Էռնան Կորտես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Էռնան Կորտես
Cortes-Hernan-LOC.jpg
Ծնվել է 1485[1]
Ծննդավայր Մեդելյին
Մահացել է դեկտեմբերի 2, 1547
Մահվան վայր Կաստիլյեխա դե լա Կուեստա
Քաղաքացիություն Իսպանիա
Կրթություն Սալամանկայի համալսարան
Մասնագիտություն ճանապարհորդ հետազոտող
Ամուսին Լա Մալինշե
Երեխաներ Մարտին Կորտես
Կայք motecuhzoma.de/start-es.html
Hernán Cortés Վիքիպահեստում
Ստորագրություն

Ֆերնանդո Կորտես Մոնրոյ Պիսառո Ալտամիրանո (իսպ.՝ Fernando Cortés Monroy Pizarro Altamirano, (1485, Մեդելյին, Իսպանիա - դեկտեմբերի 2, 1547, Կաստիլյեխա դե լա Կուեստե, Իսպանիա), առավել հայտնի է Ֆերնանդո, Էռնանդո, Ֆերնա կամ Էռնան Կորտես (իսպ.՝ Hernán Cortés) անուններով, իսպանացի կոնկիստադոր, ով նվաճեց Մեքսիկան և ոչնչացրեց ացտեկների պետությունը։ Կառլոս V կայսրը Կորտեսին շնորհեց Marqués del Valle de Oaxaca (Օաքսակա հովտի մարկիզ, հայերեն տառադարձությամբ՝ Մարկիզ դել Վալյե դե Օաքսակա)։ Նրա շնորհիվ Եվրոպայում 1520 թվականից սկսեցին օգտագործել վանիլին և շոկոլադ[2]։ Նա ոչ շատ հարուստ, բայց ազնվական ընտանիքից էր։ Երկու տարի ուսուցանել է Սալամանկայի համալսարանում, սակայն գերադասել է ռազմական կարիերան։ 1504 թվականին տեղափոխվել է Էսպանյոլա, 1510-1514 թվականներին Դիեգո դե Վելասկեսի գլխավորությամբ մասնակցել է Կուբայի նվաճման արշավին։ 1519-1521 թվականներին սեփական նախաձեռնությամբ ձեռնարկել է Մեքսիկայի նվաճումը։ 1522-1526 թվականներին նորաստեղծ Նոր Իսպանիա գաղութում զբաղեցրել է գեներալ-կապիտանի պաշտոնը՝ այնտեղ անցկացնելով անկախ քաղաքականություն, սակայն իշխանության համար կատաղի պայքարի պատճառով 1528 թվականին վերադառնում է Եվրոպա։ 1529 թվականին թագավոր Կառլոս V-ը նրան շնորհել է Օահակայի մարքիզի կոչումը (իսպ.՝ Marqués del Valle de Oaxaca1530 թվականին Կորտեսը վերադարձել է Մեքսիկա ռազմական նահանգապետի կոչումով, սակայն իրական իշխանություն արդեն չուներ։ 1540 թվականին վերջնականապես վերադառնում է Եվրոպա, 1541 թվականին մասնակցել է Ալժիրի դեմ անհաջող արշավին։ Մահացել է և հողին հանձնվել Իսպանիայում, 1566 թվականին նրա աճյունը տեղափոխվել է Մեքսիկա։ 1560-ական թվականներին նրա ժառանգները Մեքսիկայում փորձել են գրավել իշխանությունը, սակայն հեղափոխությունը ավարտվել է ձախողմամբ։ Նվաճողի կյանքի մասին շատ քիչ աղբյուրներ են պահպանվել, որոնք շատ հաճախ հակասում են իրար, այդ պատճառով պատմաբանների գնահատականները այդ անձի և ժառանգության մասին խիստ տարբերվում են։ Բարտալոմե դե լաս Կասասի աշխատանքները նրան դարձրել են «Սև լեգենդի» կարևորագույն կերպարներից մեկը։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Կորտեսը էքստրեմադուրացի ազնվական Մարտին Կորտեսի և նրա կնոջ՝ Կատալինա Պիսառո Ալտամիրանոյի միակ որդին էր։ Ֆրանցիսկո Պիսառոն՝ (չշփոթել մյուս Ֆրանցիսկո Պիսառոյի հետ, որը միացավ Կորտեսին ացտեկներին նվաճելուց) որ հետագայում գրավեց ինկերի կայսրությունը, Կորտեսի զարմիկն էր մոր կողմից։ Ինչպես և մյուս ազնվականները, Կորտեսի հայրը նրան 14 տարեկան հասակում ուղարկեց Սալամանկա լատիներեն սովորելու, որտեղից նա հեռացավ երկու տարի անց իր արկածախնդիր խառնվածքի պատճառով։ Այս նախապատրաստական ուսումը և նրա գործնական գիտելիքները իրավաբանության մասին, որ նա սովորել էր Վալյադոլիդում նոտարի դասընթացների ժամանակ, պատճառ դարձան մի առասպելի, թե իբր նա Սալամանկայի համալսարանում իրավագիտություն է սովորել։[3] Գոնսալո Ֆերնանդես դե Կորդոբայի հետ դեպի Իտալիա արշավանքին մասնակցելու ձախողումից և Հնդկաստան մեկնելու մի քանի անհաջող փորձերից հետո, 1504 թվականի գարնանը, Կորտեսը նավարկում է մինչև Հաիթի կղզի, որտեղ հաստատվում է որպես պլանտացիաների տեր և գաղութի կառավարիչ։

