Արշակունիների թագավորություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Արշակունիների թագավորություն
 Արտաշեսյանների թագավորություն 52 / 66 - 428 Մարզպանական Հայաստան 
Arshakuni.svg Արշակունիների զինանշան.jpg
(Դրոշ) (Զինանշան)
Քարտեզ

Arshakid Armenia ARM.JPG

Ընդհանուր տեղեկանք
Մայրաքաղաք Արտաշատ
52-120
Վաղարշապատ 120-330
Դվին
336-428
Մակերես 300.000 քառ. կմ
Լեզու Հայերեն
Հունարեն
Պարսկերեն
Ազգություն Հայեր
Կրոն Հելլենիզմ
Քրիստոնեություն
Տոն Նավասարդ
Արժույթ Տաղանդ
Զորք 100.000-120.000
Իշխանություն
Պետական կարգ Միապետություն
Դինաստիա Արշակունիներ
Պետության գլուխ Թագավոր
Պատմություն
- Քրիստոնեության ընդունում 301
- Մեծ Հայքի բաժանում 387
- Գրերի գյուտ 405

Արշակունիների թագավորություն, Մեծ Հայքի 3 թագավորական հարստություններից Արշակունիների դինաստիայի հիմնած պետությունը Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում։ Գոյատևել է շուրջ 4 դար՝ 52 / 66 - 428: Տարածքը կազմել է նվազագույնը 200 000 քառ. կմ (Արտաշես Գ-ի գահակալման տարիներին), առավելագույնը՝ 320 000 քառ. կմ՝ Տրդատ Մեծի օրոք։

Մայրաքաղաքը ի սկզբանե Արտաշատ քաղաքն էր, որ կառուցել էր Արտաշես Բարեպաշտը մ.թ.ա. 185 թվականին։ Ապա Վաղարշ Ա-ն (117-140) կառուցել է Վաղարշապատ, իսկ Խոսրով Գ Կոտակը (330-338Դվին մայրաքաղաքները։

Զորանամակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զորանամակ.jpg
Aquote1.png …և զոմանս ի յայլ աշխարհս գրաւեալև լինի թիւ մարտիկ արանց որ ընդ ազգաւք՝ Ձւ-ից հազարաց, թող զսպասաւորս դռանն արքունի՝ որ է Ոստանդ, որք ի պատերազմ ելանէին ընդ արքայի. և Մարդպետական, որ է ներքինի պահապան ի վերայ թագուհւոյն և գանձուցն: Եվ ընդ ամենայնն թիւ զաւրացն Հայոց՝ որ է հարիւր և քսան հազարաց
- ձեռագիր
Aquote2.png


Արևելյան դուռն

Հարավային դուռն

  1. Բդեշխ Գուգարաց – 4500
  2. Կամսարական – 600
  3. Կասպեցի – 3000
  4. Ուտեացի – 1000
  5. Ծավդեացի – 1000
  6. Տայեցի – 600
  7. Մամիկոնյան – 1000
  8. Վանանդացի – 1000
  9. Գարդմանեցի – 1000
  10. Որդունի – 700
  11. Առվելեանք (Առաոելեան) – 500
  12. Աշոցեան – 500
  13. Դիմաքսյան – 300
  14. Գնթունի – 300
  15. Բոխաեցի – 300
  16. Գաբեղեան – 300
  17. Աբեղեան – 300
  18. Հավնունի – 300
  19. Սահառունի – 300
  20. Ձիւնական – 300
  21. Աշխադարեան – 100
  22. Վարազարտիկեան – 100

Հարավային դուռն

Արևմտյան դուռն

  1. Անգեղ տուն – 3400
  2. Բդեշխ Աղձնեաց – 4000
  3. Բզնունական (Բզնունի) – 3000
  4. Մանավազեան – 1000
  5. Բագրատունի – 1500
  6. Խոռխոռունի – 1000
  7. Ծոփացի – 1000
  8. Վահունի – 1000
  9. Ապահունի – 1000
  10. Գնունի – 500
  11. Բասենացի – 600
  12. Խալունի – 300
  13. Ընծակի – 4000
  14. Մանդակունի – 300
  15. Սլկունի – 300
  16. Վարաժնունի – 300
  17. Այծենական – 100
  18. Առւենեան – 300
  19. Վարժնունեան – 100
  20. Սպանդունի – 300
  21. Ռոփսեան – 100

