանակներում 17-րդ դարի միստիկական տիեզերաբան և Ֆիլադելֆիայի հասարակության հիմնադիր Ջեյն Լիդն իր տեսիլքներից և երկխոսություններից շատ նկարագրեր է գրել «Կույս Սոֆիայի» մասին, որը նրա խոսքերով՝ բացահայտել է նրա տիեզերքի հոգևոր գործերը: Լեյդի վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել 16-րդ դարի գերմանացի քրիստոնյա և միստիկ Յակոբ Բումեմի աստվածաբանական գրությունները, որը նույնպես խոսում է Սոֆիայի մասին իր գործերում, օրինակ՝ «Ճանապարհ դեպի Քրիստոսը»[16]: Յակոբ Բեմեն մեծ ազդեցություն է ունեել շատ քրիստոնյա միստիկների և կրոնական գործիչների վրա, ներառյալ Ջորջ Ռափփան և Հարմոնիայի միությունը:

Ֆեմինիստական աստվածաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դաոսական մոնադ, որը պատկերում է Ին և յանին, կանանց և տղամարդկանց սկիզբը:

Ֆեմինիստական կրոնի բարեփոխումը ժխտում է աստված բառի հայրապետական ընթերցումը և ընդգծում է կանանց մեծ դերը կրոնական պատմության և ժամանակակից պրակտիկայի մեջ:

1970-ականներից շատ կանայք դուրս են եկել քրիստոնեական եկեղեցիներից և միավորվել են տարբեր խմբերի, որոնք վերածնում են հին մեծ աստվածուհիների երկրպագությունը: 1974-1984 թվականներին ԱՄՆ-ում լույս է տեսել «WomanSpirit» ամսագիրը, որում տպագրվել են հոդվածներ, պոեզիա, կանանց ծեսեր, ուսումնասիրվել է կանանց աստվածության վերաբերյալ գաղափարներն ու զգացմունքները, մոտավորապես միևնույն ժամանակ սկսել է հրատարակվել և շարունակում է մինչև այժմ անընդմեջ լույս ընծայել «The Beltane Papes» համանման ամսագիրը: Մի շարք գրքերում մշակվել է արմատական ֆեմինիստական աստվածաբանությունը[17][18]: Արևմուտքում ծագած ոչ լեզվական ֆեմինիստական միավորումների օրինակներն են՝ Դիանական Վիկկան, աստվածուհու բարեփոխված միաբանությունը, միջազգային (RCG-I) և այլն:

Ֆեմինիստ աստվածաբաններից շատերը դավանում են Տրիեդինա աստվածուհու պաշտամունքը, որի սկիզբը դրել են Ռոբերտ Գրեյվսը «Սպիտակ աստվածուհի» և Մարիա Գիմբուտասը «Հին Եվրոպա» հանրահայտ գրքերով: Ժամանակակից բոլոր կրոնական միավորումների ամբողջությունը, որոնք հիմնականում երկրպագում են աստվածուհիներին, կոչվում է «աստվածուհու շարժում»:

Փոխաբերական օգտագործում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Աստվածուհի» տերմինը նույնպես հարմարեցված է բանաստեղծական և աշխարհիկ օգտագործման համար, որպես ոչ առասպելական կնոջ հաճոյախոսական նկարագրություն[19]: Օքսֆորդի անգլերենի բառարանը նշում է 1579 թվականը որպես այս տերմինի փոխաբերական իմաստով օգտագործման առաջին դեպք։

Շեքսպիրի մոտ մի քանի տղամարդ կերպարներ կանանց վերաբերվել են որպես աստվածուհիների, այդ թվում Դեմեթրիուսը Հելենային «Միջամառային գիշերվա երազ»-ում («Օ Հելեն, աստվածուհի, նիմֆա, կատարյալ, աստվածային!»), Բիրոունը Ռոզալայնին «Սիրո անպտուղ ջանքեր»-ում («Այն կինը, ում ես լքեցի; բայց ես կապացուցեմ, որ դու աստվածուհի ես») և Բերթրամը Դիանային «Լավն այն է, ինչը լավ ավարտ ունի»-ում։ Պիսանիոն նաև համեմատում է Այմոջենին աստվածուհու հետ նրա ինքնատիրապետումը ճնշման տակ նկարագրելու համար «Ցիմբելին»-ում։

Անգլիախոսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից հեթանոսական ավանդույթների մեծ մասը երկրպագում է մեկ կամ մի քանի աստվածուհիների:  Մինչ որոշ Վիկկայի հետեւորդներ հավատում են դուալիստական հավատալիքների համակարգին, որը բաղկացած է մեկ աստվածուհուց և մեկ աստծուց:

Վիկկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուսնային եռակի աստվածուհու խորհրդանիշ:

Վիկկա աստվածուհին առաջնային կարևորության աստվածն է, իր ամուսնու և եղջյուրավոր աստծո հետ: Վիկկի աստվածուհին սկսել է դիտվել որպես համընդհանուր աստվածություն, որը ավելի մեծ չափով համապատասխանում է իր նկարագրության մեջ աստվածուհու առաջնորդության: Այս կերպարանքով նա երկնային թագուհի է, որը նման է Իսիդային: Նա նաև նման է Գեային: Ինչպես Իսիսը և Սելենեի հետագա դասական հասկացությունները, նա բոլոր մյուս աստվածուհիների խառնուրդն է, որոնք ներկայացնում են նրա տարբեր անուններն ու ասպեկտները տարբեր մշակույթներում: Աստվածամայրը հաճախ պատկերվում է ուժեղ լուսնային սիմվոլիզմ՝ հենվելով տարբեր մշակույթների և աստվածությունների վրա, ինչպիսիք են Դիանան, Հեկատան և Իսադուն: Հաճախ պատկերվում է որպես Կույս, Մայր և Ծեր կին, որը հայտնի է Ռոբերտ Գրեյվսի կողմից: Նրա նկարներից շատերը խիստ հիշեցնում են կելտական ​​աստվածուհիների: Որոշ Վիկկաներ հավատում են, որ կան շատ աստվածուհիներ, և Վիկկայի որոշ ձևերով, մասնավորապես Դիանա Վիկկան, երկրպագում է միայն աստվածուհուն, և աստված շատ փոքր դեր է խաղում նրանց երկրպագության և ծեսերի մեջ: Մի շարք հին եվրոպական հեթանոսական դիցաբանություններում աստվածուհիները կամ կիսա-աստվածուհիները հայտնվում են երեք խմբերի տեսքով։ Դրանք ներառում են հունական Էրինիանը (Ֆուրիս) և Մոյրան (Ճակատագիրը), դրանք առաջացել են իռլանդական կամ կելտական դիցաբանությունից: Ռոբերտ Գրեյվսը հանրահռչակել է «Կույս» (կամ «միանձնուհի»), «մայր» և «ծեր կին» եռյակը: Կան զգալի տարբերություններ այդ արարածներին ճշգրիտ հասկանալու մեջ, ինչպես դա սովորաբար տեղի է ունենում անգլիախոսության և ընդհանրապես հեթանոսական կրոններում: Ոմանք նախընտրում են յուրովի մեկնաբանել նրանց, քանի որ երեք փուլում, բոլոր կանայք, միմյանցից բաժանված են մենարխեով (առաջին դաշտանային ցիկլ) և մենոպաուզայով (վերջին դաշտանային ցիկլ): Շատերը գտնում են, որ դա շատ կենսաբանորեն է հիմնավորված և կոպիտ, նախընտրում են ավելի ազատ մեկնաբանություն, որտեղ Կույսը (անկախ, եսակենտրոն, փնտրում), Մայրը (փոխկապակցված, կարեկցող դաստիարակում, արարում), և Ծեր կինը (ամբողջական, հեռավոր, անգիտակից), երեքն էլ միաժամանակ էրոտիկ են և իմաստուն:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ellwood Robert S. (2007)։ The Encyclopedia of World Religions (Rev. ed.)։ New York: Facts on File։ էջ 181։ ISBN 1438110383  Text: goddesses Female deities.
  2. Горшунова О. В. Женское божество в системе религиозно-мировоззренческих представлений народов Средней Азии. Автореф. дис. док. ист. наук. М., 2007. С. 37.
  3. История женщин на Западе: в 5 т. Т. I: От древних богинь до христианских святых / под общ. ред. Ж. Дюби и М. Перро; под ред. П. Ш. Пантель: пер. с англ. СПб., 2005.
  4. Wolkstein Diane, Kramer Samuel Noah (1983)։ Inanna: Queen of Heaven and Earth: Her Stories and Hymns from Sumer։ New York City, New York: Harper&Row Publishers։ էջ xviii։ ISBN 0-06-090854-8 
  5. Sylvia Brinton Perera, Descent to the Goddess (Toronto 1982) re Inanna and Ereshkigal.
  6. Nemet-Nejat Karen Rhea (1998)։ Daily Life in Ancient Mesopotamia։ Daily Life։ Greenwood։ էջ 182։ ISBN 978-0313294976 
  7. Collins Paul (1994)։ «The Sumerian Goddess Inanna (3400-2200 BC)»։ Papers of from the Institute of Archaeology 5։ UCL։ էջեր 110–111 
  8. Mbiti John S. (1991)։ Introduction to African Religion (2nd rev. ed.)։ Oxford, England: Heinemann Educational Books։ էջ 53։ ISBN 9780435940027 
  9. Chang Jung (2003)։ Wild Swans: Three Daughters of China (reprint ed.)։ New York: Simon and Schuster։ էջ 429։ ISBN 1439106495։ Վերցված է ապրիլի 22, 2016 
  10. «Amaterasu»։ Ancient History Encyclopedia։ Վերցված է 2019-02-21 
  11. Деви-махатмья: пер. с санскр., предисловие и коммент. А. А. Игнатьева. Калининград, 2003.
  12. http://www.kalpazpublications.com/index.php?p=sr&Uc=9788178355900&l=0
  13. Патай Р. Иудейская богиня: пер. с англ. Екатеринбург, 2005.
  14. «Samael & Lilith - Unexplained - IN SEARCH FOR TRUTH»։ rin.ru 
  15. Schwartz Howard (2004)։ Tree of Souls: The Mythology of Judaism։ New York: Oxford University Press։ էջ 218։ ISBN 0195358708 
  16. Böhme Jacob (1622)։ The Way to Christ։ William Law (trans.)։ Pater-noster Row, London: M. Richardson 
  17. Budapest Z. Hole Book of Women‘s Mysteries (1980).
  18. Christ C.P. Rebirth of the Goddess (1997).
  19. OED: "Applied to a woman. one's goddess: the woman whom one ‘worships’ or devotedly admires."Կաղապար:Incomplete short citation