Մանկություն և պատանեկություն[խմբագրել]

Էռնան Կորտեսն ամուսնացել է երկու անգամ և ունեցել է տասնմեկ երեխա՝ վեց տարբեր հարաբերություններից։ Նրա առաջին կինը՝ Կատալինա Խուարես Մարկաիդան, մահացել է 1522 թվականի նոյեմբերի 1-ին՝ 5 տարվա անպտուղ ամուսնությունից հետո՝ անհայտ հանգամանքներում։[4] Այս ամուսնության ընթացքում, Կորտեսն ունենում է հինգ արտամուսնական երեխա։[5]

  • Կատալինա Պիսառոն, ծնվել է 1514 կամ 1515 թվականին՝ Կուբայի Սանտյագո քաղաքում, կամ ավելի ուշ Նոր Իսպանիայում։ Նրա մայրը՝ Լեոնոր Պիսառոն, ամենայն հավականաությամբ Կորտեսի ազգականուհին է։ Կատալինայի անունն իր եղբայրների՝ Մարտինի և Լուիսի հետ արձանագրված է եղել 1529 թվականի՝ Կլեմենտե 7-րդի պապական փաստաթղթերում։
  • Մարտին Կորտեսը ծնվել է 1522 թվականին՝ Կոյոականում։ Նրա մայրը եղել է Կորտեսի ընկերուհին և թարգմանչուհին։ Իր քրոջ՝ Կատալինայի և եղբոր՝ Լուիսի հետ գրացնված է եղել 1529 թվականի Կլեմենտե 7-րդի պապական փաստաթղթերում։
  • Լուիս Կորտեսը ծնվել է 1525 թվականին և իսպանուհի Անտոնիա կամ Էլվիրա Էռմոսիոյի որդին է, ով նույնպես օրինականորեն գրանցված է՝ Մարտինի և Կատալինայի հետ միասին։ Ամուսնացել է տիկին Գիոմար Վասկես դե Էսկոբարի՝ Բերնարդինո Վասկես դե Տապիա կոնկիստադորի զարմուհու հետ։
  • Լեոնոր Կորտես Մոկտեզուման ծնվել է 1527 թվականին՝ Մեխիկոյում։ Ծննդյան օրվանից մոր կողմից մերժվում է, և միայն հայրն է, որ ավելի ուշ ճանաչում է դստերը։ Ամուսնանում է Զակատեկասի կոնկիստադոր Խուան դե Տոլոզայի հետ։
  • Մարիա Կորտես մեքսիկացի մի արքայադստեր դուստրն է, որի անունը չի հիշատակվում։ Բերնալ Դիաս դել Տաստիյոն նշում է, որ աղջիկը արատով է ծնվել։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. (untranslated title) Ստուգված է օգոստոսի 12-ին 2015:
  2. The Herb Society of Nashville (2008-05-21)։ «The Life of Spice»։ The Herb Society of Nashville։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-07-15-ին։ http://www.webcitation.org/6I80TI23o։ Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 23։ 
  3. “Hernán Cortés”, International Encyclopedia of the Social Sciences, 2a ed (2008), t. 2, pp. 146-149.
  4. Hernan Cortes y la muerte de su esposa
  5. Xavier López Medellín: Los hijos de Hernán Cortés