Փոքր Վեդի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գյուղ
Փոքր Վեդի
Արբանյակային պատկեր
Կոորդինատներ: 39°53′42″ հս․ լ. 44°36′45″ ավ. ե. / 39.89500° հս․. լ. 44.61250° ավ. ե. / 39.89500; 44.61250
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Արարատի
ԲԾՄ 820 մ
Պաշտոնական լեզու Հայերեն
Բնակչություն 3091 մարդ (2011)
Ազգային կազմ Հայեր
Ժամային գոտի UTC+4
##Փոքր Վեդի (Հայաստան)
Red pog.png

Փոքր Վեդի, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզում, գտնվում է Արարատյան դաշտում, Բիբլիական Արարատի ներքո, Արաքս գետի ձախ ափին, Երևանից 28 կմ հարավ-արևելք, մարզկենտրոնից հեռու է 10 կմ, ծովի մակերևույթից բարձր է 820 մ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղը հիմնադրվել է 1831 թվականին։ Գյուղի նախկին անվանումը եղել է Քիչիկ Վեդի։ Քիչիկ Վեդին արաբերեն բառ է, որը նշանակում է փոքր տափաստան, հետագայում՝ թարգմանելով արաբերենից հայերեն, գյուղը կոչվել է Փոքր Վեդի։ Համայնքը սահմանակից է Թուրքիային և Շահումյան, Տափերական, Նոր կյանք, Լուսառատ համայնքներին։ Գյուղի տարածքում է գտնվել Հայաստանի նախկին մայրաքաղաքներից մեկը՝ Արտաշատը, որտեղ դեռևս մ.թ.ա. I դարում գործել է թատրոն, որտեղ Արտավազդ II թագավորի օրոք ներկայացվել է Եվրիպիդեսի «Բաքոսուհիները» պիեսը։ Համայնքի տարածքին կից է պատմական Խոր Վիրապ վանքը, որի տարածքում է գտնվում պատմական Արտաշատի բանտը, որտեղ 287 թ. բանտարկվել է Գրիգոր Լուսավորիչը, որը հետագայում՝ 301 թվականին, դուրս գալով զնդանից, դարձավ Հայոց I կաթողիկոսը։ 2001 թվականին մեծ շուքով նշվեց քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունման 1700- ամյակը։ Փոքր Վեդի գյուղում մինչև 1922 թվականն ապրել են միայն թուրքեր, այն էլ մի քանի տնտեսություն։ 1922 թվականից գյուղը վերաբնակեցվել է 1915 թվականի Մեծ Եղեռնից մազապուրծ եղած հայ գաղթականներով՝ 12 տնտեսություններ, թվով 76 մարդ, Վանից, Մոքսից, Մամրտանից, Շատախից, Թիմարից, Գավաշից, Կարճկանից, Հակուկից, Հաղպակից։

1946 թվականին գյուղ են ներգաղթել Իրանից, Իրաքից և Սիրիայից հայրենադարձած ընտանիքներ, ինչպես նաև 1988 թվականին Ադրբեջանից բռնագաղթված 175 ընտանիք։ Գյուղում սկզբնական շրջանում կառուցվել են կավից տներ, տների տանիքները, պատուհանները և դռները ծածկել են եղեգնով, երբեմն էլ՝ ուռենու և բարդու ճյուղերով։ Գյուղի հողերը գերխոնավ և աղակալված են եղել, այդ պատճառով էլ միայն բրինձ են ցանել։ Հետագայում գյուղի բնակիչներով ձեռնամուխ են եղել ճահճուտների վերացմանը, ապա ցանել են բամբակ, ճակնդեղ, եգիպտացորեն և հացահատիկ։ Այնուհետև գյուղում կառուցվել են քարաշեն և բարեկեցիկ տներ։

Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել են համայնքի 95 անդամներ, որոնցից զոհվել և անհայտ կորել են 41-ը։ Արցախյան ազատամարտին մասնակցել են համայնքի 65 ազատամարտիկներ, որոնցից զոհվել են 4-ը, անհայտ կորել՝ 2-ը։ Համայնքում կան հայրենական և արցախյան պատերազմի զոհվածների և եղեռնի զոհերի հիշատակը հավերժացնող կոթողներ։

Համայնքն ունի ըմբշամարտի Աշխարհի և Եվրոպայի չեմպիոններ՝

  • Արմեն Մկրտչյան
    • 1990 ազատ ոճի ըմբշամարտի աշխարհի չեմպիոն
    • 1993, 1994, ազատ ոճի ըմբշամարտի Եվրոպայի չեմպիոն
    • 1996 Ատլանտայի -26 օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր, սպորտի վարպետ
  • Ռուդիկ Հարությունյան, ազատ ոճի ըմբշամարտի Խորհրդային միության բազմակի մրցանակակիր, միջազգային մրցաշարերի հաղթող, միջազգային կարգի սպորտի վարպետ
  • Ազատ Շերոյան, ազատ ոճի ըմբշամարտի Հայաստանի բազմակի չեմպիոն
    • 2003 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի չեմպիոն (Վետերանների)
    • 2010 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր (Վետերանների), սպորտի վարպետ
  • Արմեն Շերոյան, ազատ ոճի ըմբշամարտի Հայաստանի բազմակի չեմպիոն, ԽՍՀՄ գավաթի հաղթող
    • 2004 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի չեմպիոն (Վետերանների)
    • 2006 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի 2-րդ մրցանակակիր (Վետերանների)
    • 2007 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի 2-րդ մրցանակակիր (Վետերանների)
    • 2010 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի 2-րդ մրցանակակիր (Վետերանների), սպորտի վարպետ

1980-1990 թթ. գյուղում գործել է երգի-պարի «Արաքս» ժողովրդական համույթը, որը մեծ ճանաչում է ունեցել հանրապետությունում։

Կլիման[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամենաբարձր ջերմաստիճանը + 40 °C, ցածրը՝ -3 °C, տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 200 մմ։

Ունի սառնորակ աղբյուրներ։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի 1831 1897 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2001 2004 2011
Բնակիչ 166 971 527 823 1359 2495 2853 3246 3091 3100 3091

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փոքր Վեդի համայնքն ունի միջնակարգ դպրոց, մշակույթի տուն, որտեղ գործում է մանկական երաժշտական դպրոց, մանկապարտեզ, բուժամբուլատորիա, դեղատուն, հայ փոստի բաժանմունք, խանութներ, գազալցակայան։

Բնակչությունը զբաղվում է խաղողագործությամբ, պտղաբուծությամբ և բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։ Գյուղից 37 կմ արևելք գտնվում է Ջղուն գյուղատեղին (9-14-րդ դդ., 18-19-րդ դդ.)։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]