Հայաստանի տնտեսություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հայաստանի տնտեսություն
Elite Plaza Business Center at Night.jpg
ԱրժույթՀայկական դրամ
Ֆիսկալ տարիՕրացույցային տարի
Առևտրային կազմակերպություններԱԱԳ, ԵՏՄ, ԱՀԿ
Վիճակագրություն
Բնակչություն3005000
ՀՆԱGreen Arrow Up Darker.svg $10.774 միլիարդ[1] (անվանական, 2016)
$26.053 միլիարդ[2] (Գնողունակության համարժեքություն, 2016)
ՀՆԱ տեղ131
ՀՆԱ-ի աճGreen Arrow Up Darker.svg5.2% (2018)[3]
ՀՆԱ-ն մեկ շնչի հաշվովGreen Arrow Up Darker.svg $3,216 (անվանական, 2016)[4]
$7,774 (PPP, 2014)[5]
ՀՆԱ֊ն ըստ սեկտորիգյուղատնտեսություն (23.3%), արդյունաբերություն (30.1%), ծառայություններ (46.7%) (2015)
Գնաճ (ՍԳԻ)decrease 3% (2014)
Աղքատության շեմից ցածր բնակչությունdecrease29.8%[6] (2015)
Ջինիի գործակից31.3 (2011)[3]
Աշխատուժ1.508 միլիոն (2015)
Աշխատուժ ըստ մասնագիտությանծառայություններ (44%), արդյունաբերություն (17%), գյուղատնտեսություն (39%) (2011)[3]
ԳործազրկությունGreen Arrow Up Darker.svg17.3% (2014)[3]
Բիզնեսով զբաղվելու դյուրինության ինդեքս32֊րդ[7]
Արտաքին
Արտահանումdecrease$1.783 միլիարդ (2016)[8]
Արտահանվող ապրանքներչուգուն, չմշակված պղինձ, գունավոր մետաղներ, ադամանդ, օգտակար հանածոներ, սննդամթերք, էներգիա[9]
Արտանհանման հիմնական գործընկերներՌուսաստան Ռուսաստան 15.2%
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան 11.1%
Գերմանիա Գերմանիա 9.8%
Իրաք Իրաք 8.8%
Վրաստան Վրաստան 7.8%
Կանադա Կանադա 7.6%
Բուլղարիա Բուլղարիա 5.3%
Իրան Իրան 5.3%(2015)[10]
Ներկրումdecrease$3.292 միլիարդ (2016)[11]
Ներկրվող ապրանքներբնական գազ, նավթ, ծխախոտ, սննդամթերք, ադամանդ[12]
Ներկրման հիմնական գործընկերներՌուսաստան Ռուսաստան 29.1%
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան 9.8%
Գերմանիա Գերմանիա 6.2%
Իրան Իրան 6.1%
Իտալիա Իտալիա 4.6%
Թուրքիա Թուրքիա 4.2% (2015)[13]
Համախառն արտաքին պարտքGreen Arrow Up Darker.svg $5.000 միլիարդ (դեկտեմբերի 31, 2015)[3]
Պետական ֆինանսներ
Պետական պարտքGreen Arrow Up Darker.svg ՀՆԱ֊ի 47.5% (2015)
Եկամուտdecrease$2.541 միլիարդ (2015)[3]
Ծախսերdecrease$2.849 միլիարդ (2015)[3]
Տնտեսական օգնություն$302 միլիարդ (2008)
Արտաքին պաշարներdecreaseԱՄՆ$1.489 միլիարդ (դեկտեմբեր 2014)[3]

Հայաստանը ազգաբնակչության խտությամբ երկրորդն է նախկին Խորհրդային հանրապետություններից։

Այն գտնվում է Սև ծովի և Կասպից ծովի միջև, սահմանակից է հյուսիսից և արևելքից Վրաստանին և Ադրբեջանին, իսկ հարավից և արևմուտքից Իրանին և Թուրքիային։

Համաձայն Ֆորբս ամսագրի Հայաստանը 2011 թվականի տվյալներով աշխարհում երկրորդն է վատ տնտեսական ցուցանիշներով։[14][15][16]

Անկախանալուց առաջ Հայաստանի տնտեսությունը հիմնականում արդյունաբերական էր՝ գերակա ուղղություններն էին, քիմիական արդյունաբերությունը, էլեկտրոնիկան, մեքենաշինությունը, կաուչուկի արտադրությունը, սննդարդյունաբերությունը և տեքստիլը, այն խիստ կախված էր ներմուծվող հումքից։

ՀՀ կառավարության համար օրակարգային է արդյունաբերական զարգացման քաղաքականության մշակումն ու հետևողական և արդյունավետ իրագործումը, որը միտված է տնտեսության արտահանելի հատվածի ընդլայնմանը: Դեռևս խորհրդային տարիներին արդյունաբերության ոլորտը կարևորագույն դերակատարություն է ունեցել բնակչության զբաղվածության և եկամուտների ապահովման գործում: Մինչդեռ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո ՀՀ տնտեսության արդյունաբերության ճյուղի կտրուկ անկում արձանագրվեց։

