Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակ
Premio Pritzker.png
Տեսակarchitecture prize?
Հիմնադրվել է1979
Շնորհվում էՃարտարապետության բնագավառում նշանակալից ձեռքբերումների համար
Առաջին շնորհում1979
Անվանված էJay Pritzker?

Պրիցկերի մրցանակ (անգլ.՝ Pritzker Architecture Prize), ամենամյա մրցանակ, որ տրվում է ճարտարապետության բնագավառում նշանակալի ձեռքբերումների համար: Մրցանակը լայնորեն հայտնի է աշխարհում, Նոբելյան մրցանակի նմանօրինակն է: Ճարտարապետության ոլորտում Նոբելյան մրցանակ չի շնորհվում, ինչն էլ ստիպել է Պրիցկերների ընտանիքին (այն ամբողջ աշխարհում Hyatt Hotels Corporation ցանցի սեփականատերն է) 1979 թվականին սահմանել մրցանակ ճարտարապետության բնագավառում: Պրիցկերների ընտանիքի հիմնադիրը Կիևից Չիկագո արտագաղթած Նիկոլայ Պրիցկերն է (1871-1956), ով ռուս փիլիսոփա Լև Շեստովի ազգականն էր: Մրցանակը սահմանել է Նիկոլայ Պրիցկերի թոռը` Ջեյ Պրիցկերը (1922-1999): Մրցանակի ֆոնդը 100.000 դոլար է կազմում:

Մրցանակի ժյուրիի կազմը ամեն տարի փոփոխվում է: Այն կազմվում է ամենահեղինակավոր ճարտարապետներից, ճարտարապետության քննադատներից, գործարարներից: Հաղթողը որոշվում է փակ քվեարկությամբ: Մրցանակաբաշխության տեղը ևս ամեն տարի փոխվում է և ուղեկցվում է ցուցահանդեսով, որտեղ ներկայացվում են Պրիցկերի բոլոր մրցանակակիրների աշխատանքները: Մրցանակի գոյության 30 տարիների ընթացքում մրցանակը հանձնվել է Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահում, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանում, Փարիզի Վերսալի պալատում, Վաշինգտոնի Սպիտակ տանը, Հռոմի Կապիտոլիումում, Սանկտ Պետերբուրգի Էրմիտաժի թատրոնում, Փոլ Գեթթի և Սողոմոն Գուգենհայմի թանգարանների շինարարական հրապարակներում:

Մրցանակի հանձնման կարևոր նախապայման է ճարտարապետական նորարարական գաղափարների կիրառումը:

Պրիցկերի մրցանակակիրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պրիցկերյան առաջին մրցանակակիրը եղել է Ֆիլիպ Ջոնսոնը, ով 50 տարիների ընթացքում ճարտարապետական իր հարուստ երևակայությունն իրագործել է բազմաթիվ թանգարանների, գրադարանների, տների, այգիների նախագծմամբ ու կառուցումով[1]: 2004 թվականին ծագումով իրաքցի բրիտանացի ճարտարապետ Զահա Հադիդը դարձել է Պրիցկերի մրցանակի առաջին կին մրցանակակիրը[2]: 2010 թվականին ճապոնացի ճարտարապետ Ռյուե Նիսիձավան 44 տարեկան հասակում դարձել է ամենաերիտասարդ մրցանակակիրը[3]:

No. Տարի Մրցանակակիր Ազգություն Լուսանկար Աշխատանք, տարեթիվ Մրցանակաբաշխության վայր Ծան.
