Միջամառային գիշերվա երազ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox book.png
«Միջամառային գիշերվա երազ»
A Midsummer Night's Dream
Study for The Quarrel of Oberon and Titania.jpg
Ժանր կատակերգություն
Հեղինակ Ուիլյամ Շեքսպիր
Բնագիր լեզու անգլերեն
Գրվել է 1594-596 թվականներ
A Midsummer Night's Dream

«Միջամառային գիշերվա երազ», Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգությունը՝ հինգ գործողությամբ: Համարվում է, որ «Միջամառային գիշերվա երազը» գրվել է 1594-1596 թվականների ընթացքում: Չի բացառվում, որ Շեքսպիրը այս պիեսը ստեղծել է հատուկ որևէ արիստոկրատի համար կամ Եղիսաբեթ I-ի կողմից նշվող սուրբ Հովհաննես Մկրտիչի օրվա կապակցությամբ:

Բովանդակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Միջամառային գիշերվա երազ» պիեսում հատվում են երեք բովանդակային գծեր, որտեղ փոխկապակցված են Աթենքի դուքս Թեսևսի և ամազոնուհիների թագուհի Հիպոլիտաի ապագա հարսանիքը:

Երկու երիտասարդներ՝ Լիսանդրը և Դեմետրին, ձգտում են տիրանալ Աթենքի ամենագեղեցիկ աղջիկներից մեկի՝ Գերմայի ձեռքին: Հերմիան սիրում է Լիսանդրին, բայց հայրը արգելում է ամուսնանալ նրա հետ, այդ ժամանակ սիրահարները որոշում են գիշերը փախչել Աթենքից, որպեսզի ամուսնանան այնտեղ, որտեղ նրանց չեն գտնի: Հերմիաի ընկերուհի Ելենան, հանուն Դեմետրիոսի նկատմամբ սիրո մատնում է փախստականներին: Դեմետրին հետապնդում է նրանց, Ելենան սլանում է նրա հետևից: Անտառի մառախուղի և նրանց սիրային փոխհարաբերությունների լաբիրինթոսի մեջ նրանց հետ հրաշալի կերպարանափոխություն է կատարվում: Անտառի հոգի՝ Պակայի մեղքով, ով շփոթում է երկու հույներին, կախարդական խմիչքը ստիպում է նրանց պատահականորեն փոխել սիրո օբյեկտներին: Մի պահ Լիսանդրը սիրահարվում է Ելենային և լքում իր Հերմիային: Նկատելով Պակայի սխալը, Օբերոնը կախարդական խմիչքը կաթեցնում է Դեմետրիոս աչքի մեջ: Եվ արդեն պայքարը ընթանում է Ելենայի համար, իսկ նա մտածելով, որ դա ծաղր է, նեղանում է նրանցից, Հերմիան սկսում է նախանձել իր ընկերուհուն: Այդժամ Պակայի սխալը սպառնում է հերոսների կյանքին, բայց հոգին ամեն ինչ ուղղում է, և երիտասարդները կարծում են, որ կատարվածը երազ էր: Այս սյուժետային գիծը ավարտվում է Ելենայի և Դեմետրիոսի, Հերմիայի և Լիսանդրի ամուսնությամբ:

Օբերոնը, Տիտանիան և Պակը պարում են փերիների հետ: Ուիլյամ Բլեյք 1786 թվական

Միևնույն ժամանակ փերիների և էլֆերի թագավոր Օբերոնը և նրա կինը՝ Տիտանիան, ովքեր գժտված էին, թռչում են Աթենքի մոտ գտնվող այդ նույն անտառը: Նրանց բաժանության պատճառը Տիտանայի տղա-մանկլավիկն էր, ում Օբերոնը ցանկանում է դարձնել իր օգնականը, բայց Տիտանիան թույլ չէր տալիս վերցնել տղային: Օբերոնը առաջադրանք է տալիս անտառային ոգի Պակին գտնել կախարդական խմիչքը և ցողել քնած թագուհու աչքերին, որպեսզի նա սիրահարվի նրան, ում կտեսնի արթնանալուց անմիջապես հետո:

Օբերոնի և Տիտանիայի վճաբանությունը: Հեղինակ՝ Ջոզեֆ Նոել Պատոն

Դրա պատճառով Տիտանիան սիրահարվում է Կոճղիկին՝ ավանակի գլխով արհեստավորի, նրա հետ ժամանակ է անցկացնում: Այդ ժամանակ Օբերոնը խնդրում է նրան տալ տղա-մանկլավիկին, Տիտանիան տարված լինելով սիրային զգացումներով, տալիս է: Դրանից հետո Օբերոնը նրան հակաթույն է տալիս: Տիտանիան չի հավատում, որ կարող էր սիրահարվել ավանակի գլխով արհեստավորին, նա հաշտվում է ամուսնու հետ:

Միաժամանակ հունական արհեստավորները պատրաստվում են Ֆիբսի և Պիրամայի դժբախտ սիրո մասին պիեսում հարսանեկան հանդիսության և ուղևորվում են անտառ փորձելու: Երբ նրանք զավեշտալի խաղում են ողբերգական պիեսը, Պակի մեղքով, Կոճղիկ՝ ջուլհակը, ով պիեսում խաղում էր Պիրամի դերը, ավանակի գլխով վերադառնում է մյուս դերասանների մոտ, նրանք վախենում և փախչում են: Կոճղիկի դիմաց բացվում է էլֆերի և ֆերիների սքանչելի աշխարհը, բայց երբ դա վերջանում է, նա կարծում է, որ դա երազ էր:

Գործող անձիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Թեսևս, Աթենքի դուքս
  • Էգևս, Հերմիայի հայրը
  • Հերմիային սիրահարված
  • Լիսանդր
  • Դեմետրիոս
  • Փիլոստրատ, Թեսևսի պալատում խրախճանքների կազմակերպիչ
  • Կոճղիկ, ջուլհակ
  • Շվիկ
  • Դնչիկ, պղնձագործ
  • Հիպոլիտա, ամազոնուհիների թագուհին, Թեսևսի հարսնացուն
  • Հերմիա, Էգևսի դուստրը, ով սիրահարված է Լիսանդրին
  • Ելենա, սիրահարված է Դեմետրիաին
  • Օբերոն, էլֆերի և փերիների թագավորը
  • Տիտանիա, էլֆերի և փերիների թագուհին
  • Պակ, փոքր էլֆ
  • Էլֆեր
  • Անուշահոտ կանաչ ոլոռ
  • Սարդոստիկ
  • Թիթեռնիկ
  • Մանանեխի հացահատիկ
  • Օբերոնի և Տիտանիայի շքախմբին ենթակա էլֆեր և փերիներ: Գործողությունների վայրը՝ Աթենք և մոտակա անտառը

Բեմադրությունների պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անգլիական Վերածննդի դարաշրջանի ավարտից հետո և մինչև 1840 թվականը «Միջամառային գիշերվա երազ»-ը  ոչ մի անգամ ամբողջությամբ չի բեմադրվել: 1692 թվականին լույս է տեսնում անգլիացի կոմպոզիտոր Հենրի Պյորսելի «Փերիների թագուհի» երաժշտական վերապատումը: Երաժշտության տպավորության տակ Բենջամեն Բրիտտեն գրում է «Միջամառային գիշերվա երազ» օպերան: 1840 թվականին անգլիացի դերասանուհի Լուսիա Ելիզաբեթ Վեսթրիսը՝ Անգլիայում առաջին կին թատերական մասնավոր ձեռնարկուն և ռեժիսորը, Կովենթ-Գարդեն թատրոնում բեմադրում է «Երազ» պիեսը ամբողջությամբ, հավելելով զգալի քանակությամբ երաժշտական և բալետային համարներ: Ինքը՝ Լուսիան կատարել է Օբերոնի դերը, ինչը հիմք դրեց թատերական ավանդույթի, ըստ որի Օբերոնի և Պակի դերակատարները պետք է կանայք լինեն:

Պիեսի նվագակցումը գրել է Ֆելիքս Մենդելսոնը 1826 թվականին (այդ ժամանակ նա 17 տարեկան էր), նա գրեց նախերգանքը և ի սկզբանե չէր պատրաստվում լրացնել այն այլ մասերով, բայց 1841 թվականին Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV թագավորը, ով հիացած էր Պոտսդամի Նոր պալատում հնչած Սոփոկլեսի «Անտիգոնե» ողբերգության երաժշտությամբ, որը գրել էր Մենդելսոնը, առաջարկում է կոմպոզիտորին այս ժանրի ավելի շատ ստեղծագործություններ գրել: Մենդելսոնը ընդունում է պատվերը և 1843 թվականի ընթացքում նա ավարտում է նախերգանքը ավելացնելով ևս 10 մաս, այդպիսով դարձնելով շարանվագ: Երաժշտական կատակերգության առաջին կատարումը տեղի է ունեցել 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամի պալատում: Դրանից հետո մինչև 19-րդ դարի վերջը Մենդելսոնի երաժշտությունը հնչում էր «Երազի» գրեթե բոլոր ներկայացումներում:

Քսաներորդ դարասկզբին հանդիսատեսը սկսեց դժգոհություն հայտնել ներկայացումների չափազանց լայնամաշտաբ լինելու պատճառով: 1914 թվականին ռեժիսոր-նորարար Հարլի Գրենվիլ-Բարքերը առաջարկեց պիեսի բեմականացման միանգամայն թարմ տարբերակ: Նա կրճատեց ներկայացման դերասանների քանակը և հանեց Մենդելսոնի երաժշտությունը՝ այն փոխարինելով Եղիսաբեթ թագուհու ժամանակաշրժանի ազգային երաժշտությամբ: Ծանրաշարժ դեկորացիաները իրենց տեղը զիջեցին ձևավոր վարագույրներին: Այս ամենը նպաստեց պիեսի հասկանալի և մատչելի դառնալուն:

1990 թվականին անգլիացի բանաստեղծ Նիլ Գեյմանը հրապարակեց «Երազի» զավեշտական տարբերակը, նկարազարդված՝ նկարիչ Չարլզ Վեսսոմի կողմից, որպես մի շարք իր զավեշտական սերիալում՝ «The Sandman»: Այդ աշխատանքը դարձավ առաջին և միակ կոմիքսը, որը արժանացել է Համաշխարհային Ֆենտզի մրցանակին (Կարճ ձևը անվանակարգում): Գոյություն ունեն ակնառու բալետներ հիմնված շեքսպիրյան պատմության վրա, որոնցից առավել հայտնի են Ֆրեդերիկ Էշթոնի «Երազ» մի գործողությամբ բալետը և Ջորջ Բալանչինի «Միջամառային գիշերվա երազ»անվանմամբ երկու գործողությամբ բալետը, երկուսն էլ Մենդելսոնի երաժշտության ներքո: Կան մի շարք օպերաներ, այդ թվում Բենջամեն Բրիտտենի օպերան:

Բեմադրություններ Ռուսաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեղափոխությունից առաջ

Կայսերական թատրոնների մոսկովյան թատերախումբ:

