Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ըմբիշները գտնվում են բռնվածքային իրավիճակում, իսկ մրցավարը հետևում է մարտին (1938թ.)

Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտ կամ ռեստլինգ (անգլերեն՝ professional wrestling, կրճատ՝ pro wrestling), ոչ մրցակցային սպորտի կամ սպորտային ժամանցի տարատեսակ, որն իր մեջ է համախմբում աթլետիկան և կատարողական արվեստը։[1] Համարվում է իր տեսակի մեջ եզակի սպորտաձև, որն իր մեջ պարունակում է թե՛ դասական և թե՛ բռնվածքային ըմբշամարտի տարրեր, ինչպես նաև ունի ժամանակակից հավելումներ՝ բռնվածքների, նետումների կամ ակրոբատիկ հնարքների տեսքով։

Տվյալ սպորտաձևով զբաղվողները կոչվում են ռեստլերներ կամ պրոֆեսիոնալ ըմշամարտիկներ։ Քանի որ չունի մրցակցային բնույթ, հետևաբար անցկացվող մարտերը տեղի են ունենում նախօրոք գրված սցենարներով։ Մարտին մասնակցում են հիմնականում երկու հոգի, երբեմն նաև երկու թիմ՝ յուրաքանչյուրում երկու կամ ավելի ռեստլերներ։

Մինչև հանդիպման մեկնարկը հաղթող կողմն արդեն նախորոք որոշված է։ Հաղթելու համար անհրաժեշտ է ռինգի վրա գտնվող «անգիտակից» հակառակորդին մարմնով ծածկել կամ ծալել նրա ոտքը, իսկ այդ պահին դատավորը (ռեֆերին) պետք է հաշվի մինչև երեքը։ Կարելի է նաև բազմաթիվ ակրոբատիկ հնարքներ կատարել կամ զանազան բռնվածքներով ստիպել մրցակցին հանձնվել (անգլ.`submit): Այսպիսի շոուները հիմնականում տարածված են ամերիկյան երկրներում և Ճապոնիայում, չնայած կան բազմաթիվ եվրոպական դպրոցներ, որոնք տվել են մի շարք նշմարելի կարիերաներ ունեցող ըմբիշներ: Ռեստլինգ-շոուներ անցկացնող կազմակերպությունները կոչվում են «պրոմոշեններ» (անգլ. promotion)։ Ներկայիս ամենախոշոր պրոմոշենը WWE-ն է (բացվում է որպես World Wrestling Entertainment)։

Ծագումը[խմբագրել]

Ռեստլինգը ձևավորվել էր դեռևս 19-րդ դարում, երբ Միացյալ Նահանգներում հաճախակի կազմակերպվում էին կրկեսային համարներ, որոնց ժամանակ մարզիկները թատերականորեն մենամարտում էին։ Ռեստլինգն իր այժմյան տեսքը ստացել է 20-րդ դարի 10-ական թվականներից։

Շոուի կառուցվածքը[խմբագրել]

Շոուն իր մեջ ներառում է.

  • նախորոք պատրաստվածություն
  • յուրաքանչյուր ռեստլերի հրապարակային մուտքը դահլիճ, որն ուղեկցվում է թեմատիկ երաժշտությամբ
  • բուն մարտ
  • երբեմն մարտից հետո հաղթանակած ռեստլերի պարգևատրում գոտիով կամ այլ մրցանակներով (տիտղոսային մարտերի դեպքում)

Գոյություն ունեն կանոններ որոշելու «հաղթողին»։ Դրանք են.

  • 3 վարկյանի ընթացքում անշարժ մրցակցի ոտքը ծալել և վեր բարձրացնել՝
  • Մրցակցին ստիպելով հանձնվել
  • Մրցակցի կանոնները խախտելու հետևանքով որակազրկվելուց և այլն։
Հայկական ծագմամբ ամերիկյան ըմբշամարտիկ Ֆրենկի Կազարյանը

Տերմինաբանություն[խմբագրել]

Ռեստլինգում օգտագործվող հիմնական եզրերն են՝

  • Ֆեյս (Face) - Այն ռեստլերն է, ով հանդես է գալիս որպես դրական կերպար, սիրված է հանդիսատեսի կողմից և մաքուր ու ազնիվ է կռվում։
  • Հիլ (Heel) - Բացասական կերպար մարմնավորող ռեստլեր, որին հանդիսատեսը չի սատարում։
  • Թուիներ (Tweener) - Չեզոք կերպար
  • Դիվա (Diva) - Իգական սեռի ըմբշուհի (WWE-ում)
  • Գիմիկ (Gimmick) - Ռեստլերի ռինգային կերպարը՝ շորի դիզայնով, պահվածքով, երբեմն նաև դիմակով
  • Տիտանտրոն (Titantron) - Ռեստլերի վիդեոհոլովակը, որը նրա թեմատիկ երաժշտության հետ հայտնվում է մուտքի մոտ գտնվող հսկայական էկրանին և ողեկցում նրան մինչև ռինգ մտնելը։
  • Չեմպիոնական տիտղոս - Որոշակի կատեգորիայի չեմպիոնատ։ Հիմնականում լինում են առաջնային և երկրորդային կարգի։ Առաջնային տիտղոսները հաճախ կոչվում են աշխարհի տիտղոսներ կամ ծանրքաշային տիտղոսներ։ Գոյություն ունեն մի շարք տիտղոսներ, որոնց անվանումները տարբերվում են՝ ըստ կազմակերպության օրինակ՝
    • World Heavyweight Championship - Աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնատ (WWE)
    • Intercontinental Championship - Միջմայրայրցամաքային չեմպիոնատ (WWE)
    • United States Championship - Միացյալ Նահանգների չեմպիոնատ (WCW, WWE)
    • Cruiserweight Championship - Թեթև կամ միջին քաշային կարգի չեմպիոնատ (WWE)
    • X Division Championship - Իքս դիվիզիայի չեմպիոնատ (TNA)

և այլն

  • Բուքեր (Booker) - Մենամարտերի և այլ իրադարձությունների հեղինակ, սցենարիստ
  • Պրոմո (Promo) - Ըմբշամարտիկների հարցազրույցներ, երկխոսություններ կամ ուղիղ շփում հանդիսատեսի հետ ռինգում կամ ռինգից դուրս։ Պրոմոները կազմում են շոուների անբաժան մասերը և մարզիկներից պահանջում են լուրջ խարիզմատիկ ունակություններ
  • Ջոբբեր (Jobber) - Ավելի քիչ պոպուլյար ռեստլեր, ով ըստ նախորոք մշակված պլանի պետք է պարտվի առավել հայտնի ռեստլերին։ Կազմակերպությունները հիմնականում վարձում են ջոբերների մի քանի հանդիպման համար։
  • Հարդքոր (Hardcore) - Ռեստլինգի ավելի դաժան տեսակ, որտեղ ընդհանրապես չկան կանոններ,և մրցակիցները նույնիսկ իրար կարող են հարվածել աթոռներով, սեղաններով և այլ գործիքներով։

Հայտնի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Ռոլանդ Բարթեզ, "Ռեստլինգի աշխարհը", Առասպելներ, 1957