1 1979 Ֆիլիպ Ջոնսոն ԱՄՆ The inaugural laureate Philip Johnson behind an architectural model Casa de Cristal P.J.jpg Ապակե տուն (1949) Դումբարթոն Օքս, Վաշինգտոն [4]
2 1980 Լուիս Բարագան Մեքսիկա Luis Barragán Morfín 234.jpg Torres satelite.jpg Torres de Satélite (1957) Դումբարթոն Օքս, Վաշինգտոն [5]
3 1981 Ջեյմս Սթիրլինգ Մեծ Բրիտանիա James Stirling 01.jpg History Faculty University of Cambridge.jpg Սիլի պատմական գրադարան (1968) Ճարտարապետության ազգային թանգարան, Վաշինգտոն [6]
4 1982 Քևին Ռոչ ԱՄՆ Knights of Columbus headquarters.jpg Knights of Columbus Building (1969) Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտ
5 1983 Յույ Մին Փեյ ԱՄՆ I.M. Pei.JPG National gallery of art usa2.jpg Արվեստի ազգային պատկերասրահ, արևմտյան մասնաշենք (1978) Մետրոպոլիտեն թանգարան, Նյու Յորք [7][B]
6 1984 Ռիչարդ Մեյեր ԱՄՆ Richard Meier at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg 10 The High.jpg Արվեստների բարձրագույն թանգարան (1983) Արվեստի ազգային պատկերասրահ, Վաշինգտոն
7 1985 Հանս Հոլայն Ավստրիա Hans Hollein, Architect, Designer.jpg Mönchengladbach museum mit skulpturengarten.jpg Աբթեյբերգ թանգարան (1982) Հանթինգթոնի գրադարան, Սան Մարինո, Կալիֆորնիա
8 1986 Գոթֆրիդ Բյոմ Գերմանիա Böhm-2.jpg Koeln christi auferstehung boehm.jpg Christi Auferstehung (1968) Գոլդսմիթ ընկերություն, Լոնդոն
9 1987 Կենձո Տանգե Ճապոնիա Kenzo Tange 1981.jpg 20030702 2 July 2003 Tokyo Cathedorale 1 Tange Kenzou Sekiguchi Tokyo Japan.jpg Սուրբ Մարիամ եկեղեցի, Տոկիո (1964) Քիմբել արվեստի թանգարան, Տեխաս [8]
10 1988 Գորդոն Բունշաֆտ (կիսել է մրցանակը) ԱՄՆ Yale-beinecke-library.jpg Հազվագյուտ գրքերի և ձեռագրերի Բեյնեկե գրադարան (1963) Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտ
10 1988 Օսկար Նիմեյեր (կիսել է մրցանակը) Բրազիլիա Oscarniemeyer.jpg Cathedral Brasilia Niemeyer.JPG Բրազիլիայի մայր տաճար (1958) Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտ
11 1989 Ֆրենկ Գերի Կանադա
ԱՄՆ
Turner 07 FGLecture.JPG Image-Disney Concert Hall by Carol Highsmith edit.jpg Ուոլթ Դիսնեյի համերգասրահ (1999–2003) Թոդայ-ձի տաճար, Նարա, Ճապոնիա [7][C]
12 1990 Ալդո Ռոսսի Իտալիա Bonnefantenmuseum.jpg Նոնեֆանտեն թանգարան (1990) Պալացցո Գրասսի, Վենետիկ [9]
13 1991 Ռոբերտ Վենտուրի ԱՄՆ Robert Venturi 2008 Rome.jpg National Gallery London Sainsbury Wing 2006-04-17.jpg Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ, Sainsbury Wing (1991) Ինթուրբիդ պալատ, Մեխիկո [10]
14 1992 Ալվարու Սիզա Վիեյրա Պորտուգալիա Siza Vieira.jpg Pavilhao Portugal 2.JPG Պորտուգալիայի տաղավար Expo 98 (1998) Հարոլդ Վաշինգտոնի գրադարան, Չիկագո [11]
15 1993 Ֆումիհիկո Մակի Ճապոնիա Fumihiko Maki 2010.jpg Tokyo Metropolitan Gymnasium 2008.jpg Տոկիոյի Մետրոպոլիտեն գիմնազիա (1991) Պրահայի ամրոց, Պրահա [8]
