Հեսպերիդներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հեսպերիդներ
Frederic Leighton - The Garden of the Hesperides.jpg
Տեսակհունական դիցաբանության կերպարների խումբ
Ենթատեսակհունական նիմֆա
ՀայրԶևս, Ատլաս, Էրեբոս, Փորկիս և Հեսպեր
ՄայրՆիքս, Թեմիս, Կետո և Հեսպերիդա
Քույր/ԵղբայրՄանես
Hesperides (mythology) Վիքիպահեստում

Հեսպերիդներ (հին հուն․՝ Ἑσπερίδες), հունական դիցաբանության կերպար[1], որի անունը ծագել է հայր Հեսպերի կամ մայր Հեսպերիսի (Hesperis) անունից:

Ըստ մեկ այլ տարբերակի նրանք Փորկիսի և Կետոյի դստրերն են: Բնակվում են Գորգոնների հարևանությամբ՝ երջանիկ կղզիներում: Այգում, որտեղ նրանք ապրում էին և որը հսկում էր Լադոն վիշապը, աճում էին ոսկե խնձորներ, որը Գեյայի հարսանեկան նվերն էր Հերային: Այդ խնձորներին հասնելը Հերակլեսի 11-րդ սխրանքն էր: Ավելի ուշ, գրողները Հեսպերիդը տեղափոխեցին Գիպերբորեյաների երկիր: Առասպելում խնձորների ավանդազրույցը մատնանշում է նրա արևելյան ծագումը[3]:

Հեսպերիդի անունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրեդերիկ Լեյթոն
Հեսպերիդների այգում, 1892

Պսևդո Ապոլոդորի աշխատությունում քույրերը չորսն են. Էգլա (Αἴγλη, «փայլ»), Էրիթիա (Ἐρύθεια, «կարմիր»), Հեսպերա (Ἑσπέρα, «երեկոյան», քույրերից ավագը) և Արետուսա (Ἀρέθουσα):

Ըստ մեկ այլ տարբերակի նրանք յոթն են՝ Օլիմպիայում գտնվող Զևսի գահին պատկերված են երկու Հեսպերիդ[4], իսկ Օլիմպիայում գտնվող Հերայի տաճարին կա Հեսպերիդի հինգ արձան[5]:

Ատլասի և Հեսպերիդի յոթ աղջիկներն են՝ Մայան, Էլեկտրան, Տայգեյան, Աստերոպան, Մերոպան, Ալկիոնան և Կելենան: Հերպեսիդները անվանվել են նաև ի պատիվ իրենց հոր՝ Ատլանտիդայի (Atlantidae). հաշվվում են մինչև 15 Ատլանտիդա, այդ թվում Բաքոսի դաստիարակչուհիները՝ Նաքսոսի Լիկուրգ ցարի աղջիկները, որոնց կարծես թե Յուպիտերը տեղափոխել էր Օլիմպոս որդուն խնամելու համար: Հենց Բաքոսի դաստիարակչուհիներին էլ անվանել են Պլեադներ, քանի որ նրանք Պլեյոնեի աղջիկներն են[2]:

  • Արետուսա: Հեսպերիդա[6]
  • Հեսպերիա (Հեսպերա) Հեսպերիդներից մեկի անունը, Նիքսի և Էրաբի դուստրը[7]: Վերափոխվել է բարդու[8]
  • Հեստիա: Հեսպերիդա[6]
  • Հիպերեֆուսա: Գիշերվա դուստրը, հեսպերիդներից մեկը[9]
  • Էգլա: Հեսպերիդա[10]; վերափոխվել է ուռենու[11]
  • Էրիփեա (Էրիթեա\Էրիֆեիդա) Հեսպերիդա[12]; վերափոխվել է թեղիի[8][13]

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հանս ֆոն Մարե, Հեսպերիդներ, 1882
Նոր պատկերասրահ, Մյունխեն

Ըստ Հեսպիոդի ծնվել են Նաքսոսից[14]: Ապրում են Օվկիանոսի մյուս կողմում՝ Գորգոնների կողքին, Հեսպիոդը նրանց անվանում էր «երգչուհիներ»[15]: Նրանք Ատլասցիներն են, որոնք ապրում են «Ատլասի մոտ, այնտեղ, ուր բնակվում են հիպերբորեյները»[6]: Ատլասին երբեմն անվանում են հեսպերիդների հայր[2][16]:

Հեսպերիդների խնձորների մասին պատմությունը տեղ է գտել «Տիտանոմախիայում» (մ. թ. ա. VIII դարի վեպ)[17], որի հեղինակը Ստեսիխորն է[18]:

Ըստ Ֆերեկիդի, երբ Հերան ամուսնանում է Զևսի հետ, Գեան նրան նվիրում է ոսկե խնձորներ: Հերան դրանք տնկում է Ատլասի աստվածների այգում, և քանի որ Ատլասի աղջիկները գողանում էին խնձորները, Հերան որպես հսկիչ այնտեղ է տեղափոխում Լադոն անունով օձին[19]: Օձը ուներ հարյուր գլուխ և երկու հարյուր աչք, որպեսզի միշտ հսկի խնձորները: Խնձորները երեքն էին[20]:

Ըստ Դիոդորի, ավազակները, որոնք ուղարկվել էին եգիպտական թագավոր Բուսիրիդի կողմից, առևանգում են Հեսպերիդներին, երբ նրանք խաղում էին բակում: Նստելով նավը, ավազակները լողում են ոչ այնքան հեռու և ափ են իջնում «ինչ-որ հրվանդանի մոտ», որպեսզի ճաշկերույթ կազմակերպեն: Հերակլեսը ժամանում է այնտեղ, սպանում ավազակներին, իսկ աղջիկներին տեղափոխում է իրենց հոր մոտ: Որպես երախտագիտության նշան Ատլասը նրանց է տալիս խնձորները.[16]:

Այժմեականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեսպերիայի պատվին է կոչվել 1861 թվականին հայտնաբերված (69) Հեսպերիա աստերոիդը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Աշխարհի ժողովուրդների առասպելներ. М., 1991-92. В 2 т. Т.1. С.298-299
  2. 2,0 2,1 2,2 «Атлантиды»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  3. «Геспериды»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  4. Павсаний. Описание Эллады V 11, 6
  5. Павсаний. Описание Эллады V 17, 2
  6. 6,0 6,1 6,2 Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека, II 5, 11.
  7. Гигин. Мифы. Введение 3
  8. 8,0 8,1 Аполлоний Родосский. Аргонавтика IV 1418
  9. Гесиод, фр.360 М.-У.
  10. Гесиод, фр.360 М.-У.; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека II 5, 11; Гигин. Мифы. Введение 1
  11. Аполлоний Родосский. Аргонавтика IV 1419
  12. Гесиод, фр.360 М.-У.; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека II 5, 11
  13. Гигин. Мифы. Введение 1
  14. Гесиод. Теогония 215—216
  15. Гесиод. Теогония 275.519
  16. 16,0 16,1 Диодор Сицилийский. Историческая библиотека IV 27, 1-4
  17. Титаномахия, фр.8 Ивлин-Уайт
  18. Герионеида, фр. S8 Пейдж
  19. Псевдо-Эратосфен. Катастеризмы 3; Гигин. Астрономия II 3, 1; Афиней. Пир мудрецов III 25, 83 с
  20. Примечания Ф. А. Петровского в кн. Лукан. Фарсалия. М., 1993. С.343; Любкер, Фридрих Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т.2. С.111

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]