Արևմտեան դուռն

Հյուսիսային դուռն

  1. Կադմեացի – 13200
  2. Կորդւացի – 1000
  3. Արծրունի – 1000
  4. Ռշտունի – 1000
  5. Մոկացի – 1000
  6. Ողթնեցի – 500
  7. Անձևացի – 500
  8. Հարուժեան – 100
  9. Տրպատունի – 100
  10. Մեհնունի – 100
  11. Ակեացի – 300
  12. Զարեհաոանեան – 300
  13. Երանթունի – 300
  14. Համաստունեան – 100
  15. Արտաշեսեան – 300
  16. Սագրատունի – 100
  17. Աբրահամեան – 100
  18. Տրունի – 300
  19. Բուժունի – 200
  20. Քաջբերունի – 100
  21. Բոգունի – 100
  22. Մուրացան – 300

Հյուսիսային դուռն

Արևելեան դուռն

  1. Սյունի – 19400
  2. Ամասկոնի (Ամասկունի՞) – 200
  3. Աւածացի – 200
  4. Վարձառունի – 200
  5. Տամբարացի – 100
  6. Մազազացի – 500
  7. Ցողկեպան – 100
  8. Գրըզճունի – 50
  9. Վառնունի – 50
  10. Բական – 50
  11. Կճրունի (Կրճունի՞) – 50
  12. Գուկանն – 50
  13. Պատսպատունի – 50
  14. Գզրիկեան – 50
  15. Վիժանունի – 50
  16. Զանգաղան – 50
  17. Սոդացի – 50
  18. Ակացացի – 50
  19. Ասչշնեան – 50
  20. Կիչան – 50
  21. Տայգրեան

Արշակունիների գահացանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Արշակունիներ

Արշակունիները պարթևական արքայական դինաստիայի ներկայացուցիչներ էին, որոնց մի ճյուղը հաստատվել է Հայաստանում։ Առաջին Արշակունին Տրդատ Ա-ն էր՝ Պարթևստանի թագավոր Վաղարշ Ա-ի եղբայրը։ Նա հայոց գահին է բազմել 52 թվականին և ընդմիջումներով իշխել ավելի քան քառորդ դար՝ մինչև 88 թվականը։ Պաշտոնապես նրա թագավորության սկիզբը համարվում է 66 թվականը, երբ նա թագավոր է ճանաչվում Հռոմի կայսր Ներոնի կողմից։

Արշակունիները ընդհատումներով իշխել են մոտ 4 դար՝ մինչև 428 թվականը։ Նրանց անվան հետ է կապված ավատատիրական կարգերի հաստատումը, քրիստոնեության ընդունումը, Հայոց գրերի գյուտը։

Անունը Իշխել է Նշումներ
Տրդատ Ա 66 - 88 պարթև արքա Վոնոն Բ-ի որդին, Վաղարշ Ա-ի եղբայրը
Սանատրուկ 88 - 110 Տրդատ Ա-ի որդին
Աշխադար 110 - 113 Բակուր Բ Պարթևի որդին
Պարթամասիր 113 - 114 Բակուր Բ Պարթևի որդին
հռոմեական բռնազավթում 114 - 116
Վաղարշ Ա 117 - 144 Սանատրուկի որդին
Սոհեմոս 144 - 161, 164-186 Ասորիքի Էմեսա քաղաքի թագավոր
Բակուր Ա 161 - 163
Վաղարշ Բ 186 - 198 Վաղարշ Ա-ի հարազատներից
Խոսրով Ա 198 - 217 Վաղարշ Բ-ի որդի
Տրդատ Բ 217 - 252 Խոսրով Ա-ի որդի
Արտավազդ Ե 252 - 272 Տրդատ Բ-ի որդի
Խոսրով Բ 272 - 287 Արտավազդ Ե-ի որդի
Տրդատ Գ Մեծ 287 - 330 Խոսրով Բ-ի որդի
Խոսրով Գ Կոտակ 330 - 338 Տրդատ Գ-ի որդի
Տիրան 338 - 350 Խոսրով Գ-ի որդի
Արշակ Բ 350 - 368 Տիրան Բ-ի որդի
Փառանձեմ թագուհի 368 - 370 Արշակ Բ-ի կինը
Պապ թագավոր 370 - 374 Արշակ Բ-ի որդի
Վարազդատ 374 - 378 Անոբի որդի, Արշակ Բ-ի թոռ
Արշակ Գ 378 - 389 Պապի որդի
Խոսրով Դ 387 - 389, 415-416
Վռամշապուհ 389 - 415 Խոսրով Դ-ի եղբայր
Շապուհ պարսիկ 416 - 420
թափուր 420 - 422
Արտաշես Դ 423 - 428 Վռամշապուհի որդի

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png