16 1994 Քրիստիան դե Պորտզամպարկ Ֆրանսիա - Französische botschaft in berlin.JPG Ֆրանսիայի դեսպանատուն, Բեռլին (2003) Կոլումբուս, Ինդիանա [12]
17 1995 Թադաո Անդո Ճապոնիա Tadao Ando 2004.jpg Church of Light.JPG Լույսի տաճար (1989) Վերսալի պալատ [13]
18 1996 Ռաֆայել Մոնեո Իսպանիա Rafael Moneo.jpg San Sebastian Palacio Kursaal.JPG Կուրսաալ պալատ (1999) Գեթի կենտրոն, Լոս Անջելես [7]
19 1997 Սվերե Ֆեն Նորվեգիա Isbremuseet.jpg Նորվեգական Գլասիեր թանգարան (1991) Բիլբաոյի Գուգենհայմ թանգարան [14]
20 1998 Ռենցո Պիանո Իտալիա Renzo Piano cropped.jpg Kansai International Airport02n4n4272.jpg Կանսայի միջազգային օդանավակայան (1994) Սպիտակ տուն, Վաշինգտոն [15]
21 1999 Նորման Ֆոսթեր Մեծ Բրիտանիա 1999 winner Norman Foster, giving a speech behind a lecturn Mill.bridge.from.tate.modern.arp.jpg Միլենիում կամուրջ, Լոնդոն (2000) Հին թանգարան, Բեռլին [7]
22 2000 Ռեմ Կոլհաս Նիդեռլանդներ Rem Koolhaas.jpg CasadaMusica.jpg Casa da Música, Պորտու (2003) Երուսաղեմի հնագիտական պարկ [16]
23 2001 Herzog & de Meuron ընկերություն Շվեյցարիա Tate modern london 2001 02.jpg Tate Modern (2000) Մոնտիչելո դղյակ, Վիրջինիա [17]
24 2002 Գլեն Մյորկատ Ավստրալիա 27-11-04 Murcutt y yo 022.jpg Berowra Waters Inn.jpg Berowra Waters Inn (1983) Կապիտոլիում, Հռոմ [18]
25 2003 Յորն Ուդզոն Դանիա Sydney opera house side view.jpg Սիդնեյի օպերային թատրոն (1973) Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա, Մադրիդ [19]
26 2004 Զահա Հադիդ Իրաք
Մեծ Բրիտանիա
Contemp Art Center.JPG Ժամանակակից արվեստի կենտրոն (2003) Էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ [7][D]
27 2005 Թոմ Մեյն Մեծ Բրիտանիա San Francisco Federal Building.jpg Սան Ֆրանցիսկոյի դաշնային կենտրոն (2007) Պրիցկերի տաղավար, Չիկագո [20]
28 2006 Պաուլու Մենդես դա Ռոշա Բրազիլիա Paulo Mendes Da Rocha-Arquisur 2009.jpg Paulo mendes da rocha - capela de são pedro apóstolo - campos do jordão - são paulo - brasil.jpg Սուրբ Պետրոսի տաճար, Սան Պաուլու (1987) Դոլմաբահչե, Ստամբուլ [21]
29 2007 Ռիչարդ Ռոջերս Մեծ Բրիտանիա Richard Rogers @ the Senedd 2016.jpg Lloyds Building stair case.jpg Լլոյդ կենտրոն (1986) Բանքեթինգ հաուս, Լոնդոն [22][E]
30 2008 Ժան Նուվել Ֆրանսիա Jean Nouvel 2009 Vienna.jpg Torre Agbar and Glories.jpg Ագբար աշտարակ (2005) Կոնգրեսի գրադարան, Վաշինգտոն [7][23]
31 2009 Պետեր Ցումտոր Շվեյցարիա Therme Vals wall structure, Vals, Graubünden, Switzerland - 20060811.jpg Therme Vals (1996) Բուենոս Այրեսի քաղաքային խորհրդի օրենսդիր պալատ, Բուենոս Այրես [7][24]
32 2010 Կաձույո Սեձիմա և
Ռյուե Նիսիձավա (SANAA)
Ճապոնիա Kazuyo Sejima mg 4973-small.jpg Kanazawa21seikibijutsukan.jpg Ժամանակակից արվեստի 21-րդ դարի թանգարան, Կանազավա (2003) Էլիս կղզի, Նյու Յորք
33 2011 Էդուարդու Սոուտու դե Մոուրա Պորտուգալիա Eduardo Souto de Moura.jpg Estadio Braga.JPG Estádio Municipal de Braga (2004) Էնդրյու Մելոնի սրահ, Վաշինգտոն [25]
