Ֆոսֆոր (դիցաբանություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search


Ֆոսֆոր
Evelyn de Morgan - Phosphorus and Hesperus, (1881).jpg
ՏեսակԱնձնավորում և Աստված Հունական դիացաբանությունից
Դիցաբանությունհին յունական դիցաբանութիւն
Սեռարական
Երևի համընկնում էDanica?, Լյուցիֆեր, Lucifer? և Auseklis?
ՀայրԱստրեոս և Կեֆալոս
ՄայրԷոս
Քույր/ԵղբայրՀեսպեր
ԶավակներCeyx?, Դեդալիոն և Leuconoe?
Hesperus Վիքիպահեստում

Ֆոսֆոր, (Էոսֆոր, հին հուն․՝ Φωσφόρος — «լուսակիր», հին հուն․՝ ἑωσφόρος), հին հույների մոտ Էոսֆոր անվանում էին «առավոտվա աստղին»[1][2][3][4], ըստ Ցիցերոնի աստղին անվանում էին Ֆոսֆոր[5]: Ըստ մեկ այլ աղբյուրի Ֆոսֆորին նույնացնում էին Հեսպերի՝ «գիշերային աստղի» հետ[6]: Այսպես էին անվանում Վեներա մոլորակը, որը Արևի լույսի օգնությամբ երևում է միայն լուսաբացին և մայրամուտին, հնում այն համարում էին ուրիշ մոլորակ:

Երբ պարզվեց, որ գիշերվա և առավոտվա աստղերը նույն լուսատուներն են (ըստ Պլինիոսի այս հայտնագործությունը պատկանում է Պյութագորասին, մեկ այլ աղբյուրի համաձայն՝ Պարմենիդեսին), Ֆոսֆորը նույնացվեց Հեսպերի հետ:

Խորհրդանշորեն Էոսֆոր նշանակում է արևելք, Հեսպեր՝ արևմուտք:

Հռոմեական դիցաբանության մեջ առավոտվա աստղին անվանում էին Լյուցիֆեր[7][8][9], սլավոնական դիցաբանության մեջ՝ Դեննիցա (Արշալույս)[10][11]:

Լուսակիր Ֆոսֆորի անունով անվանեցին 1669 թվականին հայտնաբերված քիմիական տարրը:

Դիցաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուսաբացի աստվածուհի Էոսը որդիների հետ, 1897 թ. (Վարշավայի ազգային թանգարան)

Ըստ Հեսիոդոսի Ֆոոսֆորը Տիտան-Աստված Աստրեոսի և Տիտան-Աստվածուհի Էոսի[12] որդին է և համարվում է Աֆրոդիտեի սիրեցյալը:

Համարվել է Հեսպերիդի հայրը, Կեիկի [13] և Դեդալիոնայի[11] եղբայրը:

Ըստ Գիգինի, ոչ ստույգ աղբյուրների համաձայն, հռոմեական դիցաբանության մեջ Հեսպերը համարվում է Ավրորայի և Կեֆալի[14] որդին:

Ֆոսֆոր էին անվանում նաև ջահակիր և լուսակիր աստվածուհիներ Արտեմիսին, Էոսին, Հեկատային, Յունոնային և Լուսինային[11]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Աուրվանդիլ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Гомер. Илиада XXIII 226 ссылка (Эосфор)
  2. Нонн Панополитанский. Деяния Диониса VI 18. ссылка  (недоступная ссылка с 13-04-2018 [445 дней])
  3. Гесиод. Теогония 381—382 / пер. В. В. Вересаева. — Вересаев, В. В. Полное собрание сочинений : в 16 т. — М. : Недра, 1929. — Т. 10 : Эллинские поэты.; греческий текст (греч.)
  4. Ботвинник и др., 1985, էջ 166
  5. Цицерон. О природе богов II 53:

    звезда Венеры, что называется по-гречески Φωσφόρος; (а по-латыни Lucifer), когда она восходит перед Солнцем, и Ἕσπερος, когда выходит после него.

  6. Ботвинник и др., 1985, «Фосфор, греч. — „светоносный“ — божество вечерней звезды, одно из прозвищ планеты Венеры. См. Геспер, Люцифер.», էջ 154
  7. Гигин. Астрономия 2.42.4 Архивировано 2 января 2015 года.  (недоступная ссылка с 13-04-2018 [445 дней]):

    4. Четвёртая звезда — Венеры, имя её — Люцифер. Некоторые говорят, что это — звезда Юноны. Его называют также Геспером, и о нём сохранилось множество сказаний. Он кажется больше всех прочих звезд. Некоторые говорят, что он [Геспер] — сын Авроры и Кефала, превосходивший многих замечательной красотой. Поэтому он, говорят, даже соперничал с Венерой и, по словам Эратосфена, по этой причине его называют звездой Венеры, и он наблюдается при восходе и заходе Солнца. Поэтому его справедливо, как мы сказали ранее, называют и Люцифером, и Геспером.

  8. Плиний Старший. Естественная история. II, 36—37:

    Ниже Солнца вращается огромная планета, называемая Венерой, которая попеременно перемещается в двух направлениях и которая самими своими названиями соперничает с Солнцем и Луной. Так, когда Венера появляется первой, восходя до рассвета, её называют Люцифер, словно она — второе солнце, которое торопит наступление дня. Когда же, напротив, она сверкает после захода Солнца, то именуется Геспер, ведь она словно продлевает день, замещая Луну. …Величиною она превосходит все прочие светила, а блеск её столь ярок, что только её лучи рассеивают мрак

  9. Фосфор // Большой энциклопедический словарь
  10. Люцифер // Энциклопедия мифологии
  11. 11,0 11,1 11,2 Любкер, 1885
  12. Гесиод. Теогония 381—382 / пер. В. В. Вересаева. — Вересаев, В. В. Полное собрание сочинений : в 16 т. — М. : Недра, 1929. — Т. 10 : Эллинские поэты.; греческий текст (греч.)
  13. Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 7, 4
  14. Гигин. Астрономия 2.42.4 Архивировано 2 января 2015 года.  (недоступная ссылка с 13-04-2018 [445 дней]):

    4. Четвёртая звезда — Венеры, имя её — Люцифер. Некоторые говорят, что это — звезда Юноны. Его называют также Геспером, и о нём сохранилось множество сказаний. Он кажется больше всех прочих звезд. Некоторые говорят, что он [Геспер] — сын Авроры и Кефала, превосходивший многих замечательной красотой. Поэтому он, говорят, даже соперничал с Венерой и, по словам Эратосфена, по этой причине его называют звездой Венеры, и он наблюдается при восходе и заходе Солнца. Поэтому его справедливо, как мы сказали ранее, называют и Люцифером, и Геспером.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Обнорский, Николай Петрович
  • Геспер, Люцифер, Фосфор, Эосфор Ботвинник и др. 1985 45—46, 83, 154, 166