Այլ ընթերցանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Դեքսթեր, Միրիամ Ռոբինս և Վիկտոր Մեյր (2010)․ Սուրբ էքսպոզիցիա․ Եվրասիայի աստվածային և կախարդական կին գործիչներ; Cambria Press
  • Բարնհարթ, Ռոբերթ Քեյ (1995)․ Բարնհարթի համառոտ ստուգաբանական բառարան. ամերիկյան անգլերեն բառերի ծագումը; HarperCollins 0-06-270084-7
  • Գորշունովա Օլգա Վ․ (2008), Քոջի Բարորի սուբր ծառեր; Էթնոգրաֆիչեսկոե օբոզրենիե, n° 1, էջեր 71–82. ISSN 0869-5415
  • Թահերի Սադրեդին (2014)։ «Իրանական մշակույթի և դիցաբանության աստվածուհիներ»։ Tehran: Roshangaran va Motale’at-e Zanan Publications։ ISBN 9789641940821 
  • Ագրավալա, Մեծ Աստվածուհու փառաբանումը։ - Վարանասի, 1963։
  • Բրիֆոլդ Ռ․ Մայրերը։ Զգացմունքների ծագման ուսումնասիրություն և ինստիտուտներ: - Լոնդոն, 1927. — Vol. 1—3։
  • Դիթերիք Ա․ Մայր Երկիր - Լպց․ 1905։
  • Նյուման Ի. Մեծ Մայրը։ Նախատիպի վերլուծություն։ - Նյու Յորք, 1955։