Ավշար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գյուղ
Ավշար
հայ․՝ Ավշար
Հուշաղբյուր Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին, Ավշար.jpg
Հուշաղբյուր Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին
Կոորդինատներ: 39°51′14″ հս․ լ. 44°40′51″ ավ. ե. / 39.85389° հս․. լ. 44.68083° ավ. ե. / 39.85389; 44.68083
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԱրարատի
Հիմնադրված է1831 թ.
Մակերես17,5 կմ²
ԲԾՄ835 մ
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն5128 մարդ (2009)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի Հ.Ա.Ե.
Ժամային գոտիUTC+4
Փոստային ինդեքս0605
Փոստային ինդեքսներ0605
##Ավշար (Հայաստան)
Red pog.png
##Ավշար (Արարատի մարզ)
Red pog.png

Ավշար գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արարատի տարածաշրջանում, Երևան-Նախիջևան մայրուղու վրա։ Մարզկենտրոնից գտնվում է 16 կմ հեռավորության վրա։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվան ծագումը կապված է Պատմական Հայաստանի Փոքր Հայքի Սեբաստիա նահանգի Ավշար գյուղի հետ։

Բնակավայրը հայտնի է Ավշար, Քյալբալավան անուններով: Ավշար բառը պահպանվել է հայերենի բարբառներում, որն ունի «կաթնառատ», «կաթնոտ», «կաթնաշատ» իմաստները: Ավշար անունով բնակավայրեր են եղել Շապին Գարահիսարի մոտ, Կիլիկիայում, Արցախում և նույնանուն դաշտ Փոքր Հայքի Սեբաստիա նահանգում: Բնակավայրի մասին գրավոր տեղեկություններ կան մեծ հայագետ, պատմաբան Ղևոնդ Ալիշայի «Այրարատ» մեծածավալ գրքում:

Գյուղը 19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկզբներին կրել է Քյալբավան անունը, որը թուրքական ծագում ունի և որոշ մահմեդական ցեղերի մոտ տիտղոս է:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26 °C, իսկ առավելագույնը՝ 42 °C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագրով շահաբասյան բռնագաղթվածներին հնարավորություն ընձեռնվեց վերադառնալ իրենց նախնիների բնակատեղիները: Սակայն թուրքական ցեղերն անցել էին նստակյաց կյանքի՝ ամրանալով տեղահանվածների բնակավայրերում: Վերադարձածներն իրենց ավելիամուր և պաշտպանված զգալու համար սկսեցին բնակություն հաստատել հոծ զանգվածներով: Դրա համար էլ շատ գյուղեր մնացին թուրքաբնակ ժողովրդագրական փոփոխությունները թողնելով հետագա տարիներին:

1918 թվականին Ավշար է ներգաղթել 11 հայ ընտանիք Վասպուրականից: Նրանք Արևմտյան Հայաստանի հայության վերջին բեկորներից էին, որոնք 1915 թվականի Մեծ եղեռնից հետո գաղթել էին Իրաք, այնտեղից Արևելյան Հայաստան:

1946 թվականին Իրանից ավշար հայրենադարձվեց 45 ընտանիք, որոնցից 7-ը ներգաղթկոմիտեի թույլտվությամբ տեղափոխվեց այլ վայրեր, 2 ընտանիք ՆԳ մարմինների կողմից արտաքսվեց: 1947 թվականին գյուղում հաստատվեց 23 իրանահայ ընտանիք:

Գյուղը բնակեցվել է առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Վանից, Շատախից, իսկ 1930-ական թթ. Մարտունու, Սիսիանի, Սևանի, Վարդենիսի շրջաններից եկած վերաբնակիչներով։ Ըստ 2005 թվականի ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 5152 մարդ, որից 49% տղամարդիկ են, իսկ կանայք՝ 51%։ Մինչաշխատունակ տարիքի բնակչությունը կազմում է 26%, աշխատունակ տարիքի ներկայացուցիչները՝ 56%, հետաշխատունակները՝ 18%։

Ավշարի ազգաբնակչության փոփոխությունը.[1]

Տարի 1831 1897 1939 1959 1979
Բնակիչ 80 1166 1359 2543 3877

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղն ունի 1604 տնտեսություն։ Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հիմնախնդիրն է և խմելու ջրի ջրագծերի վերանորոգումը։ Կարևորվում է գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ՝ լոլիկ, տաքդեղ, սմբուկ, ձմերուկ, սեխ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Պահուստային հողերը հիմնականում օգտագործվում են որպես արոտավայրեր՝ 574 հա, խոտհարքերը զբաղեցնում են 22 հա մակերես։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 1410 հա։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերի գրեթե կեսն օգտագործվում է որպես վարելահողեր։ Պտղատու և խաղողի այգիները համապատասխանաբար կազմում են 62 և 54 հեկտար։

Գյուղում գործում է «Ավշարի գինու գործարան» ՓԲԸ-ն, որը ՀՀ ալկոհոլային խմիչքներ արտադրող խոշոր գործարաններից է:

Ավշարում հիմնադրվել է նաև մրգերի և բանջարեղենների վերամշակմամբ զբաղվող «Ավշար Պրոդ» գործարանը:

Առկա են նաև հացի փռեր:

Հասարակական կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ունի միջնակարգ դպրոց, ծննդատուն, մշակույթի պալատ, գրադարան, մանկապարտեզ, բուժկետ, կապի հանգույց։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]