Ախորժակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ախորժակ, որոշակի սննդի նկատմամբ մարդու ցանկությունը։ Ախորժակը սուբյեկտիվորեն տարբերվում է քաղցի զգացողությունից։ Քաղցը սննդանյութերի նկատմամբ օրգանիզմի պահանջն է (սովորաբար՝ տհաճ)։

Ախորժակի առաջացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախորժակն առաջանում է կենտրոնական նյարդային համակարգի որոշակի բաժինների դրդմամբ և ուղեկցվում է թքարտադրությամբ, մարսողական հյութերի արտադրությամբ, ստամոքսաղիքային համակարգի գալարակծկանքի ուժեղացմամբ, որոնք համապատասխան մարսողական օրգանները նախապատրաստում են սննդի ընդունմանը։ Համեղ պատրաստված սննդի հաճելի տեսքը և հոտը, սեղանի գեղեցիկ սպասքավորումը գրգռում են ախորժակը, իսկ սննդի տհաճ տեսքից և հոտից, ոչ հաճելի մթնոլորտից ընկնում է այն և բացասաբար ազդում մարսողության օրգանների գործունեության վրա։

Կանոնավոր ռեժիմով սնվող անձանց օրգանիզմում արտադրվում են որոշակի ժամերի և որոշակի քանակությամբ մարսողական հյութեր։ Անկանոն, չոր կերակուրներով սնվելը, խոսակցությունը, ընթերցանությունը, աշխատանքը և այլն ազդում են ախորժակի վրա և կարող են դառնալ ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդությունների ու նյութափոխանակության խանգարման պատճառ։ Ախորժակի բացակայությունը կարող է կապված լինել գերհոգնածության, աշխատանքում և տանը տիրող նյարդային իրավիճակի հետ։ Երեխաների (օրինակ՝ առաջին դասարանցիների, մանկապարտեզ և մանկամսուր հաճախողների) ախորժակը երբեմն ընկնում է ռեժիմի փոփոխության, ինչպես նաև օրաբաժնում նոր սննդամթերքի առկայության դեպքերում։ Ուտելիքի նկատմամբ հաճախ խիստ քմահաճ են դառնում հղի կանայք, հիվանդները։

Ախորժակի փոփոխությունները՝ լրիվ բացակայությունից (անորեքսիա) մինչև ուտելու նկատմամբ անզսպությունը (բուլիմիա), կարող են ուղեկցել տարբեր հիվանդությունների, ուստի ախորժակի մշտական խանգարումների դեպքում պետք է խորհրդակցել բժշկի հետ։

Ախորժակը կարգավորող հիմնական հորմոններն են՝ գրելինը, լեպտինը, նեյրոպեպտիդ Y-ն։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • С. Н. Удинцев, Ю. Ю. Гичев «Легендарная диета Аткинса: правда и вымысел», Новосибирск, 2009
  • Анохин, Пётр Кузьмич, Узловые вопросы в изучении высшей нервной деятельности, в кн.։ Проблемы высшей нервной деятельности, М., 1949.
  • Уголев, Александр Михайлович, Кассиль В. Г. Физиология аппетита, «Успехи современной биологии», 1961, т. 51, в. 3;
  • Уголев А. М., Кассиль В. Г. Пищевое поведение и регуляция гомеостаза, в кн.։ Сложные формы поведения, М.- Л., 1965.
  • Черниговский В. Н., Значение интероцептивной сигнализации в пищевом поведении животных, М.-Л., 1962.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «ախորժակ» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։