Լեղապարկի քաղցկեղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լեղապարկի քաղցկեղ
Տեսակհիվանդություն[1]
Բժշկական մասնագիտությունուռուցքաբանություն
ՀՄԴ-10C23 և C24
Gallbladder cancer Վիքիպահեստում

Լեղապարկի քաղցկեղ, հազվադեպ հանդիպող քաղցկեղ, ավելի քիչ քան 2 դեպք 100,000 մարդու հաշվարկով 1 տարվա ընթացքում ԱՄՆ-ում[2]։ Այն մասնավորապես տարածված է Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում, Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում, Ճապոնիայում և Հարավային Հնդկաստանում։ Այն նաև տարածված է որոշ էթնիկ խմբերում՝ բնիկ ամերիկյան հնդիկներ և իսպանալեզու ազգեր ԱՄՆ-ում բնակվող[3]։ Եթե քաղցկեղը վաղ է ախտորոշվում, ապա բուժումը հանդիսանում է լեղապարկի հեռացումը, մասնակի լյարդի և ներգրավված ավշային հանգույցների հեռացումը։ Առավել հաճախ քաղցկեղը ախտորոշվում է կլինիկական ախտանշաններից հետո, ինչպիսիք են որովայնային ցավ, դեղնուկ, փսխում, տարածվելով դեպի այլ օրգաններ, օրինակ լյարդ։

Լեղապարկի քաղցկեղը կապված է լեղաքարային հիվանդության հետ, որը նույնպես կարող է առաջացնել լեղապարկի կալցիֆիկացիա ճենապակյա լեղապարկ։ Վերջինս նույնպես հազվադեպ է հանդիպում։ Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս որ կալցիֆիկացված լեղապարկը չարորակացման բարձր ռիսկ ունի, բայց այլ ուսումնասիրություններով պարզաբանված չէ։ Կանխատեսումը վատ է, եթե քաղցկեղը ախտորոշվում կլինիկական ախտանշաններից հետո, 5 տարվա ապրելիությունը մոտ է 3%-ին։

Ախտանշաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ նշանները նման են լեղապարկի բորբոքմանը, լեղաքարային հիվանդությանը։ Ավելի ուշ, հնարավոր են բիլիար և ստամոքսի օբստրուկցիայի նշաններ։

Նշված է, որ ըստ Քորվոիսերի օրենքի վիճակ՝ պալպացիայով մեծացած լեղապարկի առանց հակվածության և ուղեկցող թույլ դեղնությամբ, քիչ հավանական է լեղապարկի քարերի առկայության։ Այն ենթադրում է լեղապարկի կամ ենթաստամոքսային գեղձի հնարավոր չարորակացման մասին և այտուցը քիչ հավանական է լինի լեղապարկի քարի կամ խրոնիկ բորբոքման հետևանք։ Սակայն, Լյուդվիգ Գևորգ Քորվոիսերի սկզբնական հետազոտությունը, հրատարակված Գերմանիայում 1890 թվականին, որտեղ նշված չէ ինչպես «օրենք» և չի հիշատակվում չարորակացման կամ ցավի (հակվածության) մասին։ Այս կետերը սովորաբար խառնված են և շփոթմունք են առաջացնում բժշկական գրականության մեջ[4]։

Ռիսկի գործոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սեռ— մոտավորապես երկու անգամ շատ հանդիպում է կանանց մոտ, քան տղամարդկանց, սովորաբար 7-րդ և 8-րդ տասնամյակում
  • Ճարպակալում
  • Խրոնիկ խոլեցիստիտ և խոլելիթիազ
  • Առաջնային սկլերոզացնող խոլանգիտ[5]
  • Խրոնիկ տիֆի, խրոնիկ սալմոնելաի բացիլակիրները ունեն 3-ից 200 անգամ ավելի բարձր ռիսկ լեղապարկի քաղցկեղի առաջացման քան ոչ բացիլակիրները և 1–6% զարգացման ռիսկ կյանքի ընթացքում [6]
  • Հաստատվել է կապ տարբեր ազատ պոլիմորֆ նուկլեոտիդների և լեղապարկի քաղցկեղի միջև[7]

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ ախտորոշում ընդհանուր առմամբ հնրավոր չէ։ Բարձր ռիսկ ունեցող մարդիկ, ինչպիսիք են կանայք կամ բնիկ Ամերիկացիները լեղաքարային հիվանդությամբ, գնահատվում են մանրամասնորեն։ Տրանսաբդոմինալ ՈւՁՀ, ԿՏ, էնդոսկոպիկ ՈւՁՀ, ՄՌՏ և ՄՌ խոլագոպանկրեատոգրաֆիան (ԽՊԳ) հանդիսանում են ախտորոշման մեթոդները։ Մեծ թվով լեղապարկի քաղցկեղ ախտորոշվում է պատահականորեն խոոլելիթիազ կամ լեղաքարեր ունեցող հիվանդների մոտ[8]։ Բիոպսիան միակ հիմանական մեթոդն է ուռուցքային աճի ժխտման կամ հաստատման գործում [9]։