34 2012 Վան Շու Չինաստան Wang-Shu Taipei.jpg North facet of NBM.JPG Նինգբո թանգարան, (2008) Ժողովրդական նիստերի դահլիճ, Պեկին [26]
35 2013 Տոյոո Իտո Ճապոնիա Toyo Ito 2009.jpg Sendai Mediatheque 2009.jpg Sendai Mediatheque, (2001) Ջոն Քենեդու գրադարան-թանգարան, Բոստոն [27]
36 2014 Սիգերու Բան Ճապոնիա Centre Pompidou-Metz - Pose de la première pierre -2.jpg 100px Պոմպիդու-Մեց կենտրոն (2010) Պետական թանգարան, Ամստերդամ [28]
37 2015 Ֆրայ Օտտո Գերմանիա 2014 Olympiastadion Munich.jpg Մյունխենի օլիմպիական մարզադաշտ (1972) Համաշխարհային նոր կենտրոն, Մայամի [29][30]
38 2016 Ալեխանդրո Արավենա Չիլի Premio Abdón Cifuentes 2015 - Alejandro Aravena 02.jpg Campus San Joaquín (15).jpg Չիլիի կաթոլիկ համալսարան երկվորյակ աշտարակներ (2005) ՄԱԿ-ի գրասենյակ, Նյու Յորք [31][32]
39 2017
RCR Arquitectes Rafajel A8anda 56 Իսպանիա Տոկիո, Ակասակա դղյակ
Կարմե Պիհեմ[en] 55
Ռամոն Վիլատա 57
40 2018 Balkrishna Doshi.JPG Բալկրիշնա Դոշի 90 Հնդկաստան Տորոնտո, Ագա Խանի թանգարան
41 2019 Arata Isozaki.jpg Արատա Իսոզակի 87 Ճապոնիա Վերսալ (Փարիզի արվարձան), Վերսալի պալատ [33][34][35]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Philip Johnson – 1979 Laureate – Jury Citation»։ Pritzker Architecture Prize official site։ The Hyatt Foundation։ Արխիվացված օրիգինալից-ից April 16, 2009-ին։ Վերցված է June 30, 2009 
  2. «Hadid designs landmark building»։ BBC News։ January 15, 2005։ Վերցված է June 29, 2009 
  3. «Pritzker Architecture Prize 1984 Announcement»։ The Hyatt Foundation։ Վերցված է March 30, 2010 
  4. «People – In the News»։ Milwaukee Sentinel։ Associated Press։ May 23, 1979։ էջ 2։ Վերցված է June 26, 2009 
  5. Endicott Katherine (October 14, 2006)։ «The Mexican garden revisited»։ San Francisco Chronicle։ Վերցված է June 26, 2009 
  6. Reynolds Nigel (March 23, 2004)։ «Top prize for architect who is ignored by fellow British»։ The Daily Telegraph։ Վերցված է June 26, 2009 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Pilkington Ed (April 14, 2009)։ «Swiss architect untouched by fad or fashion wins prized Pritzker award»։ The Guardian։ Վերցված է June 26, 2009 
  8. 8,0 8,1 Muschamp Herbert (April 26, 1993)։ «Pritzker Prize for Japanese Architect»։ The New York Times։ Վերցված է June 26, 2009 
  9. Iovine Julie (September 5, 1997)։ «Aldo Rossi, Architect of Monumental Simplicity, Dies at 66»։ The New York Times։ Վերցված է June 26, 2009 
  10. Blau Eleanor (April 8, 1991)։ «Robert Venturi Is to Receive Pritzker Architecture Prize»։ The New York Times։ Վերցված է June 26, 2009 
  11. Ribeiro Ana Maria (February 24, 2009)։ «Siza Vieira fala para casa cheia»։ Correio da Manhã (Portuguese)։ Վերցված է June 26, 2009 
  12. Muschamp Herbert (May 2, 1994)։ «Priztker prize goes to French architect for the first time»։ The New York Times։ Վերցված է June 26, 2009 
