Ճարպակալում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ճարպակալում
Obesity-waist circumference.PNG
Տեսակ հիվանդություն[1]
Ենթադաս overnutrition[1]
Բուն պատճառ C3283[1]
Բժշկական մասնագիտություն էնդոկրինոլոգիա
OMIM 601665
Հիվանդությունների բազա 9099
MedlinePlus 003101
eMedicine 123702
MeSHID D009765
Disease Ontology DOID:9970
NCI Thesaurus C3283[1]
Obesity Վիքիպահեստում

Ճարպակալում, մարդու օրգանիզմում ավելցուկային ճարպահյուսվածքի կուտակում, երբ ճարպի սինթեզման ու կուտակման պրոցեսները գերակշռում են քայքայման պրոցեսներին։

Զարգացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զարգացման հիմնական մեխանիզմը ճարպային և ածխաջրային փոխանակության կոորդինացիայի խանգարումն է, որը հանգեցնում է ածխաջրերի փոխարկմանը ճարպերի։

Ճարպակալման աստիճաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարբերում են ճարպակալման մի քանի աստիճաններ․

I- երբ, ավելցուկային քաշը կազմում է բնականոնի մինչև 29%֊-ը,

II- 30—49%-֊ը,

III—50—99%-ը,

IV—100% և ավելի։

Ճարպակալման տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ պատճառագիտական գործոնի ճարպակալումը լինում է.

1․ ժառանգական (կոնստիտուցիոնալ),

2․ ալիմենտար (սննդային), առաջանում է գերսնուցման և ածխաջրերով հարուստ սննդի չարաշահման պատճառով,

3․ էնդոկրին՝ վահանագեղձի թերֆունկցիայի և մակերիկամների գերֆունկցիայի դեպքում,

4․ դիէնցեֆալ,

5. կլիմաքսային,

6․ ետծննդաբերական,

7․ ուղեղային, պայմանավորված է գանգի ոսկրերի հաստացմամբ (Մորգանի հիվանդություն),

8․ խառը ձևեր։

Կարևոր դերը պատկանում գլխուղեղի դիէնցեֆալ հատվածի հագեցման կենտրոններին, որոնց զգայնությունը բնածին կամ ձեռքբերովի պատճառներով իջնելիս, հագեցման զգացումը դեպի սնունդը ընկնում է, մարդը դառնում է շատակեր և գիրանում է։

Ճարպակալման ազդեցությունը օրգանիզմի վրա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճարպակալումն օրգանիզմի վրա թողնում է բացասական ազդեցություն (առավելապես վաղ հասակում) և պատճառ դառնում սեռական օրգանների թերզարգացման, կանանց մոտ՝ չբերության։ Առաջացնում է նաև ուղեղի թթվածնաքաղց (հիպօքսիա)՝ արտահայտվում է քնկոտությամբ, հիշողության և մտավոր ունակությունների թուլացմամբ, սիրտ-թոքային անբավարարություն, հենաշարժական ապարատի փոփոխություններ, հոդերում և դրանց շուրջը աղերի կուտակում, նյութափոխանակության խանգարումներ, օրգանիզմի վաղաժամ ծերացում։

Ճարպակալման տեղական ձևեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունեն նաև ճարպակալման տեղական ձևեր, լիպոդիստրոֆիա կամ Բարակեր-Սիմոնդսի հիվանդություն, առավելապես բնորոշ է կանանց, ճարպակալվում է կոնքի ու ազդրերի շրջանը, իսկ դեմքը և իրանի վերին հատվածը նիհարում է։

Տեղական ճարպակալում կամ Դերկումի հիվանդություն, ընթանում է մաշկի տակ բազմաթիվ, երբեմն ցավոտ, ճարպագնդիկների առաջացմամբ։

Մադելունգի հիվանդություն, որի դեպքում ճարպը, օձիքի նման, կուտակվում է պարանոցի շուրջը։

Նշված 3 ձևերի առաջացման պատճառները հայտնի չեն։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ 2008 թվականի վիճակագրության տվյալների հետևյալ հիվանդության տարածվածությունը ըստ երկրների.[2]

Երկիր  % Մարդիկ, ովքեր տառապում են ճարպակալությամբ
Մեքսիկա 32,8
ԱՄՆ 31,8
Սիրիա 31,6
Վենեսուելա, Լիբիա 30,8
Տրինիդադ և Տոբագո 30,0
Վանուատու 29,8
Իրաք, Արգենտինա 29,4
Թուրքիա 29,3
Չիլի 29,1
Չեխիա 28,7
Լիբանան 28,2
Նոր Զելանդիա, Սլովենիա 28,0
Սալվադոր 27,9
Մալթա 27,6
Պանամա,Անտիգուա 26,8
Իզրաել 26,5
Ավստրալիա, Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ 26,1
Դոմինիկա 26,0
Միացյալ Թագավորություն, Ռուսաստան 24,9
Հունգարիա 24,8

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճիշտ հաշվեկշռված դիետա՝ ածխաջրերի և ճարպերի սահմանափակմամբ, ֆիզիկական բարձր ակտիվության ապահովում, բուժական ֆիզկուլտուրա, ախորժակն ընկճող և ճարպալուծող դեղամիջոցներ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png