Տրանսպորտը Հայաստանում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Չինական արտադրության ավտոբուսը Երևանի կենտրոնում
Երթուղային տաքսի

Սույն հոդվածում ներկայացված է Հայաստանում գործող տրանսպորտային ենթակառուցվածքը։

Երկաթուղային տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լայնագիծ երկաթուղի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայկական երկաթուղին իրականացնում է ուղևորների փոխադրում միջպետական ուղևորափոխադրական գնացքներով, ինչպես նաև կատարում է բեռնափոխադրումներ։ Հայկական երկաթուղին պատկանում է Հարավկովկասյան երկաթուղուն, որն իր հերթին հանդիսանում է Ռուսական երկաթուղու դուստր կազմակերպությունը։

Շահագործման ենթակա երկաթուղիների երկարությունը կազմում է 725 կմ։ Տեղակայված են 73 կայարաններ, որոնցից 69՝ գործող և 4՝ չշահագործվող։ Երկաթուղային ողջ համակարգը էլեկտրիֆիկացված է։ Կայարաններ կան Երևանում, Գյումրիում և Վանաձորում։ Կա միջպետական 4 անցումներ՝ Այրում-Սադախլո (Վրաստան), Ախուրյան-Դոգուկապի (Թուրքիա), Երասխ-Վելիդաղ (Ադրբեջան) և Իջևան-Ջաֆարլի (Ադրբեջան)։ Այժմ գործում է միայն Այրում-Սադախլո երկաթգիծը։ Ախուրյան-Դոգուկապի երկաթգիծը վերականգնվում է և հայ-թուրքական սահմանի բացումից հետո, որը 1992 թ փակվել է Թուրքիայի նախաձեռնությամբ՝ կապված Ղարաբաղյան հակամարտության հարցում Ադրբեջանին սատարելու պատճառով, կրկին կշահագործվի։ Հայկական երկաթուղին ունի 3 լոկոմոտիվների և 2 վագոնների դեպո՝

Նեղուղի երկաթուղի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավիացիոն տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զվարթնոց օդանավակայան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնական հոդվածը` «Զվարթնոց» միջազգային օդանավակայան

Շիրակ օդանավակայան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնական հոդվածը` «Շիրակ» օդանավակայան

Էրեբունի օդանավակայան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնական հոդվածը` «Էրեբունի» օդանավակայան

Այլ օդանավակայաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջրային տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքային տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մետրո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնական հոդվածը` Երևանի մետրոպոլիտեն

Երևանի մետրոպոլիտենը գործակցվում է 1981 թվականից։ Ներկայումս մետրոպոլիտենը բաղկացած է միայն մեկ գծից։ Մետրոյի ուղիների ընդհանուր երկարությունը 13,4 կմ է, գործում է 10 կայարան։ Աշխատում է 6։00-23։00 ժամերին, ուղեվարձը կազմում է 100 դրամ։

Տրոլեյբուս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնական հոդվածը` Երևանի տրոլեյբուս

Տրամվայ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանի միակ քաղաքը, որտեղ գործել է տրամվայ, եղել է Երևանը։ 1906 թվականի սեպտեմբերի 29-ին բացվել էր գործարար Միրզոյանի տրամվայի ճանապարհը, որը գործակցվեց մինչև 1918 թվականի օգոստոսը, երբ ավարվեց հայ-թուրքական պատերազմի ընթացքում[1]։

1932 թվականից մեկնարկեց լայն ուղղիներով էլեկտրական տրամվայի աշխատանքը։ Գործակցվել են տրամվայների երկու տեսակներ՝ «71-605» և «ՌՎԶ-6Մ2»։ 2004 թվականի հունվարի 21-ից տրամվայների շարժը պաշտոնապես դադարեցվեց։

Խողովակաշարային տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նավթամուղներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանում բացակայում են մայրուղային նավթամուղներ։ 2009 թվականից սկսվել է Իրանից դեպի Հայաստան «Թավրիզ-Մեղրի-Քաջարան-Երասխ» նավթամուղի շինարարությունը։ Համաձայն պայմանավորվածությունների, իրանական կողմը Հայաստան է ներմուծելու արդեն պատրաստի նավթամթերքներ։

Իրան-Հայաստան գազատար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնական հոդվածը` Իրան-Հայաստան գազատար.

140 կիլոմետր երկարությամբ գազամուղը սկսվում է Իրանի Թավրիզ քաղաքից, միանալով Մեղրիում գտնվող գազամատակարարող կայանին։ Խողոկակի տրամագիծը կազմում է 711 կմ։

Շինարարությունը սկսվել էր 2004 թվականի դեկտեմբերին[2]։ Գազամուղի առաջին անգամ գործակցվեց 2006 թվականի դեկտեմբերին, իսկ 2007 թվականի մարտի 19-ին կայացավ հանդիսավոր բացումը՝ Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի և Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադի ներկայությամբ[3][4][5]։

Այլ տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճոպանուղի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանում ճոպանուղիներ կան Ծաղկաձոր, Ջերմուկ, Ալավերդի քաղաքներում և Տաթևում։ Վերջինս հանդիսանում է ամենաերկար ճոպանուղին աշխարհում[6]: 1967-2004 թվականներին ճոպանուղի գործել է նաև Երևանում։ Գործում են նաև մի քանի ապրանքային ճոպանուղիներ լեռնային արդյունաբերությունը սպասարկելու համար։

Վիճակագրական տվյալներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տրանսպորտի հիմնական տեսակների բեռնա- և ուղևորաշրջանառությունները ՀՀ-ում[7]
Տրանսպորտի տեսակները Բեռնաշրջանառությունները

(մլն տ x կմ)

Ուղևորաշրջանառությունը

(մլն ուղևոր x կմ)

1940 1960 1985 2000 2011 1940 1960 1985 2000 2011
Երկաթուղային 376 1460 5140 353,6 816 206 330 46,8 49,5
Ավտոմոբիլայինի 34 648 4893 40 287 33 523 3694 1303,6 2541,5
Օդային 8 42,6 9,6 9,2 109 4072,2 579,2 951,2

ՃՏՊ-ների քանակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարեթիվ Քանակը
ՃՏՊ Զոհ Վիրավոր
2001 1021 237 1258
2002 1002 235 1213
2003 1025 252 1294
2004 1164 259 1492
2005 1312 310 1773
2006 1574 332 2089
2007 1943 371 2720
2008 2202 407 3125
2009 2002 325 2753
2010 1974 294 2670
2011 2319 327 3354
2012 2602 311 3739
2013 2824 316 3994
2014 3156 297 4479
2015 3399 346 4738
2016 3203 267 4451
2017 3535 279 5179

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]