  13. Viladas Pilar (August 19, 2001)։ «Fashion's New Religion»։ The New York Times։ Վերցված է June 27, 2009 
  14. Samaniego Fernando (June 1, 1997)։ «El noruego Sverre Fehn recibe el Pritzker de Arquitectura en el museo Guggenheim Bilbao»։ El País (Spanish)։ Վերցված է June 26, 2009 
  15. Muschamp Herbert (April 20, 1998)։ «Renzo Piano Wins Architecture's Top Prize»։ The New York Times։ Վերցված է June 26, 2009 
  16. «Koolhaas receives 'Nobel of architecture' in Jerusalem»։ CNN։ May 29, 2000։ Վերցված է June 26, 2009 
  17. «Herzog & de Meuron Propose Castle in The Sky for Hamburg»։ Das Spiegel։ June 14, 2005։ Վերցված է June 26, 2009 
  18. «Top honour for Australian architect»։ BBC News։ April 16, 2002։ Վերցված է June 26, 2009 
  19. «Prize for Opera House designer»։ BBC News։ April 7, 2003։ Վերցված է June 26, 2009 
  20. «Paris skyscraper to rival tower»։ BBC News։ November 28, 2006։ Վերցված է June 26, 2009 
  21. Forgey Benjamin (April 9, 2006)։ «Brazilian wins Pritzker Prize»։ The Washington Post։ Վերցված է June 26, 2009 
  22. Glancey Jonathan (March 29, 2007)։ «Rogers takes the 'Nobel for architecture'»։ The Guardian։ Վերցված է June 26, 2009 
  23. «Nouvel wins top architect's prize»։ BBC News։ March 31, 2008։ Վերցված է May 19, 2012 
  24. Pogrebin Robin (April 12, 2009)։ «Pritzker Prize Goes to Peter Zumthor»։ The New York Times։ Վերցված է May 19, 2012 
  25. Taylor Kate (March 28, 2011)։ «Souto de Moura Wins 2011 Pritzker Architecture Prize»։ The New York Times։ Վերցված է March 28, 2011 
  26. Basulto David (February 2012)։ «2012 Pritzker Prize: Wang Shu»։ Arch Daily։ Վերցված է February 27, 2012 
  27. Hawthorne Christopher (March 17, 2013)։ «Japanese architect Toyo Ito, 71, wins Pritzker Prize»։ Los Angeles Times։ Վերցված է March 17, 2013 
  28. Hawthorne Christopher (March 24, 2014)։ «Architect Shigeru Ban, known for disaster relief, wins Pritzker Prize»։ Los Angeles Times։ Վերցված է March 24, 2014 
  29. «Frei Otto, 2015 Laureate»։ Pritzker Architecture Prize։ March 10, 2015։ Վերցված է March 11, 2015 
  30. Pritzker Prize for Frei Otto, German Architect, Announced After His Death, Robin Pogrebin, Նյու Յորք Թայմս, March 10, 2015
  31. «Announcement»։ pritzkerprize.com։ Վերցված է 13 January 2016 
  32. «Ceremony»։ pritzkerprize.com։ Վերցված է 13 January 2016 
  33. «Arata Isozaki Named 2019 Pritzker Prize Laureate» (անգլերեն)։ ArchDaily։ 2019-03-05։ Վերցված է 2019-03-05 
  34. «Притцкеровская премия вручена Арате Исодзаки» (ռուսերեն)։ Интерьер+Дизайн։ Վերցված է 2019-03-05 
  35. «Arata Isozaki | The Pritzker Architecture Prize» (անգլերեն)։ www.pritzkerprize.com։ Վերցված է 2019-03-05 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]