Տարբերակիչ Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քսանտոգրանուլեմատոզ խոլեցիստիտ (ՔԽԳ) լեղապարկային հիվանդության հազվադեպ հանդիպող տեսակ է, որը նման է լեղապարկի քաղցկեղին, չնայած կանցերոգեն չէ[10][11]։ Այն առաջին անգամ բժշկական գրականության մեջ նկարագրվել և հրատարակվել է 1976թ․-ին Քոյի և նրա գործընկերների կողմից[10][12]։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամենատարածված և արդյունավետ բուժումը լեղապարկի՝ խոլեցիստէկտոմիա, լյարդի մի մասի և ավշային հանգույցների վիրահատական հեռացումն է։ Սակայն կանխատեսումը վատն է, հիվանդների մեծ մասը մահանում են վիրահատության նույն տարվա մեջ։ Եթե վիրահատությունը հնարավոր չէ, ապա էնդոսկոպիկ ստենտավորումը բիլիար տրակտի կարող է նվազեցնել դեղնությունը, ստամոքսի ստենտավորումը թեթևացնել փսխումը։Քիմիոթերապիան և ճառագայթային բուժումը հնարավոր է համատեղել վիրահատական բուժման հետ անհրաժեշտության դեպքում։ Որքան վաղ է ախտորոշվում քաղցկեղը, այնքան հիվանդները բուժման լավ ընթացք են ունենում և ապրելիության բարձր ցուցանիշ[13]։

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամենահաճախ հանդիպող տեսակը ադենոկարցինոման է, ավելի քիչ հանդիպում է հարթբջջային կարցինոման։

  • Լեղապարկի քաղցկեղը հազվադեպ է հանդիպում, ավելի քիչ քան 5000 մարդ ԱՄՆ-ում ամեն տարի [14]
  • Տարածված է Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում, Ճապոնիայում և Իսրայելում
  • 5-րդ տեղն է զբաղեցնում աղեստամոքսային համակարգի քաղցկեղների մեջ
  • Հինգ անգամ ավելի շատ հանդիպում է կանանց մոտ, քան տղամարդկանց 73% կանանց մոտ Չինաստանում[15]

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանխատեսումը վատն է։ Քաղցկեղը մետաստազներ է տալիս դեպի լյարդ, բիիար տրակտ, ստամոքս և 12-մատնյա աղի։sto.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. «CDC - Gallbladder Cancer Incidence and Death Rates»։ www.cdc.gov (en-us)։ 2018-09-27։ Վերցված է 2018-12-10 
  3. «Gallbladder cancer: an 'Indian' disease»։ Natl Med J India 16 (4): 209–13։ 2003։ PMID 14606770 
  4. Fitzgerald J Edward F, White Matthew J, Lobo Dileep N (Apr 2009)։ «Courvoisier's gallbladder: law or sign?»։ World Journal of Surgery (United States) 33 (4): 886–91։ ISSN 0364-2313։ PMID 19190960։ doi:10.1007/s00268-008-9908-y 
  5. Folseraas T, Boberg KM (February 2016)։ «Cancer Risk and Surveillance in Primary Sclerosing Cholangitis»։ Clinics in Liver Disease 20 (1): 79–98։ PMID 26593292։ doi:10.1016/j.cld.2015.08.014 
  6. Ferreccio C. (2012)։ «Salmonella typhi and Gallbladder Cancer»։ Bacteria and Cancer։ էջեր 117–137։ ISBN 978-94-007-2584-3։ doi:10.1007/978-94-007-2585-0_5 
  7. Srivastava K, Srivastava A, Sharma KL, Mittal B. Candidate gene studies in gallbladder cancer: a systematic review and meta-analysis. Mutat Res. 2011 Jul–Oct;728(1–2):67–79.
  8. Duffy A., Capanu M., Abou-Alfa G. K., Huitzil D., Jarnagin W., Fong Y., D'Angelica M., Dematteo R. P., Blumgart L. H. (2008-12-01)։ «Gallbladder cancer (GBC): 10-year experience at Memorial Sloan-Kettering Cancer Centre (MSKCC)»։ Journal of Surgical Oncology 98 (7): 485–489։ ISSN 1096-9098։ PMID 18802958։ doi:10.1002/jso.21141 
  9. «Tests for gallbladder cancer»։ Cancer Research UK։ Վերցված է 17 September 2012 
  10. 10,0 10,1 «Xanthogranulomatous cholecystitis mimicking gallbladder carcinoma with a false-positive result on fluorodeoxyglucose PET»։ World J. Gastroenterol. 15 (29): 3691–3։ August 2009։ PMC 2721248։ PMID 19653352։ doi:10.3748/wjg.15.3691 
  11. «Xanthogranulomatous cholecystitis: differentiation from associated gall bladder carcinoma»։ Trop Gastroenterol 26 (1): 31–3։ 2005։ PMID 15974235 
  12. «Xanthogranulomatous cholecystitis. Report of two cases»։ J S C Med Assoc 72 (3): 78–9։ March 1976։ PMID 1063276 
  13. Kapoor VK (March 2001)։ «Incidental gallbladder cancer»։ Am. J. Gastroenterol. 96 (3): 627–9։ PMID 11280526։ doi:10.1111/j.1572-0241.2001.03597.x 
  14. Carriaga M. T., Henson D. E. (1995-01-01)։ «Liver, gallbladder, extrahepatic bile ducts, and pancreas»։ Cancer 75 (1 Suppl): 171–190։ ISSN 0008-543X։ PMID 8000995։ doi:10.1002/1097-0142(19950101)75:1+<171::AID-CNCR2820751306>3.0.CO;2-2 
  15. «Gallstones and the risk of biliary tract cancer: a population-based study in China»։ Br. J. Cancer 97 (11): 1577–82։ December 2007։ PMC 2360257։ PMID 18000509։ doi:10.1038/sj.bjc.6604047 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]