Հեղափոխությունից հետո

  • 1996 - Թատրոն Հարավ-Արևմուտքում(Մոսկվա): Ռեժիսոր՝ Վալերիյ Բելյակովիչ
  • 1997 - Պենզայի դրամատիկական թատրոն: Ռեժիսոր՝ Վալերիյ Բելյակովիչ
  • 1998 - Նովոսիբիրսկի «Կարմիր ջահ» դրամատիկական թատրոն: Ռեժիսոր՝ Օլեգ Ռբկին
  • 2000 - Թատրոն՝ «Կատակերգություն»: Ռեժիսոր՝ Վալերիյ Բելյակովիչ
  • 2000 - Նովոսիբիրյան Վ. Ֆ. Կոմիսարժեվսկու անվան Կազակական թատրոն: Ռեժիսոր՝ Լեոնիդ Շատոխին
  • 2004 Կ. Ս. Ստանիսլավսկու անվան թատրոն: Ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Միրզոև, նկարիչ՝ Ալլա Կոժենկովա
  • 2004 - Ա. Ս. Պուժկինի անվան թատրոն: Ռեժիսոր՝ Նինա Չուսովա
  • 2005 - Սարատովի «Տերեմոկ» տիկնիկային թատրոն: Ռեժիսոր՝ Գենադիյ Շուգուրով
  • 2007 - Վ. Ֆ. Կոմիսաժևսկու անվան թատրոն (Պետերբուրգ): Բեմադրող՝ Ալեքսանդր Մորֆով, սցենոգրաֆիա՝ Տինո Սվետոզարև:
  • 2008 թվական մարտի 22 - Օմսկի ակադեմիկական դրամատիկական թատրոն: Բեմադրություն և սցենոգրաֆիա՝ Եվգենիյ Մարչելլի
  • 2009 թվական ապրիլի 11 - Խարկովի Տ. Գ. Շեվչենկոյի անվան Դրամատիկական թատրոն:
  • 2010 թվական մարտի 19 - Սախալինի Ա. Պ. Չեխովի անվան միջազգային թատերական կենտրոն (քաղաք՝ Հարավային Սախալինսկ): Բեմադրող՝ Ֆրանկ Բերտե (Ֆրանսիա)
  • 2010 թվական մարտի 26 - Ալթայի Վ. Մ. Շուկշինի անվան դրամատիկական թատրոն: Բեմադող՝ Ռոման Ֆեոդորի:
  • 2011 թվական նոյմեբերի 5 - Մոսկվայի «Ռամա» թատրոն: Բեմադրող՝ Լյուբով Պավլովա
  • 2012 թվական մարտի 5 - Օմսկի Դրամատիկական թատրոն
  • 2012 թվական հունիսի 10 - Մոսկվայի Ստանիսլավսկու և Նեմիրովիչ Դանչենկոյի անվան Ակադեմիկական Երաժշտական թատրոն:
  • 2012 թվական հոկտեմբերի 27 - Չեբոկսարի Ռուսական դրամատիկական թատրոն: Ռեժիսոր-բեմադրիչ՝ Վլադիմիր Կրասոտին
  • 2013 թվական մայիսի 19 - Թատրոն՝ «Վեցերորդ զգայարան»(Սանկտ-Պետերբուրգ), ռեժիսոր-բեմադրիչ Եվգենիա Վենգեր
  • 2014 թվական սեպտեմբերի 30 - Ռուսական բանակի կենտրոնական ակադեմիական թատրոն, ռեժիսոր՝ Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստ Պյոտր Զուբարև
  • 2015 թվական հունիսի 18 - «Պյոտր Ֆոմենկոն Արհեստանոց» մոսկովյան թատրոն, ռեժիսոր՝ Իվան Պոպովսկի
  • 2016 փետրվարի 13 - Կարելիայի Հանրապետության Երաժշտական թատրոն, ռեժիսոր՝ Կիրիլ Սիմոնով

Էկրանավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Միջամառային գիշերվա երազ» բազմիցս էկրանավորվել է: 1935 թվականին՝Մաքս Ռայնհարդի և Վիլյամ Դիտերլեյի կողմից: 1935 թվականի ֆիլմը նվաճել է երկու «Օսկար» մրցանակ, «Լավագույն օպերատորական աշխատանք» և «Լավագույն մոնտաժ» անվանակարգերում: 1999 թվականին Մայքլ Հոֆմանը իր սցենարով նկարահանեց «Միջամառային գիշերվա երազ»-ը, որտեղ գործողությունները տեղափոխվել էին Իտալիա, 19-րդ դար:

  • «Միջամառային գիշերվա երազ», 1935 թվական ԱՄՆ
  • «Միջամառային գիշերվա երազ», (տիկնիկային ֆիլմ 1959 թվական): Ռեժիսոր Յիրժի Տրնկա, Չեխոսլովակիա
  • «Միջամառային գիշերվա երազ», մուլտֆիլմ (Ռուսաստան-Մեծ Բրիտանիա, 1992 թվական)
  • «Միջամառային գիշերվա երազ», (1999 թվական, ԱՄՆ, Մայքլ Հոֆման)
  • «Սիրո վարակ» (2001 թվական ԱՄՆ, ռոմանտիկ կատակերգություն հիմնված Շեքսպիրի ստեղծագործության վրա)
  • «Միջամառային գիշերվա երազ», (2005 թվական Մեծ Բրիտանիա), ռեժիսոր Էդ Ֆրեյման:

Աստղագիտության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ի պատիվ Շեքսպիրի հերոսուհի Տիտանիի 1906 թվականին հայտնաբերված աստերոիդը (593) անվանել են Տիտանիա, ինչպես նաև Ուրան արբանյակը՝ Տիտանիաա
  • Ի պատիվ Շեքսպիրի հերոսուհի Հերմիաի 1909 թվականին հայտնաբերված աստերոիդը (685) անվանել են Հերմիա:
Պատկերավոր արվեստում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Ռիչարդ Դադի «Քնած Տիտանիան» նկարների շարքը (1841), «Պակ» (1841), «Տիտանիի և Աբերոնի վեճը»...

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Батюшков Ф. Д. Сон в Иванову ночь // Шекспир В. Полное собрание сочинений / Библиотека великих писателей под ред. С. А. Венгерова. Т. 1, 1903. С. 488—498.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]