Յույ Մին Փեյ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Յույ Մին Փեյ
I.M. Pei.JPG
Ծնվել է ապրիլի 26, 1917({{padleft:1917|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}) (100 տարեկան)
Ծննդավայր Գուանչժոու, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն
Կրթություն Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ, Հարվարդի համալսարան, Harvard Graduate School of Design և MIT School of Architecture and Planning
Ուշագրավ աշխատանքներ Լուվրի բուրգ, Ռոք՛ն՛ռոլլի փառքի սրահ, Չինական բանկի աշտարակ և MasterCard International Global Headquarters
Պարգևներ
I. M. Pei Վիքիպահեստում

Յույ Մին Փեյ (չին.՝ 貝聿銘, ապրիլի 26, 1917({{padleft:1917|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}), Գուանչժոու, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն), ազգությամբ չինացի ամերիկացի ճարտարապետ: Ծագումով Գուանչժոուից է: Սովորել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական համալսարանում, ապա` Հարվարդի համալսարանում` Վալտեր Գրոպիուսի մոտ: Միս վան դեր Ռոեի` «ինտերնացիոնալ ոճի» ճարտարապետության ավանդույթների հետևորդն է: Ստացել է բազում մրցանակներ, Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակի առաջին հինգ մրցանակակիրներից է:

Կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յույ Մին Փեյը ծագում է Մին դինաստիայից: Ընտանիքը զբաղվել է դեղաբույսերի առևտրով: Փեյի ծննդից մեկ տարի անց` 1918 թվականին, նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Հոնկոնգ: Ընտանիքի հինգ զավակներից Յույ Մինն ավելի շատ կապված էր մոր հետ: 10 տարեկան հասակում Փեյը ընտանիքով տեղափոխվում է Շանհայ` կապված հոր պաշտոնի բարձրացման հետ: Փեյը հաճախում է բողոքական միսիոներների դպրոց, որտեղ խիստ կարգ ու կանոն էր տիրում: Ապագա ճարտարապետը սիրում էր խաղալ բիլիարդ և դիտել հոլիվուդյան ֆիլմեր: Փեյի հիշողության մեջ դրոշմվում է քաղաքի ճարտարապետական դիմագիծը, ինչպես նաև 14-րդ դարի բուդդայական տաճարը:

Կրթություն և աշխատանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

13 տարեկան հասակում Փեյը կորցնում է մորը, որ տառապում էր քաղցկեղով: Հայրը շուտով դասավորում է իր սեփական կյանքը` կրկին ամուսնանալով: Միջնակարգ կրթությունն ավարտելուց հետո Յույ Մին Փեյը շարունակում է իր ուսումը Փենսիլվանիայի համալսարանում, չնայած ընդունվել էր մի շարք դպրոցներ: Ընտրությունը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ դեռևս Շանհայում ուսանելու տարիներին Փեյը ուսումնասիրել էր Փենսիլվանիայի համալսարանի ճարտարապետության ծրագիրը, ինչը դուր էր եկել նրան: Համալսարանի ընտրության մի կարևոր գործոն էլ Հոլիվուդն էր. Փեյին դուր էր գալիս ամերիկյան ֆիլմերում ուսանողական կյանքի ազատությունը: 1935 թվականին նա նավով ուղևորվում է Սան Ֆրանցիսկո, ապա գնացքով Ֆիլադելֆիա: Փենսիլվանիայի համալսարանում շեշտը դրված էր դասական ճարտարապետության վրա, մինչդեռ Փեյը հետաքրքրված էր ժամանակակից ճարտարապետությամբ: Այս հանգամանքը ինչպես և այն, որ Փեյը փոքր-ինչ շփոթված էր շատ լավ պատրաստված մյուս ուսանողներից, ստիպում են նրան հրաժարվել ճարտարապետ դառնալու գաղափարից և տեղափոխվել Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական համալսարան` ինժեներություն ուսանելու: Սակայն ճարտարապետության դպրոցի դեկանը համոզում է Փեյին վերադառնալ իր նախընտրած մասնագիտությանը` ճարտարապետությանը[1]: Համալսարանի գրադարանում նա կարդում է Լե Կորբյուզիեի գրքերը և ոգեշնչվում ինտերնացիոնալ ոճի ճարտարապետությամբ, որին բնորոշ էին պարզ ձևերը, ապակե և մետաղյա լուծումները: 1935 թվականի նոյեմբերին Լե Կորբյուզիեն երկու օրով այցելում է համալսարան, ինչը Յույ Մին Փեյը համարում է իր «ճարտարապետական կրթության կարևորագույն երկու օրերը»[2]:

Փեյը հետագայում նշել է, որ չի ափսոսում Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական համալսարանում ուսանելու համար, քանի որ «այնտեղ է սովորել շինարարության գիտությունն ու տեխնիկան, որ կարևոր նշանակություն ունի ճարտարապետության համար»[3]: 1940 թվականին, ստանալով ճարտարապետի որակավորում, Փեյը ցանկանում է վերադառնալ Չինաստան, սակայն չին-ճապոնական երկրորդ պատերազմը ստիպում է նրան փոխել ծրագրերը և մնալ ԱՄՆ-ում: Երկու տարի նա աշխատում է Բոստոնի Stone & Webster ինժեներական ընկերությունում: 1940-ական թվականներին Փեյը տեղափոխվում է Նյու Յորք, ապա սովորում Հարվարդի համալսարանում` 1945 թվականին ստանալով դիզայնի դոցենտի կոչում:

Ջոն Քենեդու անվան գրադարանի շենքը, Բոստոն

1948 թվականին Նյու Յորքում ընդունվել է աշխատանքի անշարժ գույքի խոշոր գործարար Ուիլյամ Ցեկենդորֆի մոտ: Այնտեղ նա անցկացրել է 7 տարի, որից հետո 1955 թվականին ստեղծել է իր սեփական դիզայներական ընկերությունը` I. M. Pei & Associates, որը 1966 թվականին վերանվանվել է I. M. Pei & Partners, իսկ 1989 թվականին` Pei Cobb Freed & Partners: Փեյին մեծ ճանաչում է բերել Մթնոլորտային հետազոտությունների ազգային կենտրոնը Կոլորադոյում: Մեծ հաջողություն է ունեցել նաև Մասաչուսեթսում Ջոն Քենեդու անվան գրադարանի շենքի նախագիծը:

Առաջին անգամ Չինաստան է վերադարձել 1975 թվականին, որպեսզի մշակի «Սյանշան» հյուրանոցի, Չինական բանկի աշտարակի և Հոնկոնգում կառուցվելիք երկնաքերի նախագծերը: Փեյի նախագծով են կառուցվել արվեստի բնագավառի շատ շինություններ` թանգարաններ, արվեստի կենտրոններ:

Խոշոր նախագծեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չինական բանկի աշտարակը, Հոնկոնգ

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Wiseman, p. 35
  2. Boehm, p. 36.
  3. Boehm, p. 40.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]