Չնայած արդյունաբերական արտադրանքի ծավալի աճին, այնուամենայնիվ, ոլորտում նկատելի դրական տեղաշարժեր չեն արձանագրվել: Պատկերն առավել ակնհայտ է դառնում արդյունաբերության ոլորտի կառուցվածքի ուսումնասիրությունից: Այսպես, նախորդ տարիների համեմատ ՀՀ արդյունաբերության կառուցվածքում մեծացել է հանքագործական արդյունաբերության տեսակարար կշիռը. 2016թ. հունվար-դեկտեմբեր տվյալներով մշակող արդյունաբերության կողմից ստեղծվում է արդյունաբերության ոլորտում ստեղծվող ավելացված արժեքի 61.9 տոկոսը, իսկ հանքագործական արդյունաբերության կողմից` 17.9 տոկոսը, այն դեպքում, երբ 1991-2001թթ. հանքագործական արդյունաբերության մասնաբաժինը չէր գերազանցում ՀՆԱ-ի 7 տոկոսը:

Խորհրդային Միության փլուզումից առաջ 1991 թ. գյուղատնտեսությունը նյութական արտադրության միայն 20% էր կազմում, իսկ զբաղվածությունը գյուղատնտեսության մեջ միայն 10%։ Հայաստանի հանքարդյունաբերությունն է կապար, ցինկ, ոսկի և պղինձ։

Էներգիայի գերակշռող մասը արտադրվում է Ռուսաստանից ներկրվող վառելիքով ներառյալ գազը և միջուկային վառելիքը (միակ ատոմակայանի համար)։ Տեղական գլխավոր էներգոռեսուրսը հիդրոէլեկտրականությունն է։

Բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բարդ և խորդուբորդ ռելիեֆի պայմաններում Հայաստանի տնտեսությունը կենտրոնացված է Հայաստանի տարածքի մոտ 60 %-ի վրա։

ՀՆԱ ըստ շնչի աճը 2007-2016 թթ. տեղական արտարժույթով, 2017 գներով

Հայաստանը ՀՆԱ-ի գնողունակության ծավալներով աշխարհում զբաղեցնում է 131-րդ տեղը (2012 թ.)։

2017թ.-ին ՀՆԱ-ն մեկ շնչի հաշվով կազմել է $3936։

2017 թ.-ի տվյալներով ՀՆԱ-ի կառուցվածքը հետևյալն է՝

Համախառն ազգային արդյունքի մոտ 75 %-ը 2004 թ.-ի տվյալներով արտադրվել է մասնավոր սեկտորում։

Երկրի ամանախոշոր հարկատուն 2011 թ.-ին եղել է Զանգեզուրի (Քաջարանի)պղնձամոլիբդենային կոմբինատը։

Արտահանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանից արտահանվող պատրաստի արտադրատեսակների շարքում առաջին տեղում սիգարետն է:

Հայաստանից արտահանվող պատրաստի արտադրատեսակների շարքում առաջին տեղում սիգարետն է

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Աշխարհի երկրների անվանական ՀՆԱ-ն 2015, 2016 թվականներին
  2. Աշխարհի երկրների ՀՆԱ-ն 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 թվականներին
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 [1], The World Factbook, United States Central Intelligence Agency
  4. [2]
  5. http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD
  6. ՀՀ ԱՎԾ
  7. «Doing Business in Armenia 2013»։ World Bank։ Վերցված է 2012-10-21 
  8. ՀՀ ԱՎԾ
  9. «Exports Products of Armenia»։ CIA World Factbook։ 2011։ Վերցված է 2013-04-25 
  10. «Export Partners of Armenia»։ CIA World Factbook։ 2012։ Վերցված է 2013-07-19 
  11. ՀՀ ԱՎԾ
  12. «Imports Products of Armenia»։ CIA World Factbook։ 2011։ Վերցված է 2013-04-25 
  13. «Import Partners of Armenia»։ CIA World Factbook։ 2012։ Վերցված է 2013-07-19 
  14. ««Ֆորբս». Հայաստանը երկրորդ վատագույն տնտեսություն ունեցողն է աշխարհում»։ ԱրմենիաՆաու։ Հուլիսի 6, 2011։ Վերցված է Հուլիսի 6, 2011 
  15. «Հայաստանն աշխարհի երկրորդ վատագույն տնտեսությունն է. Ֆորբս»։ Թերթ.ամ։ Հուլիսի 6, 2011։ Վերցված է Հուլիսի 6, 2011 
  16. «Ֆորբսի համաձայն Հայաստանի տնտեսությունն աշխարհի ամենավատ տնտեսությունների շարքում 2-րդն է»։ Պանարմենիան։ Հուլիսի 6, 2011։ Վերցված է Հուլիսի 6, 2011 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

P Economy.png
Վիքիպեդիայում կա պորտալ
Տնտեսագիտություն