Հոկեյ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հոկեյ խոտի վրա
Հոկեյ տափօղակով
Հոկեյ գնդակով

Հոկեյ (անգլերեն անգլ.՝ Hockey, հավանաբար հին ֆրանսերեն hoquet— հովվի ցուպ՝ կեռով),սպորտային թիմային խաղ՝ մականներով (կլյուշկա) և գնդակով կամ տափօղակով որի նպատակն է անհատական վարման և փոխանցումների միջոցով առավել թվով գնդակներ անցկացնել հակառակորդի դարպասը։ Գոյություն ունի հոկեյի 3 հիմնական տեսակ. Հոկեյ տափօղակով (միջազգային պաշտոնական տերմինաբանությամբ՝ Հոկեյ սառույցի վրա), Հոկեյ գնդակով և Հոկեյ խոտի։ Խաղում են հատուկ դաշտերում(հրապարակներում)։

Կազմ և խաղի ժամանակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գնդակով հոկեյ և խոտի հոկեյի դեպքում յուրաքանչյուր թիմում լինում են 11 խաղացող (դարպասապահով), տափօղակով հոկեյ դեպքում՝6 խաղացող (կազմը, բացի դարպասապահից, խաղի ընթացքում անընդհատ փոփոխվում է)։ Խաղի ժամանակը համապատասխանաբար՝ 90, 70 (1 ընդմիջում) և 60 րոպե (այսպես կոչված մաքուր խաղաժամանակ, 2 ընդմիջումով)։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոկեյ խոտի, հայտնի է եղել դեռևս Ք. ա. II հազարամյակում, Եգիպտոսում, Պարսկաստանում, Հունաստանում,Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, Ճապոնիայում, Եվրոպաում, XIX դարի կեսին։ 1908-ից (բացի 1912 և 1924) խոտի հոկեյ մրցումները (տղամարդկանց) ընդգրկվել են օլիմպիական խաղերի ծրագրում, 1980-ից ընդգրկվեցին նաև կանանց թիմերը։ 1924-ին հիմնվել է Հոկեյի միջազգային ֆեդերացիան։ 1971-ից,2 տարին մեկ, անցկացվում են աշխարհի առաջնություններ տղամարդկանց, իսկ 1976-ից՝ նաև կանանց թիմերի միջև,1969-ից՝ Եվրոպայի երկրների գավաթի, 1970-ից՝ Եվրոպայի առաջնության խաղեր (տղամարդկանց միջև)։ ՍՍՀՄ-ում խոտի հոկեյ մտցվել է 1960-ական թթ. կեսերից։1967-ին ստեղծվել է գնդակով հոկեյ և խոտի հոկեյ ֆեդերացիան։ 1970-ից ամեն տարի անցկացվում են ՍՍՀՄ առաջնություններ։ Խոտի հոկեյ Հայաստանում հայտնի է եղել «մականախաղ» անվանումով։

Հոկեյ գնդակով, Եվրոպայի մի շարք երկրներում հայտնի է դեռևս միջին դարերից։ ժամանակակից հոկեյն առաջացել է Մեծ Բրիտանիայում՝ XIX դարի 2-֊րդ կեսին, Ռուսաստանում՝ XIX դ. 60-ական թթ.1928-ին հիմնվել է Հոկեյ համամիութենական սեկցիա (այժմ գնդակով հոկեյ և խոտի հոկեյ ՍՍՀՄ ֆեդերացիա)։ 1937-47-ին անցկացվել են ՍՍՀՄ գավաթի մրցումներ(տղամարդկանց և կանանց թիմերի համար), 1950-ից՝ ամենամյա ՍՍՀՄ չեմպիոնատ (տղամարդկանց)։ 1955-ին ձևակերպվել և հաստատվել են միջազգային միասնական կանոններ, հիմնվել է միջազգային ֆեդերացիա։1957-ից անցկացվում են աշխարհի չեմպիոնատներ (9 անգամ հաղթել են ՍՍՀՄ հոկեյիստները)։ Գնդակով հոկեյի զարգացմանը և ՍՍՀՄ հավաքական թիմերի հաղթանակներին նպաստել են Իգոր Ատամանիչևը, Ե. Վ. Գերասիմովը,Եվգենիյ Գորբաչյովը, Ն. Ա. Դուրակովը և ուրիշներ։

