Ֆրենկ Գերի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆրենկ Գերի
Frank O. Gehry - Parc des Ateliers (cropped).jpg
Ծնվել էփետրվարի 28, 1929(1929-02-28)[1][2][3][4][5] (90 տարեկան)
ԾննդավայրՏորոնտո, Օնտարիո[6]
ՔաղաքացիությունFlag of Spain.svg Իսպանիա
Flag of Canada.svg Կանադա[7]
ԿրթությունՀարավային Կալիֆոռնիայի համալսարան, Հարվարդի համալսարան, USC School of Architecture? և Հարվարդի դիզայնի բարձրագույն դպրոց
ԵրկերDZ Bank building?, 8 Spruce Street?, Լուի Վուիտոն հիմնադրամ, Ուոլթ Դիսնեյի անվան համերգասրահ, Դուայթ Էյզենհաուերի հուշարձան, Stata Center?[8], Biomuseo? և Բիլբաոյի Գուգենհայմ թանգարան
Մասնագիտությունճարտարապետ
ԱշխատավայրԿոլումբիայի համալսարան
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ճարտարապետների ամերիկյան ինստիտուտի ոսկե մեդալ Մշակույթի ազգային շքանշան Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակ Կայսերական մրցանակ Շտայգերի մրցանակ The Dorothy and Lillian Gish Prize? Վոլֆի մրցանակ արվեստի բնագավառում Թագավորական ոսկե մեդալ Կանադայի շքանշանի կոմպանիոն[9] Արվեստում Ավստրիայի արքայազնի մրցանակ[10] Ազատության նախագահական շքանշան Կալիֆորնիայի փառքի սրահ Ոսկե առյուծ Ալկալայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր[11] Էլիզաբեթ II թագուհու ոսկե հոբելյանի մեդալ[12] Եղիսաբեթ II թագուհու ադամանդե հոբելյանական մեդալ[13] և Արվեստում Ավստրիայի արքայազնի մրցանակ
ԱնդամությունԵվրոպական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա, Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա, Թագավորական գեղարվեստական ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Frank Gehry Վիքիպահեստում

Ֆրենկ Օուեն Գերի (անգլ.՝ Frank Owen Gehry, իսկական անունը Էֆրաիմ Օուեն Գոլդբերգ, անգլ.՝ Ephraim Owen Goldberg, փետրվարի 28, 1929(1929-02-28)[1][2][3][4][5], Տորոնտո, Օնտարիո[6]), ժամանակակից խոշորագույն կանադացի ճարտարապետ, դեկոնստրուկտիվիզմի հիմնադիրներից։ 1989 թվականին ստացել է Պրիտցկերի մրցանակ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրենկ Գերին ծնվել է լեհ արտագաղթյալների ընտանիքում։ Նրա պապը զբաղվել է շինանյութի առևտրով, իսկ հայրն ունեցել է առևտրային և խաղային ավտոմատների խանութ։ Երիտասարդ Էֆրաիմին (Ֆրենկ) ծեծել են հակասեմականությունից դրդված. հոգեկան տրավմա ապրելով՝ ճարտարապետը փոխել է ազգանունը և ընտանիքով տեղափոխվել ԱՄՆ։ 17 տարեկանից Գերին ապրել է Լոս Անջելեսում։ Սկզբում կրթություն է ստացել Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում (բակալավր, 1954), ապա Հարվարդի համալսարանում (մագիստրոս, 1957)։ Աշխատել է Վ. Գրյունի, Լակմանի (ԱՄՆ), Ա. Ռեմոնդի (Ֆրանսիա) նախագծային ծրագրերում։ 1962 թվականին վերադառնում է ԱՄՆ և Լոս Անջելեսում բացում սեփական գրասենյակը։ 2014 թվականի տվյալներով՝ նրա ընկերությունը աշխարհի առաջատար ընկերություններից էր, որտեղ աշխատում էին մոտ 200 ճարտարապետներ։

1950-1960-ական թվականներին Ֆրենկ Գերին կրել է ամերիկացի նորարար ճարտարապետ Ֆրանկ Լլոյդ Ռայթի ազդեցությունը։ 1978 թվականի անդրադառնում է պոստմոդեռնիզմին՝ հետաքրքիր ձևով վերակառուցելով 1920-ականների շինություն հանդիսացող իր առանձնատունը։

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գուգենհեյմի թանգարանը Բիլբաոյում

