Դուրգա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դուրգայի և Մահիշիի կռիվը
Դուրգա
332 Durga-alone.png
Առյուծի վրա նստած Դուրգան հաղթում է չարք Մահիշիին
Տեսակ Devi
Դիցաբանություն Հինդուիզմ, շիվաիզմ, տանտրիզմ
Սեռ իգական
Նստավայր Վինդհյա լեռներ: Բնակվում է իր 8 օգնական յոգերի հետ
Զբաղմունք Մարտնչող աստվածուհի: Կռվում է չարքերի հետ: Աստվածների և աշխարհի կարգի պահապան:
Ծագում ոչ արիական ցեղեր, ավելի ուշ է դասվել հնդուիստական աստվածությունների շարքում
Ամուսին Շիվա
Կապված հասկացողություններ Դուրգան պաշտպանության և զարգացման խոչընդոտների վերացման հովանավորն է:
Կապված կերպարներ Պարվատի, Չանդի, Կալի
Կապված իրադարձություններ Մենամարտում Մախիշա չարքի նկատմամբ հաղթանակ
Ատրիբուտներ Զենքեր, որոնք նվեր է ստացել տարբեր աստվածություններից՝ Եռաժանի Շիվայից, սուդարշանա Վիշնուից, աղեղ Վայույից, վաջրա Ինդրայից և այլն:
Բնորոշ գծեր Տասնաձեռն կին
Վահանա առյուծ կամ վագր
մանտրա

ॐ दुं दुर्गायै नमः

oṃ duṃ durgāyai namaḥ
Մանտրա

ॐ दुं दुर्गायै नमः

oṃ duṃ durgāyai namaḥ
Durga Վիքիպահեստում

Դուրգա (սանսկր.՝ दुर्गा, «Դժվարահասանելի» կամ «Անպարտելի»), հինդուիզմի ամենահայտնի աստվածություններից մեկը:

Տարբերակներից մեկի համաձայն, Դուրգան եղել է Շիվայի կինը՝ հանդես գալով իր ամենադաժան կերպարներից մեկով: Համաձայն որոշ պատկերացումների, Դուրգան հանդիսանում է միասնական աստվածային կերպարանք՝ խորհրդանշելով հավասարությունը և հարմոնիան, հանգստությունը և բարեկեցությունը: Հինդուիստական իկոնոգրաֆիայում սովորաբար Դուրգան ներկայացվում է տասձեռնանի կնոջ տեսքով, չնայած որոշ իկոնաներում նրա ձեռքերի թիվը կարող է հավասար չլինել 10-ի: Օրինակ, Մահիշիի դեմ պայքարը խորհրդանշող իկոնայում, Դուրգան ունի 20 ձեռք: Իկոնաների մեծ մասում Դուրգան նստած է հիմալայան առյուծի կամ վագրի վրա՝ ձեռքում սանձը, պաշտպանության և հարձակման տարբեր միջոցներ, ինչպես նաև տարբեր աստվածությունների նվիրած ատրիբուտներ: Դրանց թվում են Շիվայի եռաժանին, Վիշնուի սուդարշանան (սկավառակը), Վայուի աղեղը, Ինդրայի վաջրան և այլն:

Տանտրիզմում աստվածուհու անունը ունի հատուկ նշանակություն: Այսպես, դու արմատը խորհրդանշում է չորս ասուրաները՝ աղքատություն (դարիդրա), տառապանք (դուխկխա), սով (դուրբխիկշա) և վատ սովորություններ (դուրվյասանա): Ր հնչյունը խորհրդանշում է հիվանդությունները (ռոգագհնա), իսկ գա արմատը՝ մեղքերը (պապագխնա)՝ անարդարությունը, հակակրոնականությունը, դաժանությունը, ալարկոտությունը և այլ վատ սովորություններ: Այդպիսով, աստվածուհին վերացնում է չարիքի բոլոր տեսակները, որոնք խորհրդանշվում են դու, ր և գա հնչյուններով[1]:

Դուրգայի պաշտամունքը սկզբնական շրջանում տարածված էր միայն ոչ արիական ցեղերի շրջանում: Ավելի ուշ, այն ներառվել է հինդուիստական պանթեոնի կազմում՝ ազգային հավատալիքների և հինդուիզմի ադապտացիայի գործընաթացում, մասնավորապես Մայր Աստվածուհու կուռքի տեսքով, որը խորհրդանշում էր բնության ստեղծող և ոչնչացնող ուժերը: Շիվաիզմում և տանտրիզմում Դուրգան համարվում է Շիվայի ստեղծարար էներգիայի արդյունք:

Առասպելներում Դուրգան հանդես է գալիս որպես մարտնչող աստվածուհի, ով կռվում է չարքերի դեմ և հանդես է գալիս աստվածների և աշխարհակարգի պահապանի դերում: Նրա ամենահայտնի սխրանքներից մեկը, զայրույթի վիճակում (որը համարվում է որպես Դուրգայի առանձին կերպար` Չանդի աստվածուհու տեսքով) կատաղի պայքարում ոչնչացնում է Մահիշա չարքին, ով երկնքից վտարել էր աստվածներին: Մահիշային չէր կարող հաղթել ոչ մի տղամարդ, և ոչ մի կին:

Ըստ առասպելի, Դուրգան բնակվում է Վինդհյայի լեռներում՝ իր ութ օգնական յոգերի հետ միասին:

Պարող Դուրգայի պատկերը

Աստվածներից յուրաքանչյուրը Դուրգային մի զինատեսակ է տվել: Այդ իսկ պատճառով, Դուրգույին հիշատակում են ոչ միայն պաշտպանության, այլև այն ամենի կործանման ժամանակ, ինչը խոխընդոտում է հետագա զարգացմանը: Մանտրաները, որոնք նվիրված են Դուրգա դիցուհուն, ոչ այնքան վերացնում են բացասական ուժերը, այլ դրանք փոխակերպում են, տրանսֆորմացիայի են ենթարկում: Դուրգան հաղթանակ է բերում խոչընդոտների, ցավերի և տառապանքների նկատմամբ: Դուրգայի անվան յուրաքանչյուր տառին վերագրվում է կախարդական ուժ: Այսպես, Դ-ն արտաքսում է չարքերին, Ու-ն՝ վերացնում խոչընդոտները, Ր-ն բուժում է հիվանդությունները, Գ-ն՝ ազատում մեղքերից, Ա-ն՝ բերում անվախություն, արիություն:

Դուրգային նվիրված ծեսերի հիմնական առանձնահատկությունը կայանում է արյունալի զոհաբերությունների մեջ: Սովորաբար զոհաբերում են այծ կամ եզ: Կա տաբու, համաձայն որի չի կարելի զոհաբերել այս կենդանատեսակների էգերին: Հաճախ զոհաբերում են նաև թռչուններ, կրիաներ, ձկներ, եղնիկներ, վագրեր և այլն, ինչպես նաև մարդկային արարածներ և սեփական մարմնի արյուն: Դուրգային նվիրված գլխավոր տոները նշվում են գարնանը և աշնանը՝ Դուրգապուջա և Դուրգոտսավա անվանումներով: Նրանք կազմում են Նավարատրիի կարևոր մասերը: Նավարատրին տոնակատարությունների շարք է, որոնք նվիրված են Դուրգային: Տոնական ծիսակատարությունների ժամանակ փորձում են մեղմել ահեղ դիցուհուն և հայցել նրա բարեհաճությունը: Ծիսակատարության ժամանակ խոնարհվում են նաև աստվածուհու ընտանիքի անդամներին: Ստվածուհուն նվիրում են Նիմ ծառի տերևներ, քրքում, սանդալի մածուկ, կաթ (հաճախ յուղոտ կամ աղի), ինչպես նաև կիտրոններ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Джохари Х. Инструменты для тантры. Чакры: энергетические центры трансформации. — К., 1999. — 91 с.