Հոկեյ տափօղակով, ծագել է XIX դարի 60-ական թթ.՝ Կանադա։ 1870-ին Տորոնտոյում ստեղծվել է Հոկեյ առաջին ասոցիացիան։ 1879-ին առաջին անգամ ձևակերպվել և 1886-ին հրապարակվել են խաղի կանոնները։ 1890-ական թթ. սկսած Կանադայում և ԱՄՆ-ում անցկացվել են պրոֆեսիոնալ թիմերի կանոնավոր մրցումներ, 1892-ից՝ Ատենլիի գավաթի համար։ 1899-ին Մոնրեալում կառուցվել է աշխարհում առաջին փակ սահադաշտը(արհեստական սառույցով)։ 1908-ից խաղարկվում է Ալշանի գավաթի (այժմ՝ սիրողական ակումբների համար), 1925-ից՝ ՆԽԼ-ի չեմպիոնատը։ XX դարի 1-ին կեսի հյուսիս-ամերիկյան հոկեյի ականավոր վարպետներ են եղել Բ. Կուկը, Պ. Բուշարը, Բ. Գարնենը, Մ. Ռիշարը, Ժ. Բելիվոն, Դ. Հերվին, Պ. Պիլոտը, 60-70-ական թթ.՝Գ. Հոուն, Ռ. Հալլը, Մ. Միկիտան, Ռ. Օրրը, Ֆ. էսպոզիտոն, Ռ. Կլարկը և ուրիշներ։ XX դարի սկզբին տափօղակով հոկեյը սկսեց տարածվել Եվրոպայում։ 1908-ին հիմնվեց սառույցի վրա Հոկեյի միջազգային լիգան, որը 1976-ին միավորում էր 30 երկրների ազգային ֆեդերացիաներ, 1924-ից տափօղակով հոկեյ ընդգրկվել է ձմեռային օլիմպիական խաղերի ծրագրում։ 1956-ի օլիմպիական խաղերին տափօղակով հոկեյի ՍՍՀՄ հավաքականի դարպասապահն է եղել ՍՍՀՄ սպորտի վարպետ Գ. Մկրտչյանը։ Օլիմպիական չեմպիոններ են եղել հետևյալ թիմերը. Կանադա - 6, ՍՍՀՄ - 5, Մեծ Բրիտանիա և ԱՄՆ - մեկ անգամ։ 1930-ից կանոնավոր անցկացվում են աշխարհի չեմպիոնատներ (1924-ի և 1928-ի օլիմպիական տուրնիրները հռչակվել են որպես աշխարհի չեմպիոնատներ)։ ՍՍՀՄ-ում տափօղակով հոկեյ սկսել է տարածվել 1946-ից։ 1947-ին հիմնվել է տափօղակով հոկեյի համամիութենական սեկցիա (այժմ՝ ՍՍՀՄ ֆեդերացիա, 1953-ից ՝ սառույցի վրա Հոկեյ միջազգային լիգայի անդամ)։ 1946—47-ին անցկացվում են ՍՍՀՄ չեմպիոնատներ։ Տափօղակով հոկեյի սովետական դպրոցի հիմնադրմանը և զարգացմանը նպաստել են ՍՍՀՄ վաստակավոր մարզիչներ Ա. Վ. Տարասովը, Ա. Ի. Չերնիշյովը, Բ.Պ.Կուլագինը Վ. Տիխոնովը և ուրիշներ։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 514 CC-BY-SA-icon-80x15.png