Գերին դեկոնստրուկտիվիզմի ամենավառ կառույցների ճարտարապետն է։ Նա է նախագծել Ֆրեդերիկ Վեյսմանի թանգարանը Մինեապոլիսում (1993), «Պարող տունը» Պրահայում (1995), Գուգենհեյմի թանգարանը Բիլբաոյում (1997), Ուոլտ Դիսնեյի անվան համերգասրահը Լոս Անջելեսում (2003)։ Սիեթլի երաժշտության թանգարանը՝ կառուցված Փոլ Ալենի պատվերով, պակաս ջերմ ընդունվեց[14][15][16]։ 2007 թվականին Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտը հայց ներկայացրեց ընդդեմ Գերիի ՝ նրան մեղադրելով 315 միլիոն դոլար արժողությամբ մասնաշենքի նախագծի ոչ որակյալ լինելու մեջ։ Համալսարանի ներկայացուցիչների խոսքերով՝ շահագործման երեք տարիների ընթացքում շենքը սկսեց ջուր ներքաշել, պատերը ծածկվեցին բորբոսով, իսկ սառցակույտերը, որոնք ընկնում էին շենքի տանիքից և պատուհանների քիվերից, վտանգավոր դարձան ինստիտուտի աշխատակիցների համար՝ հաճախ փակելով շենքի մուտքերը[17]։

Ինչպես խոստովանել է ինքը՝ Գերին, իր ստեղծագործություններում իշխում է ձկան շարժման լեյտմոտիվը (դա գալիս է հրեական ավանդական կերակրատեսակից՝ «գեֆիլտե ֆիշ», որ պատրաստում էր մայրը)։ Այս լեյտմոտիվը իշխում է Գերիի՝ ավելի ուշ շրջանի կառույցներում, որոնք են՝ Գուգենհայմի թանգարանը Բիլբաոյում (1991-97), Ուոքերի թանգարանը Մինեապոլիսում, 35 մետրանոց «լողացող ձուկը» Բարսելոնի օլիմպիական ավանում (1992)։ Գերին բազմիցս այցելել է Իսրայելի մայրաքաղաք Երուսաղեմ, մասնակցել երկրի մշակութային կյանքին։

Գերին ստեղծել է գեղագիտական տեսանկյունից անսովոր կառույցներ, «կոտրել է» կառույցի ամբողջականությունը։ Ֆրենկ Գերիի նախագծերը ինքնակամ են, օրինաչափությունների չենթարկվող, քմահաճ։ Նրա դեկոնստրուկտիվիզմը, ըստ էության, դեստրուկտիվիզմ է. բնորոշ են թափվող ծավալը, կոպիտ, փշրվող մակերևույթները, ավանդական ճարտարապետության՝ ուղիղ իմաստով կոտրված տարրերի օգտագործումը։

Մեջբերումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Aquote1.png Չեմ հասկանում՝ ինչու են մարդիկ վարձում ճարտարապետներ, և հետո թելադրում նրա անելիքը[18]։
- Ֆրենկ Գերի
Aquote2.png

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ֆրենկ Գերին հոկեյի մոլի երկրպագու է։ 2004 թվականին նրա նախագծով պատրաստվել է գավաթ, որ տրվում է այս մարզաձևի՝ աշխարհի առաջնության հաղթողին։
  • 2005 թվականին եթեր հեռարձակվեց «Սիմփսոններ» մուլտսերիալի «Բանտային առնետ» սերիան, որտեղ Գերին հնչյունավորել է ինքն իրեն՝ դառնալով առաջին ճարտարապետը, ով մասնակցել է սերիալի հնչյունավորմանը[19][20]։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 Frank O. Gehry
  3. 3,0 3,1 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 Encyclopædia Britannica
  5. 5,0 5,1 StructuraeRatingen.
  6. 6,0 6,1 6,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #11890888X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  7. LIBRIS — 2012.
  8. http://www.nytimes.com/2007/11/07/us/07mit.html
  9. https://www.gg.ca/en/honours/recipients/146-1875
  10. http://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2014-frank-o-gehry.html?especifica=0
  11. https://www.uah.es/es/conoce-la-uah/la-universidad/actos-academicos-e-institucionales/doctores-honoris-causa/FRANK-GEHRY/
  12. https://www.gg.ca/en/honours/recipients/125-39440
  13. https://www.gg.ca/en/honours/recipients/126-103013
  14. Raban Jonathan (ապրիլի 4, 2004)։ «Deference to nature keeps Seattle from becoming world-class city]»։ Seattle Times։ Վերցված է 2006-11-24 
  15. Barnett Erica C. (June 17, 2004)։ «EMPty: The Experience Music Project is a flop on all fronts—financial, musical, and intellectual»։ The Stranger։ Վերցված է 2006-11-24 
  16. Cheek Lawrence W. (սեպտեմբերի 26, 2006)։ «On Architecture: Corrugated steel is a nice wrinkle»։ Seattle Post-Intelligencer։ Վերցված է 2006-11-26  (չաշխատող հղում)
  17. Статья «Американский институт заплатил $315 млн за здание, которое через 3 года покрылось плесенью» на newsru.com от 7 ноября 2007 года
  18. Laura Dushkes. The Architect says. Quotes, quips, and words of wisdom
  19. Мэтт Чабан. Frank Gehry Really, Really Regrets His Guest Appearance on The Simpsons (անգլ.) на сайте observer.com, 5 сентября 2011
  20. Fareed Zakaria GPS (անգլ.) на сайте edition.cnn.com, 4 сентября 2011

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]