Հարավային Օսիա

Այս եզրի այլ գործածումների համար տես՝ Օսիա (այլ կիրառումներ)

Хуссар Ирыстон (օսերեն) Южная Осетия (ռուսերեն) სამხრეთი ოსეთი (վրացերեն) Հարավային Օսիայի Հանրապետություն
Ազգային հիմն՝ Հարավային Օսիայի հիմն
Հարավային Օսիայի քարտեզը
Հարավային Օսիա (կանաչ) և Եվրոպա (մոխրագույն)
Մայրաքաղաք		Ցխինվալ 42°14′N, 43°58′E
Պետական լեզու(ներ)		օսերեն, ռուսերեն
Կառավարում		Հանրապետություն
-	Նախագահ	Էդուարդ Կոկոյտի
-	Վարչապետ	Բորիս Չոչիև
Անկախություն Վրաստանից (չի ճանաչված Վրաստանի կողմից)
-	հռչակում	նոյեմբերի 28, 1991
-	ճանաչում (Ռուսաստանից)	օգոստոսի 26, 2008
-	ճանաչում (Նիկարագուայից)	սեպտեմբերի 3, 2008
Տարածք
-	Ընդհանուր	3,900 կմ²  1,506 մղոն²
Բնակչություն
-	2000 նախահաշիվը	70,000
-	Խտություն	18 /կմ²   /մղոն²
Դրամական միավոր		ռուսական ռուբլի (RUB)
Ժամային գոտի		(UTC+3)

Հարավային Օսիան (օսերեն՝ Хуссар Ирыстон, Խուսսար Իռըստոն; վրացերեն՝ სამხრეთ ოსეთი, Սամխրեթ Օսեթի; ռուսերեն՝ Южная Осетия, Յուժնայա Օսետիյա) հանրապետություն է հարավային Կովկասում, որը գտնվում է Վրաստանի հյուսիսում և Ռուսաստանի հարավում։ Նա ճանաչվել է միայն Ռուսաստանի, Վենեսուելայի, Նիկարագուայի և Նաուրուի կողմից։ Երկրի մայրաքաղաքն է Ցխինվալը։ 1990 թվականների սկզբից ի վեր Վրաց-օսական պատերազմի ժամանակ, երկրի տարածքի մեծամասնությունը կառավարում է Հարավային Օսիայի կառավարությունը, իսկ Վրաստանը վերահսկում էր Հարավային Օսիայի ավելի փոքր մասը։ 2008 թ. Հարավային Օսիայի պատերազմից հետո Հ. Օսիայի կառավարությունը կառավարում է երկիրը ամբողջությամբ։

Կլիման, ռելիեֆը

Հարավային Օսեթիայի տարածքի մեծ մասն զբաղեցնում են Մեծ Կովկասի լեռնաշղթաները։ Հյուսիսում լեռնագագաթները հասնում են 3000-3500 մ և ավելի բարձրության(Խալացա լեռ, 3938 մ)։ Հարավային մասը 700-900 մետր բարձրությամբ, կազմում է Ներքին Քարթլիի հարթավայրի հյուսիսային եզրամասը։ Մարզի տարածքի ավելի քան 90%-ը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1000 մետր բարձրության վրա։ Կլիման փոխվում է ըստ բարձրության՝ հարավում շոգ ամռանը հաջորդում է չափավոր ցուրտ ձմեռը, միջլեռնային գոտում գերիշխում է չափավոր ցուրտ կլիման, ծայր հյուսիսում՝ ցուրտ կլիման։ Տարեկան տեղումները՝ 500-1000 մմ են։

Գետերն ու լճերը

Գետերը պատկանում են Կուրի ավազանին (Մեծ Լիախվի, Կսանի, Լեխուրա, Մեջուդա, ունեն հիդրոէներգետիկ զգալի պաշարներ։ Առավել խոշոր լճերն են Կելիստբան և Էրցոն։

Բնակչություն

Բնակչության մեծ մասը (64,3%) կազմում են օսերը, վրացիները կազմում են 25%, ռուսները՝ 2,8%, հայերը՝ 1,5%, հրեաները՝ 0,9%, այլ ժողովուրդները կազմում են 5,8%։ (Ըստ 2008 թվականի տվյալների)

1990-ականների սկզբին կոնֆլիկտի պատճառով մեծ թվով օսեր գաղթեցին Ռուսաստան՝ հատկապես Հյուսիսային Օսեթիա։ 2008 թվականի օգոստոսին զինված հակամարտության արդյունքում վրացի բնակշության 80%-ը (15 հազար մարդ) և օս բնակչության 70%-ը (34 հազար մարդ) գաղթեցին այլ վայրեր։ Ըստ 2009-ի տվյալների Հարավային Օսեթիայի բնակչության 80%-ը կազմում են օսերը։

Կրոնը

Մինչև 1991 թվականը Հարավային Օսեթիայում չկար պաշտոնապես գործող ոչ մի եկեղեցի։ 1990-ականների վերջին տեր Գեորգիի կողմից բացվել են 10 ռուսական ուղղափառ վանքեր։

2008 թվականին գործում էր հայ առաքելական եկեղեցի։ Հարավային Օսեթիան պաշտոնապես գտնվում է վրացական ուղղափառ եկեղեցու տարածքում։ Շրջանում կան մի շարք հին, չգործող եկեղեցիներ, որոնք հիմնականում վերագրվում են Վրաստանի «Ոսկեդարին»՝ Դավիթ Շինարար թագավորի և Թամար թագուհու ժամանակաշրջանին (10-13դդ.)։ 2008 թվականի զինված հակամարտության արդյունքում եկեղեցիներից մի քանիսն ավերվեցին։ Ավերվեց Նիկոզի գյուղի վրացական եկեղեցին (10-րդ դար)։

Տես նաև

• Աբխազիա
• Սամաչաբլո